Letter 5

From: Pope Symmachus, Bishop of Rome (formal decree) To: [General] Date: ~501 AD Context: Symmachus issues a formal constitution about the management of church property, protecting it from alienation — provoked partly by accusations about his own management of papal estates. Symmachus, bishop, to all the faithful. By the authority of the apostolic see, we decree the following regarding the property of the churches of Rome. The lands, buildings, and other property that have been given to the Roman church over the centuries for the support of the poor, the maintenance of clergy, and the preservation of holy places are held in trust by the bishop of Rome for the church as a whole, not as his personal property. No bishop of Rome may permanently alienate, donate, sell, or otherwise dispose of these properties in ways that deprive the church of the resources that the original donors intended for the poor and for holy purposes. We recognize that some management of these properties — some leasing, some exchange of less useful holdings for more useful ones — is necessary and proper. We are not prohibiting the ordinary administration of complex estates. We are prohibiting the use of church property for personal enrichment, for political patronage, or for any purpose other than the charitable and ecclesiastical purposes for which it was given. This decree stands against any bishop of Rome, including those who will come after us. Symmachus, bishop, servant of the servants of God

seu '^* " Exemplar * ) constituti facti a domino Sjrmmaeho papa de rete^*>^ 6. Nov. Ecciesiae conservandis , vel Quinta*'^) synodus s. Symmachi habita Homae. L De^) praelocatione papae Symmachi, qni synodi statnta coUaudans dezieoi^^c nuD p. snorum cnlpat ezcessiis, quod inter alia etiam propter constitatam iUiiii ^■(lii memoriae Basilii a saa commtmione desciyerint. n. Exemplar ipsins constituti synodo recensetnr. in. Sententia ipsius synodi, qna praefatum constitutum nulliiiB esse momenti de- cemitnr. rV. TJt nulli apostolicae sedis praesuli possessionem ecclesiae magnam Tel pi in perpetuum liceat alienare Tel commutationis obtentu ad c^juslibet transvertere. V. De domibus ecclesiasticis , quae sunt in urbibus, commutandis. VX TJt non liceat presbyteris urbis Romae titulorum suorum praedia, seu quidcjL'"^ juris eorum fuerit, quolibet alienare commento; qui Tero hoc agere tentaT^^snt, ordinis sui ammissione plectatur. Vn. Ut qui petierit praedium ecdesiae et acceperit, aut si quis preabyteronim ^iit diaconorum nec non defensorum danti subsrripserit, anathemate^ feriatur. VnL TJt si quis anathematis poenam parvi duxerit, etiam documento, quo se p»~vi.'tJt ecclesiae praedium possidere, frustretur, liceatque cuilibet ecdesiastioae sonae vocem contradictionis a£ferre et cum fructibus praeteriti temporia alienata reposcere. 1. Flavio **) Avieno juniore \aro elarissimo cousule sub die^^HJ Iduimi Novembrium in basilica beati Petri apostoli residente ^) vea ^^-x-a- bili viro papa Symmacho una cum venerabilibus viris LaurentL^^ ^^ •) De bac quidem synodorura sub Symmacho habitarum Buppatatione reo<^*e, quac in monitis pracviiH hujus et proxime autecedentia epistolac, nec ttO»-i- ^ Mansio coll. conc. VIII, 304 et Hefele Konziliengeachichte II, 623 ss. allata Bi^n*- rseudo-Isidorus autem pro quinia st/nodo ligmentum saum aciionis CCXf^II ^ ^P^' scoporum ... posi consulaium Avieni (i. e. anno 503) ponit. Bubjiciuntur hac nota: liem iiiuli ejusdem concHii. Flavio, c^ seq. Fiaviano Avieno, F** Abieno^ K'* a^ Avieno, cui &vent in8Crip'fci^'*^ a cl. Rossio productae et Cassiodori chronicon, in quo ad hunc aunum T^txM.wi Avienus Junior et Probus, sine Flavii aut Fiaviani praenomine. ®) Ordo episcoporum iii diversis codioibus diversud. In K" ipii cod*™ _ inter presb^^teros iutermixti recensentur. Nec meHus in codicibua optimao no*^ M gi £8 F? pd H"^^ in quibus ne extricari quidem siugulorum ordinum series tef^ • EPISTOLA 6. 683 mo, Petro, Laurentio, Aemiliano, Tigridio^), Felice, Bassiano^), a. 502. jonio, Pacationo, Benigno, Rufentio^), Innocentio, Johapne, poBBiint. Quumque nec subBcriptiones ad calcem appositae strictim con- , hnic loco lucem afferre post multos labores supersedendum rati, ordiuem im Hatbriani, quem cum Isidoro etiam conciliorum editiones secutae, in rcddidisse satis habuimus, praecipuorum quorumdam exemplarium seriem ds adjicientes. ic ergo est ordo B^ saltem in initio indubie melior: LaurenHo, Peiro, ), Aemiiiano, Foriunaio, Felicey Eusiasio, Cresconio, Jocundo, Benigno, Maxi- moceniio, Laureniio, Maximo, Tegridio, Johanne, Bassiano, Facaiiano, Can- Rufeniio, Foriunaio, Johanne, Euiicio, Siephano, Aprile, Sereno, Mercuriu, ejano, Foriunaio, (incipit nova columna, ubi jam non prorsus patet, quo ! nomina legenda), Laurentio, Asello, Marciano, Siephano, Pascasio, Memore, », Felice, Innoceniio, Augusio, Colonico, Chrysogono, Maximiliano, Rusiico, Sallusiio, Helpidio, Probo, Innocentio, Amando, HUaro, Basilio, Concordio, tiOj Innocentio, Propinquo, Geroniio, f^aleniino, Viiale, Romano, Severo, Dul- ^cnerioso, Vrso, Casto, Asello, Silvino, Adeodaio, Aresione, Mariiniano, Seve- ^usebio, Mariyrio, Projeciicio, Sebastiano, ei Venaniio eps. Vindemio, Residen- f''iatore, eiiam Mercurio, Projeciicio, Servodei, Mariino, Asierio, Epip/ianio lis colunmae, quare fortasse omnia hactenus nomina inter episcoporum anda et ante ei Venaniio eps inserenda), Sebasiiano, Paulino, Servodei, Jo- Epiphanio, Laureniio, Abundantio, Adeodato, Paulino, Siephano, Marcello, Benedicio, Chrysogono, Pascasio et Chrysogono (hinc per seriem rectam non leas verba lego), Adeodato, Timoiheo, Ililaro, Marco, Venaniio, Peiro, Li- Tinulo, Foriunaio, Ociaviano, Anasiasio, Vincemah, Juliano, Agaione, Cre- , Juliano (haec quidem est infima columnae higuslinea, unde ad superio- i^uam post voces ei Chrysogono reliqui, redeo), Severo vel Maximo pbr. iiibus quoque diaconibus Anastasio, Johanne, Hormisda ei Agapiio, Symmu' ic. ' H^ hunc ordinem praebent: Laurentio, Maximo eic, — Chrysogono ei Ve- eps, Rustico, Residenlibus etiam (E* add. venerabilibus saccrdotibus) Sallusiio, ticio, Probo, Martino, Amando, Epiphanio, Basilio, Sebastiano, Florentino (E* io), Opiaviano, Servodei, Anasiasio, Epiphanio, Vincomalo, Abundantio (H*' tem) Vincomalo, Paulino, Juliano, Marcello (deinde H^ persequitur ordinem m usque ad verba Tinulo vel Mnximo pp, bb. Foriunaio, Adsianiibus eiiam ]* autem aic pergit:) Severo, Pauiino, Johanne, Adeodaie, Timoiheo, Lau- Hilaro, Adeodaio, Marco, StepfuinO, Venaniio, Peiro, Litorio, Petro, Chry- , Tinviio, Chrysogono, Maximino, Foriunaio. Adsiantibus eic. Denique F- hunc ordinem servant; Laurentio, Petro, Aemiliano, Felice, Cresconio, (H'" 'onio), Benigno, Innocentio, Maximo, Johanne, (F** sequentes usque ad Sereno Upidio), Innocentio, Hilaro, Concordio, Innocentio, Gerontio, Viiale, Scverino ereiino), Venerioso (IV^^ Regenerioso), Casto, Silvino, Arestone, Severino, (hinc a^ nomina: Fortunnto, Eustadio, Jocundo, Maximo, Laureniio, Tegricio, no, Pacaiiano, Rofentio, lohanne, Siephano, Sereno, Amando, Btuiiio eic. ut a. 502. Maxirno, Stephauo, Johanue, Sereno, Eulalio, Proculejano*®), FocBt-^rtu. nato, Laurentio, Eustathio, Marciano, Jocundo, Candido, Fortun^fc _ato Felice, Eutychio, Elpidio, Aprile, Innocentio, Mercurio, Hilaro, tr^B^or- tunato, Concordio^^), Asello, Innocentio, Stephano, Gerontio, Pa- schasio, Vitale, Memore, Severino, Hilaro, Venerioso, Inuocen^Mitio, ^ Casto, Colonico^^), Silvino, Maximiliano, Arestone, Severino, i^ ^ pinquo, Martyrio, Valentino, Sebastiano, Romano, Vindemio, Vi <tch re^^), Dulcitio, Urso, Mercurio, Asello, Servodei, Adeodato, Ast^s^rio, Martiniano, Felice, Eusebio, Augusto, Projecticio, Chrysogono, Te- nantio**), Rustico, Sallustio, Probo, Amando^^), Basilio et Flore imjtio episcopis; residentibus etiam Projecticio, Martino, Epiphanio, Se- bastiano, Servodei, Epiphanio, Octaviano *^), Anastasio, Abuncflan- tio, Vincemalo*^), Paulino, Juliano, Marcello, Agathone, Benedi. ^to, Crescentiano, Paschasio, Juliano, Severo, Paulino, Adeodato, Johamjmxie, Timotheo, Laurentio, Hilaro, Adeodato, Marco, Stephano, Venacm-tio, Petro, Petro, Clirysogono, Litorio et Chrysogono, Tinulo vel I^Ia- ximo, Fortunato presbyteris; adstantibus quoque diaconibus I^^t^^' stasio, Hormisda, Johanne et Agapeto, Synmiachus episcopus ec^<^^^' siae catholicae urbis Romae dixit: infra). Martyrio, Sebastiano, Vindeinio, Viclore, MercuHo, Servodei, Asterio, /""^■'/^•''^' AugustOy Chrysogono (H'^ Crisogono), Rustico, Saiusiio, Probo, Amando, HasUic^ C -■* Brobo. Cando, Bassaiio), Florentio (H'" addit Venantio\ Propinquo, Valentino^ .^^or- tacio {F'^ W^ liomano), (F'^ W^ nddxmt Dulcitio, Urso, Aseiio, Adeodato, Martirm*^^^^^' F** Marciano et Pelro, Hesedentibus etiam etc), Eusebio, Projecticio et Ven.^ ^stto (F* pergit: eps. Hesidentibns etiam Projecticio etc, ut in teztu nostro; H*" au'*^'*™ in hunc modum:) ProJectiOy Martiniano, Epifanio, Sebastiano, Servodei^ EpipH^ ^^^- Abundantio, Paulino, Marcello, Benedicto, PascasiOy Severo, Adeodato, Tim^P^-^''^^' Hylaro, Marco, VenantiOj Petro, Victorio, Tinulo, Foriunato, Octaviano, Anast^^'^^^ VincomalOt Juliano, Agatone, Acrescentiano, JulianOj Paulino, Johanne, Laur^^^ ' AdeodatOy Stephano, Petro, Crisogono et Crisogono et Maximino pfresbyteris, ' stantibus etc. In F«* etiam hoc loco ordo prorsus alius. ') B' Tegridio, F* Tigrino. H»o Frigido. '*) E* H^'* Colonio . . . Maximiano (H^" Maximiniano), h' h' SUuno . . . Ari-i ") E» H"» Dulcitio (H^ Dulcio) Victore, B' Viatore, H» Vichai, ") E« H^ et Venantio eps. Rustico, Residentibus etiam (E» addit venera^i^^^^ presbyteris Salustio etc. (cf. not. 6), interpositis Bequeatibaa episcoporuin x^*^ presbyterorum nomina. EPISTOLA G. 685 I. a. 502. f. Bene quidem fraternitas vestra, ecclesiasticis legibus obsecuta, ivini timore judicii, quae erant statuenda, definivit, et ad justitiae um^^) pervenit, dum sufficienter universa complectitur, Nec ad- le indiget plenitudo, maxime de clericis, quos amor dominationis ( et jugum disciplinae ecclesiasticae fecit respuere, quos propterea \a fecisse apud vos constitit, Quibus misericordiam tamen, quam mandat universis impendi^ sicut oportuit, non negasiis^^), si du- cordis eorum non sibi acquirat poenam, dum contemnit oblata ia. Quorum excessus enarrare di/ficile est; unum tamen, quod itj venerando ordini vestro intimare non differo. . Dixerunt inter alia, scripturam quamdam illustris memoriae um quasi pro ecclesiasticae amore substantiae conscripsisse, in qua Romanae ecclesiae nec interfuit nec subscripsit antisfes, per potuisset sordri legitimam firmitatem. Tamen'^^) ne ego inde em, unde potest vestrum judicare concilium: requiratur et defe- in medium, ut lecfione agnoscatis, cujusmodi possit habere sub- m, ancta synodus respondit: Deferatur in medium, ut cujusmodi sit, agnosci, Et dum diceret, Hormisda diaconus recitavit. II. Exemplar^') scriptorae. . Quum in Mausoleo^^), quod est apud beatissimum Petrum F<* culmen. Mox E* maxime cum de, ac deinde H" quod amor et omittit spuere. F<* omitt. apud vos. Uti fidem facit superius constitutum seu epist. 5 n. 11, unde et conficitur, .liunde constat, nempe hoc alterum constitutum illo eaee posterius. Ita B' Fd (K<«?). E« F« H c' h' A> efjo (h» ergo) inde, c« seq. Ne vero ego 9putem, sed ut possit ... referatur, ac mox c* constantiam. Titulus hic, in vulgatia praetermissus, revocatur ex mss. In E* idem sic profertur: Exemplar ipsius constitutionis synodi recensetur. Subnexa ra post obitum Simplicii, quum jam clerus utens jure suo successorem igere tentasset ac forte circa facultates ecclesiao quidpiam ordinasset, e anno 483 circa initium Martii proposita fuit, Sed Odoacris petitioni opera propositae clerum Romanum, nominatimque Gelasium, qui Felici it, intercessisse jam alibi ohservavi. Neque euim alio referri queunt haec erba epist. 26 n. 11: nos quoque Odoacri bnrharo haerelico regnum Itatiae enti, quum aliqua non fnciendn praeriperct, Deo praestanfe nullatenus paruisse tum est. Sane in ipsius Gelasii et Anastasii Symmachive electionibua [gusmodi rex sibi vindicavit. Sed quum Festus ejuj»que factionis socii iinatione Laurentii nec Symmachi accusatione quidquam profecissent, m a pontificatu dejicerent, novam hanc moverunt machinam, ut saltem n ei apud regem, cui tantum debebat, facerent. Ita B' F^F''^'*; alii vero Cum in unum apud ac mox F** c' resedisset. * temporibus Vandalorum inserit, nescio quo loco. F»* Odobacris, H'* Odagris. a. 502. apostoluin resedissent , sublimis et eminentissimus vir, praefect praetorio atque patricius, agens etiam vices praecellentissimi r Odoacris, Basilius^^) dixit: „Quamquam studii nostri et religion intersit, ut in episcopatus electione concordia priiicipalit^r serveh-^^^sn Ecclesiae, nec-^) per occasionem seditionis status civilitatis voce in dubium, tamen admonitione beatissimi viri papae nostri Simpli quam ante oculos semper Labere debemus, hoc nobis meministis ol)testatioiie fuisse mandatum, ut praeter uUum strepitum et ve rabilis Ecclesiae detrimentum, si eum de hac luce transire conti rit, non sine nostra consultatione cujuslibet celebretur electio." 5. Et quum legeret, Cresconius episcopus civitatis Tuderti ecclesiae surgens e consessu^^) dixit: Hic perpendat sancta syno ut practermissas personas rcligiosaSy quihus maxime cura *est de /i pontifice, in suam redcgermt pofestatem; quod contra canones ^^^ manifestum cst. Item Hormisda diaconus legit: „Ne-^) quid confusionis a^fcque dispendii venerabilis Ecclesia sustineret, miramur, praetermissis r^o^lfs quidquam fuisse tentatum; quum^^) sacerdote nostro superstite xxiii/ debuisset assumere. iQuare, si amplitudini vestrae vel sanctit^fa' placet, incolumia omnia, quae ad futuri antistitis electionem r^sj)i- ciunt, religiosa modcratione'-'*) servemus, hanc legem speciaili -ter praef erentes , quam nobis liaeredibusque nostris Christianae niei:a.tis devotione sancimus: Ne unqnam praedium seu rusticum sive itr-Jba- num, vel ornamenta aut ministeria ecciesiarwn, quae nwic sunt vel *^) Basilium hunc, monet SeverinuB Binius, non alium exlBtimandum «^^® ab illo Caecina Basilio, consulari Romae spectatissimo, in ci^jus laudem pL ^ habet Sidonius Apollinaris epist. I, 9. *^) Ita B' F<* c' et mss. a''; alii ve per. Mox K'* c' seq. ad marg. civiu^ '*^' et K'* vocetur in divinani (fortasse ruinam), F** divium ... p, n, Symmachi; dei^^^ H'» omittit viH, Paulo post B« F* c^ a* praeler (F^ propter) uilum, E» F<* H*^ p» — '^^^.^ ier illum, alii editi propler Ulum. Odoacrem nullo ei novo jure attribato pot:^^^ obtestari Simplicius, ut post obitum ipsius omnem tumultum compescere l-^^ ullum sineret Ecclesiae rebus damnum inferri. Sed hoc, ut non sine regi» cw^ J^. RuUutione celebraretur electio, Simplicii preci videtur a<]yectum ex regiorom ?i^ ^ licet administrorum prava interpretatione , istud velut ex praedicta prece c<^ sequens vindicantiimi. 2:.) Bi E« FJ W consensu. Mox B' E« F« F* M^ H»» h* praeiermusas perso^ ^^ religiosasy ubi c' seq. praeiermissis personis religiosis . . . poniifice electionem Udci suam, sine auctoritate mss. F'* ibidem redigeret. 2«) B< E» F* H'' Neque (F* F<» Ne quid) confusionis aique dUpendU (E« siii venerabilis ecclesiae sustinere, unde cum h' h* c* a^ nostra lectio. Alii yam d quid (ad marg. Cui nequicquam) et pro teniaium ad marg. notant test^^Mm. ") Ita B« E« F« F'» H** h» c^ editi alii cum eiiam sacerdoie ... jw*tf «w* debuisset assumi. '**) E^ et 2 mss. Coust. honoralione et in horum uno BuperBcriptom veneraiione, In pluribus aliis honeraiionc aut oneraiione. Praeferendum F- F'' K^* a' moderaiione. Mox F«* san.Timus. EPISTOLA 6. G87 gua^^^) ex quibusUhei tUulis ad ecclesiarum jura pervenerini, ab ^o^-a. 502. qui fiunc aniistes sub electione communi fuerit ordinandus, et iUis, qui fuitdris saeculis sequentur, quocunque titulo atque commento alienen- tur^^^), Si quis vero aliquid eorum alienare voluerit, inefficax atqtMe irritum judicetur; sitque facienti vel consentienti accipientiquc anathema''. 6. Maximus episcopus Bleranae^') ecclesiae dixit: Modo sancta Sf/nodus dignetur edicere, si licuit laico homini anathcma in ordine eocitisiastico dictare, atit si potuit laicus saceidoti anathema dicere, et conira canones, quod ei non competebat, constituere, Dicite, vobis quid viiiciur? De me licuit laico legem dare? Sancta synodus dixit: Non lictjiit. Et adjecit: Lege sequentia. Hormisda diaconus legit: ,,Et is, qui praedium rusticum vel urba- nun% juris ecciesiastici fuerit consecutus, novetit se nidla lege vel prae- scrij)ii(me munitum: sed sive is^^), qui aiienaverit, sive qui eum se- ^u^niur, voiutitate contraria praedium hujusmodi aiienatum revocare terttaverii, id cum fruciibus resiituat, qui iiiud fuerit consecutus'*. Et quum legeret; Steplianus episcopus Venusinae^ ecclesiae sur- gexis e consessu dixit: Nec^'^) toci iilius erat isia praesumere, Sancta syixodus dixit: Periegaiur! Hormisda diaconus legit: m. 7. „Quam etiam poenam piacuit accipieniis^^) haeredes prohaere- des^ue respicere. In qua re cuilibet ciericorum contradicendi iibera sit faczditas, Iniquum est enim ei sacriiegii instar, ut quae vei pro saiute ^ei requie animarum suarum unusquisque venerabiii ecciesiae paupe- rum causa contuierit axU certe reiiquerii , ab his, quos haec maxime ser^are convenerat, in'^^) aiierum irattsferaniur, Plane quaecunque iti **) E* omittit quae. Mox K'* sub electione fuerit orfiinntus. **) Ita B* E* F^, ut et in subscriptionibua. K'^ Plemnac, alii Piedanae vel ^^^^anae. ") Verba sequentia, usque ad hoc num. 9. Perlegatur, quae hactenus de- ^^inixit, ex B* F* F** K'2 supplentur. In B' autem desunt paulo antecedentia ^Phanus usque ad surgens. -r- Ibi vero loci /utjus perinde est atque conditionis j^ *) E* H in attitudine, H"^ in alterantudine , 0 cc in alienitatem. Concinnius * * K'* Z in aUerum, ¥^ in aUeram. Ab haeretico etiam et barbaro aperte hic ^^*Uuendatur mos antiquus praedia aliave Ecclesiae conferendi, non modo ut ^^9.t, nnde pauperibus subveniat, sed ut ejus etiam prccibus animae post ^Hem subleventur. Item ab eodem sacrilegii damnantur, qui ea in alterum ^^^ convertere non timent. 688 ^ S. SYMMACIII PAPAE 0^602. ffemmis vel auro atqxie argento nec non et vestibus minus apta vsSm vel omatui videbuntur ecclesiae, quae servari ac diu manere nm pos- sunt, sub justa aestimatione vendantur, et erogationi^^) reiigiosae pnh ftciant^'. 8. Quumque lecta fuisset; Laurentius, episcopus MedioIaneDas ecclesiae, dixit: Jsta scriptura nuUum Romanae civitatis potuit Migm pontificetn, quia non licuit laico, statuendi in Ecclesia praeter papoM Romanum habeie aliquam potestatem. Ouos^') obsequendi manetneees- sitas, non auctoritas imperandi, maxime quum nec papa Romanm «^ scripserit, nec alicujus secundum canones metropoiitani legatur assetm, 9. Petrus episcopus llaveunatis ecclesiae dixit: Scriptura^), quae in nostra congregatione vulgata est , nultis eam viribus suslinere manifestum est; quia nec canonibus convenit, et^^) a iaica concepit persona videturj maxime quia in ea nulius praesul sedis apcstolkoe interfuisse vel propria subscriptiojie firmasse monstratur. 10. Eulalius episcopus Sjracusanae ecclesiae dixit: Scriptm, quae*^) in sacerdotali concilio recitata est, evidentissimis documen^ constat invalida, Primum, quod contra patrum regulas a laicis, qva^ vis religiosis, quibus nulla de ecclesiasticis facultatibus aliquid dispo- nendi legitur unquam attributa facultas, facta videtur. Deinde, quod nullius praesulis apostolicae sedis subscriptione ftrmata docetur. Quodsi, cujuslibet provinciae sacerdotes*^), intra terminos suos concilio habHo, quidquid sine metropolitani sui antistitis vel auctoritate tentaverinl, •*) F^* H' h* erogatione (h* erogatio) religiose. Mozqae E* isia teriptus wft* B* F* Juxta scriptura, ") Ita B' F^ h^ a'. Ahi m88. quo subsequendi, 0*« cc cui obtequendi. — &»•« idem ac cujusmodi viros 80nat. 3*) Ita B' E« F» Fd H^ K'«, nisi quod H^ sec. manu nuilas eam vires, K«w» enim virihus. Sed mss. a^ (excepto 0**) scripturae, ubi sapplendum foret fodt* ^ aucioritas, Editi nullis eam viribus subsistere (ad marg. sustineti), <») F<* omitt. quae et est, Mox B* instat, et E* religiosis viris, *^) Ita B' E«F« Fd H'' h», nisi quod B' testatum erit, E« H* tesia^erim, F* ne stituerit, et h* omittit vel. 0** c* sacerdos ... suive antisiitis auioriiaie ...tnt^ fuerit, alii 0 testatnm fuerit, alii H testaveril. c* seq. sacerdoies , . . qmdqiim si^s metropolitnni suive antistitis auctoritate tentaverint. Lectionem K**, quam •' !»■** fertf explorare non potui. Contra lectionem H 0 repugnat obub Ecdefiie; M episcopis testandi facultatem negatam nisi metropolitani auctoiitas accedoti nusquam lcgimus. Hispani ad Hilarum papam epist. 14 n. 2 de BarciD<mei* episcopo recens defuncto duo renuntiant, primiun eum Irenaeo cmdam, qo^ potuit habcre, supremae voluntatis arbitrio dereUquiflse; alterum, utidemli*' naeus iu suum ipsius locum substitueretur, eum optasse. HihuroB yero epistlC n. 4 et epist. 17 n. 2 rescribens, hoc postremum vehementer improbare cOBfc** tu8, de primo prorsus tacet. Id tautum circa episcoporum tefltamentam cooov Agathense c. 51 et Epaouense c. 17 cavent, ut si episcopus cwdiio iesUif^ EPI8T0LA 6. 689 w esse debere paires sancti sanxerunt: quanto magis, guod in a. 502. Hica sede, non exsistente praesuie, qui praerogativa*^) meritis heati )Ii Petri per universum orbem primatum obtinens sacerdotii, sta- n/nodalibus consuevit tribuere firmitatem, a laicis, licet consentien- aliquantis episcopis {qui tamen pontifici, a quo consecrari pro- '-, praejudicium inferre non potuerunt), praesumptum fuisse cogno- , viribus carere non dubium est, nec posse inter ecciesiastica ulio statuta censeri! 1. Sancta synodus dixit: Liquet*'^) secundumprosecuiionem vene- m fratrum nostrorum Laurentii, Petri, Euiaiii, Cresconii, Ma- vei Stephani, nec apud nos incertum habetur, hanc ipsam scriptu- tuiiius esse momenti, quae, etiamsi aliqua posset subsistere ratione, omnibus in synodali conventu provida beatitudinis vestrae sen- enervari conveniebat et in irritum deduci, ne in exempium rema- praesumendi quibusiibet iaicis, quamvis reiigiosis vei potentibus, icunque civitate quoiibet modo aliquid decemere de ecciesiasticis atibus; quarum solis sacerdotibus disponendi indiscusse a Deo commissa docetur, * 2. Symmachus episcopus dixit: Afodo quia Deus praeseniiam m votivam mihi sub quaiibet occasione concessit, volo, si placet, leri ftrmam, quam credo ecciesiasticis facuitatibus convenire , ut^^) cant omnes, quos in me vanus furor excitavit, nihii me magis e, quam ut saivum esse possit, quod miJii est a Deo sub dispen- e commissum; sed etiam quibusiibet successoribus Deum timentibus n esse debeat et ad ecciesiastici custodiam patrimonii pertinere. de ecclesiastid juris proprietate legaveritj aliter non valeat, nisi tantumdem '^ proprii facultate suppleverit, At vero circa vendendi faciiltatem, de qua ixime agitur, idem Epaonense concilium c. 12 praecipit: Nullus episcopus is ecclesiae suae sine conscientia metropolitani sui vendendi aliquid haleat po- n, Sic et AMs in concilio Carthaginensi V c. 4 placuit, ttt rem Ecclesiae endat: quod si aliqua necessitas cogit, hanc insinuandam esse primati ipsius iae. Permittunt tamen, ut si tanta necessitas urget Ecclesiae, ut non possit rimatem consulere, habito vicinorum episcoporum concilio necessitati huic pro- tr: quod in Italia non satis fuiBse ex verbis Eulalii, quae expendimus, tur. Ita B^ F* F<* (K^»?), nisi quod B' praerogativam , F^ praerogativam meriti; eati meriti, 0 c* seq. beati meritis. — Sequens n. 11 in E* ita minio inscri- Sententia ipsius synodi qua praefatum constituit nullius esse momenti decer- Mbs. nostri cum h^ c* licet, quod indubie cum c' seq. liquet mutavimus. B* Chrysogoni, deinde E* apud vos et omittit nullius, Mox c^ seq. quam P** corrupte providebat b. v, sententiae servare c, e. in rectum deduci ve nplo, I E' H^ et, Mox E* omnes in me non vanus furor . . . salvus esse possim, Mox successoribus, quam c^ seq. ad marg. pOBuerunt, cum B' E' F* H^ h* suo estitaimus. TOLAB ROIIAN. PONTIF. I. 44 a. 502. Sancta synodus dixit : Scimus provisionem vestram r studere, et ideo in vesira est potestate sequenda disponere. 13. Symmachus episcopus ecclesiae catholicae urbis I Magna quidem venerando et sacerdotali debetur cultura pt imminet de studio quac recta sunt, non de necessitate, dis^ quoniam in aliquibus aliena postulantibus vitiorum mater c pudiatis honestatis repagulis, totum putat expedire quod lic dum praedae inhiat, patientia supernae pietatis abutitur, ctantibus correctionem coeio moderante judiciis se existimen el clarum sit, quod apud certos in occasionem rapiendi pi tiae mora sententiae. Sed nos*^), quos pastoralis cura et t adstringit pro dispetisatione credita ratio reddenda substi est, ut soliicitudinem nostram non solum ad praesentia s secutura saecula porrigamus: ne ad animae nostrae detr tingat, si hi, qui possunt statutis debere innocentiam*'^), / de libertate, deliquerint, quum religiosa possint et nos ei nostri potestate fulciri, iegibus ecclesiasticis servientes, IV. 14. His ergo perpensis, mansuro cum Dei nostri cc decreto sancimus: ut nuUi apostolicae sedis praesuli a pr donec disponente Domino catholicae fidei manserit doct ris^^), liceat praedium rusticum, quantaecunque fuerit v< dinis vel exiguitatis, sub perpetua alienatione vel comm cujuslibet jura transferre. Nec cujusquam excusentur obtentu, quippe quum non sit personale, quod loquimur: clericorum vel laicorum sub hac occasione accepta tueatr in*^) usumfructum rura aliquibus dari liceat, nec dai 45^ K** necessaria custodire: in veslra est polestate disponcre. ( studere et ideo in vestra etc. Mox E* H^ sacerdoti. Pauli 1 Cor. 10, 22 Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt , nec ibid. 10, 23: Omnia mihi Hcenty sed non omnia aedificant, ubi licentl notatur extemiB quidem non repressa legibus^ sed intema et nati prehensa. *') K** 0* seq. omisso ut postea existimant n. t. cum clarum. Se< K^*, qui deinde cum E* F* H el clarum (ed. cum clarum), «) Ita B» E« F« H«. Editi nobU, et mox c« seq. ecclesiastica. i ^') Ita mss. At F^ et nossent succfssoris, h* h' innocentia praesi liquerit, 0" cc et nosira et successoris nostri. <^i) Ita onmes uibb. etiam B^ F< F^ H^ Hi^ nisi quod ¥^ dare lu nee retinere. 0'* c' seq. in usufructuario jure ... dare retinere, h' h* jura. De clericiB nominatim Agathense concilium can. 22 hoc stat Jure eeciesiae rem ecclesiae, sicut permiserint episcopi^ teneant, vende donare penitus non praesumant; idque ea in re statuere se prae&tor, canones jubent. EPISTOLA 6. 691 praeter clericos et captivos atque peregrinos: ne malae tractationis a. 502. ministretur occasio^ quum liberalitati ^^) mille alia itinera reseryentur. V. 15. Sane tantum^^) domus in quibuslibet urbibus constitutae^ quarum statum necesse est expensa non modica sustentari^ acceptis^ si offerri contigerit^ sub justa aestimatione reditibus, et divini timore judicii commutentur. VI. 16. Pari etiam ecclesiarum per omnes Romanae civitatis titu- los, qui sunt presbyteri vel quicunque fuerint, adstringi volumus lege custodes: quia nefas dictu est^ obligatione, qua se per carita- tem Christi connectit summus pontifex, ea hominem secundi in Ecclesia ordinis non teneri. Quicunque tamen oblitus*^) Dei et decreti hujus immemor^ cujus Romanae civitatis sacerdotes volumus religio- sis nexibus devinciri^ in constitutum praesens committens, quidquam de jure titulorum vel eeclesiae superius praefatae quolibet modo^ praeter aurum, argentum vel gemmaa, vestes quoque^ si sunt, vel si accesserint aliqua ^^) mobilia ad ornamenta divina minime pertinentia, perpetuo jure, exceptis dumtaxat sub praefata conditione domibus^ alienare tentaverit: donator, alienator ac venditor honoris sui amis- sione mulctetur. vn. 17. Praeterea, qui petierit aut acceperit, veP^) qui presbytero- rum aut diaconorum seu defensorum danti subscripserit, quo iratus Deus animas percutit, anathemate feriatur. Sitque accipienti vel subscribenti de personis superius comprehensis, id est quas anathe- mate feriri censuimus, in^') statuta poeua contubemium, servata, CoQstantiuB, non placuit haec lectio; eiquidem in uno H^ superscripsit, vet illa ad itinera. Ita vero mendosa est in K"', ut nihil ex ea certum dicere liceat; sic enim habet: cum liberlate ille alie iimere reserventitr. Tn uno etiam CoisUn. legimus cum iiberalitati illae aiiae temere reserventur. Quamquam integra videbitur lectio, si pro aliae temere legatur aliae terrae. Vide infra epist. 16 n. 2. M) B' F«* tantummodo in (F^ ex). Mox c' cujuslibet in, deinde h* auferri, E*- F* H^ H*** aestimatione (al. existimatione) , W^ committeniur , alii commodentur. — Porro hic titulus in H® H*-* sine distinctione priori adjectus est, ita ut deinceps titulorum numerus uno minor sit. Migatus, Paulo ante F** emn homines . . . non tinere, **) B' aliaque. ^«) F** omitt. qui, Mallemus vei cui seu vel alicui. Mox K** datis, B* F<* (prima manu) dantis, deinde B^ E^ quod iratus. ^^ Editi instituta poena contubernalium servata, h* in statuta plena (ad marg. poena) eontubemium: emendantur ex scriptis, quibus favet quamvis mendosum Ag^peti epifltolae 2 exemplar. 44* a. o02. quam praemisimus^ in alienatore yindicta: nisi forte et alienator sitj] dum repetit, et qui acceperit, celeri restitutione prospexerit. vm. 18. Quodsi minore animae suae cura quisquam remedimn o5ia- tum forte neglexerit, supra ea poenarum genera, quae superius teuentur adscripta, contra fas si quod conceptum fuerit doctmien- tum, universis viribus, quamvis ab initio nullas habuerit, effetetur^*). . Sed etiam liceat quibuscunque ecclesiasticis personis vocem contra- dictionis afferre^^), et ecclesiastica auctoritate fulciri, ita ut cum . fructibus possit alienata reposcere: nec^^) aliquo se ante tribunal Ghristi obstaculo muniat, qui a religiosis animabvis ad substantiam pauperum derelicta contra fas sine aliqua pietatis consideratione dispergit. Hujus autem constitutionis legem in apostolica tantom volumus sede servari, universis^*) ecclesiis per provincias secundum animarum considerationem , quam proposito religionis convenire rectores earum viderint, more servato. Snbscriptio. 19. Coelius^^) Symmacbus episcopus ecclesiae Romanae huie coustituto a nobis facto subscripsi. Laureutius ^^) episcopus sanctae Mediolanensis ecclesiae huic con- stituto a venerabili papa Symmacho facto subscripsi. Petrus episcopus catholicae Ravennatis ecclesiae huic constituto a venerabiU papa Symmacho facto subscripsi. Eulalius episcopus ecclesiae Syracusanae huic constituto a vene- rabili papa Symmacho facto subscripsi. *8) h* effectetur^ c* e/feretur^ W^ etfecetur^ F<* nuUum hahuerit effecium. '^») E« e/ferre; H 0 K* c« offeiTc. Ceteri vero editi cum B» F* F<> K« Q afferrt: quomodo legitur et in titulo^ qui in coll. Hadr. capitulo praefigitor. Mox E* H» h» aliena. «») Ita B» E« F* FJ H« K'* h>; editi alii addunt in. Mox B« more servams, E« more servatum, F"* viore servaniibus. Permittit igitur Symmachus Afris uti lege sua, qua concilium CarthaginenBC V can. 4 alienationem necessitate interveziiexite non prohibet. Neque etiam vetat Gallis, quominus commutationes, quas ipae videtur excludere, in Epaonensi concilio can. 12 omnibus permittant, atqne in Agathensi c. 45 episcopo etiam sine consilio fratrum terrulas ant Tineolai, si necessitas fuerit, distrahendi potestatem faciant. *') Ita B' K'*, et favet subscriptio superioris sjuodi Romanae FV. Alii ad- dunt Coelius. In F»* verba eccl. liom. — Laur. ep, excidemnt. EPISTOLA 6. 693 Felix episcopus ecclesiae Interamneusis "^) subscripsi. a. 502. Cresconius episcopus ecclesiae Tudertinae subscripsi. Aemilianus episcopus ecclesiae Vercellensis subscripsi. Jocundus episcopus ecclesiae Augustanae^^) subscripsi. Tigridius episcopus ecclesiae Taurinatis subscripsi. Vitalis episcopus ecclesiae Fundanae subscripsi. Bassus episcopus ecclesiae Mutinensis subscripsi. Pacatianus episcopus ecclesiae Corneliensis^®) subscripsi. Maximus episcopus ecclesiae Bleranae subscripsi. Martyrius®^) episcopus ecclesiae Terracinensis subscripsi. Rufentius episcopus ecclesiae Egnatinae subscripsi. Basilius episcopus ecclesiae Tolentinae subscripsi. Martinianus episcopus ecclesiae Ortensis subscripsi. Benignus episcopus ecclesiae Aquaevivensis subscripsi. Fortunatus episcopus ecclesiae Suessanae^^) subscripsi. Severinus episcopus ecclesiae Tyndarinensis subscripsi. Eucarpus episcopus ecclesiae Messanensis subscripsi. Johannes episcopus ecclesiae Spoletinae subscripsi. Stephanus episcopus ecclesiae Venusinae subscripsi. Valentinus episcopus ecclesiae Amiterninae subscripsi. Ilomulus episcopus ecclesiae Praenestinae^®) subscripsi. Probus episcopus ecclesiae Carmejanensis^^) subscripsi. Vindemius episcopus ecclesiae Anteatinae subscripsi. Candidus episcopus ecclesiae Tiburtinae subscripsi. Fortunatus episcopus ecclesiae Fulgenatis subscripsi. Paschasius'^) episcopus ecclesiae Vulteminae'^) subscripsi. **) H^ Terramnensis, E* Theramnensis, moxque iidem VetellensiSf ubi B^ Bei- lellensis, F** FiieUensis, h* Teielensis (ad marg. VeieUensis)^ alii VerceUensis. Hi\ju8 AemiUani memoria inter sanctos Vercellis HI Id. Sept. agitur (conf. Ughelli Ital. sacr. ed. H. t. IV, 762). •*) Ita nostri mss. (B* Agusiinus, E* h* Augusiinus), ubi alii Subaugusianus, F* Taguiudine. Mox h' Passus, F<* autem verba Taurin. s. Vit. ep. eccl. prae- tennisit. ««) Ita B* K»« F*. — E» Fd H« Corniliensis , R* H« h' Coaniliensis, alii CoaUa- mensis, c* Coiaminensis^ c* seq. Comaclensis. Notum est Forum CorneUi hodie Imola Yocatum. *^) B* h* Vessanae, F* Bissane. Deinde H® Tondarinensis, F^ Tundatnne. 6») K" Pinisirinae, F^ Penesiine, alii H 0 Penestrinus. Deinde F** omittit Probu9 Carm. subscr. 7») Ita B» E« F» H< H«; K«« Cai^eiagnensis, H* R^ Carmeanensis. Forte Cameri- neiuis legendum, nam Camerinum seu Camarinum urbs est Umbriae epiBCOpalis. ^>) Ab hoc ubque ad Concordium in exemplaribus H 0 h* c* seq. ordo paulo alius; B* secuti sumus. F*^ omitt. Chrysog. — Fel. c. e. Nepes, s, a. 502. Marcianns episcopus ecclesiae Aecanae subscripsi. Maximianus episcopus ecclesiae Perusinae subscripsi. Chrysogonus'^) episcopus ecclesiae Albineiisis subscripsi. Eutychius episcopus ecclesiae Tranensis subscripsi. Laurentius episcopus ecclesiae Bovianensis^^) subscripsi. Marcus episcopus ecclesiae Samninae subscripsi. Aprilis episcopus ecclesiae Nucerinae subscripsi. Memor episcopus ecclesiae Canusinae subscripsi. Innocentius episcopus ecclesiae Forosemproniensis subscriiwi. Florentius episcopu^ ecclesiae Plestinae'*) subscripsi. Felix episcopus ecclesiae Nepesinae subscripsi. Proculejanus episcopus ecclesiae Sepinatis'^) subscripsi. Fortunatus episcopus ecclesiae Anagninae subscripsi. Concordius episcopus ecclesiae Mesenatis subscripti. Amandus episcopus ecclesiae Potentinae subscripsi. ^^ Asellus episcopus ecclesiae Populoniensis subscripsi. Colonicus episcopus ecclesiae Foroclodiensis subscripsi. Elpidius'') episcopus ecclesiae Voloteminae subscripsi. Projectus episcopus ecclesiae Forinovi subscripsi. Veneriosus episcopus ecclesiae Pellensis"^) subscripsi. Bonifacius episcopus ecclesiae Forofiaminiensis subscripsi. Sebastianus episcopus ecclesiae Soranae'^) subscripsi. (H^); alii cum editis Vulturnensis. Mox c* seq. Aesinus^ ubi alii Ecane (B* K"'u Egane (F<*), Ecaniensis (E*), Aeccaniensis (H®), Acaniensis (H*). Mox F^* MascimSiamut. ''*) B' Fovianensis, E* H» Bobianensis. F^ K>« Vivianensis, alii cum h« c» Volria' nensis ; ceteri editi Bojanensis. Eam urbem, quae nunc Bojanum vocatur, a LiTio Bovianum appellatam Baudrandus observat. Antiquanis autem familiaris est litterae 6 in t; ac vicissim mutatio. — Deinde P<* ForosinforinenHs. '*) B^ Sepenatis . . . Mesenantium. Moxque B» K'* H« Populiensis, alii PojmH' niensis (H^); deinde H^ h< Colonius. F^ post Fortunalum immittit PaMchatiMm^ Mmr- cianwH^ Maximilianumj Crisconium et reUquos supra omissos. »«) 2 H« c* seq. Polensis, E« H« PoUensis, B» K» K»» h^ c» ut snpra in sjn. IV Symmachi Pellensis, F** Spellinensis, K** Pelleninsis. Non displiceret qnod Yatic. codex ab Holstenio citatus pracfert Spellensis, eo more, quo Spania pro Bitpamia^ ab antiquariis pingi solet. Hispcllum enim Umbriae oppidum est. PioUmms quidem episcopus circa idem fere tempus Antonius memorator (Canod. epist. IV, 44). »») h» c» cum B^ H« et al. mss. SyranuSy ahi Siranus (F* Sbrane) vel ubi E' c* seq. Soranus. Similiter mox illi iidem Bursentine, K** Bmzentimme, K" Bursitanae^ F^ Barsitane^ loco Buxentimae, EPI8T0LA 6. 695 Bustijcus episeopus ecclesiae Buxentinae subscripsi. a. 502. Venautius episcopus ecclesiae Senogalliensis ^) subscripsi. Victor episcopus ecelesiae Lunensis subscripsi. Innocentius episcopus ecclesiae Tifernatiuni®*) Tiberinorum sub- ^^ripsi. Silvinus episcopus ecclesiae Veliterninae subscripsi. Justus episcopus ecclesiae Signinae subscripsi. Areston^^) episcopus ecclesiae Ostensis subscripsi. Augustus episcopus ecclesiae Liparitanae subscripsi. Felix episcopus ecclesiae Nepesinae pro Urso episcopo eccle- siae . . . subscripsi. Asterius episcopus ecclesiae Aquinatis subscripsi. Propinquus episcopus ecclesiae Trebeatis subscripsi. Eusebius episcopus ecclesiae Fanestris subscripsi et Romanus episcopus ecclesiae Nomentinae subscripsi. Item^^) subscriptio presbyterorum. Appendix ad epistolam 6 seu synodum V Symniachi. liNov^ Praeceptum^^) sive I«ex data a gloriosissimo rege Theodorico contra illos sacerdotes, qui Bubstantiam Ecdesiae jure directo aut vendere aut donare praesumunt. Domitori orbis, praesuli et repararatori libertatis^ senatui urbis Romae Flavius Theodoricus rex. Pervenit ad nos, patres conscripti, de Ecclesiae missa utilitate «') Ita mB8. (etiam B« E^F^); H^ Typemanlius, h' Tiphernus, c> Tifernantius, al. ed. Triftmimis. ") B* 2 H* H^ Areston, K'* Areslone, sane idein, qui in synodo Palmari Ari- slus Ostiensis subscribitur. Deiude omnes mss. Ostensis vel Hostensis (H^). Qaum tameu in illa synodo K'* Horiensis legat, Coustantius etiam hoc loco idem prae- ferre videtur et Aristum episcopiB Ilortensibus adnumerandum suadet. Pro supra memorato Marciano vel Martiniano codiccs suos dissidere ait, quum aliqui tan- tum ibi Ostensis legant. Bellator autem iUe synodi I Symmachi ab omnibus Osiensem vocari addit. Lectionibus codicum Romanorum bene pensatis nos alium in modum rem dijudicandam duximus. •') Verba haec, quae in B' et (sine Item) in extrema pagina folii versi K** aBservantur (F<* Similiter subscripserunt , addens eadem linea Zosimus communito- rium prbris etc. Havenn.), indicio sunt, etiam subjectas fuisse saltem presbytero- mxn Bubscriptiones, sed injuria tomporum excidiase. w ^ ^ — Ergo si quis scelestis ausibus interdicta praesumpserit^ et ultra u: fructum retinere cupit^ episcopo yel clero largiente^ alienata protinus cum fructibus a yenerando praesule vindieetur. Bt ec Data y Idus Martias Ravennae, Venantio viro clarissimb oonsi