Letter 14

From: Ennodius, Bishop of Pavia To: Pope Symmachus Date: ~514 AD Context: A late letter from Ennodius to Symmachus, recommending himself after the long years of the schism and its resolution. Ennodius, bishop, to the most holy Pope Symmachus. After the victory over the schism, which I celebrated as only a man who lived through the horror of the whole affair could celebrate it, I find myself returning to the more ordinary business of episcopal correspondence and I want to include you in it. The north of Italy under Theoderic is peaceful in a way that the south is not. The Ostrogothic king — whatever his Arianism — is a man of genuine political intelligence who has chosen to maintain Roman institutions rather than replace them, and whose relationship with the Catholic church is, in practical terms, better than many Catholic rulers have managed. This is not nothing. The fact that my people can go about their lives in reasonable security, that the courts function, that property is respected, that the roads are maintained — these things matter pastorally in ways that are easy to overlook when the only drama is theological. I say this not to minimize the theological questions but to put them in context. The faith is preached in a world, and the condition of that world affects the faith's reception. I remain always your devoted son. Ennodius of Pavia

Symmachi papae ad Caesarium episcopum Arelatensem. g^^^^ Caesarii consuliationibus respondei. Eidem concessum esse iisum pallii memorat, ac libellum, quo ipsum consuluerat, subjicit. I. Ut') ret Eodesiae non aUenentnr. H. Vt nnUui honorem praemiis accipiat. ITT- Vt laici per gradui ad sacerdotiam provehantur. •») Item L' L^. Alii honore . . . episcopatus, •) Ita L'. Alii vero Nec enim observatio et vetustatis reverentia custoditur si aMpUus. lidem mox omitt. sint. «) Tituli sequentes a collectore Hispano confecti a Sirmondo et Labato paucis mutati sunt. Sirmondus enim adjecit caput tertium, Labatud quarti se- 46* a. 513. IV. Ut raptoret viduaram vel virginiim deteftationi •int, ii antem, qni tacratoifir- ginet aibi matrimonio copnlent, ab Ecdesiae commnnione pellantnr. y. Ut viduae vel virginet continentiam profetsae non nnbant. VL Ut nnllas per ambitnm ad epitcopatnm acoedat Dilectissimo fratri Caesario Symmachus. 1. Hortatur nos aequitas postulationis, desiderio fratemitatis tuae gratanter annuere^), quia de singulis id ab apostolica sede concedi supplicas, quod a patrum cautela et provisione non discre- pat. Et quamvis ecclesiasticae regulae paene omnia comprehendant, tamen superfluum esse non credimus, denuo quae sunt saepius inter- dicta repetere. Cap. I. 2. Possessiones , quas imusquisque ecclesiae proprio dedit aut reliquit arbitrio, alienari quibuslibet titulis atque contractibus ^) vel sub quocunque argumento non patimur: nisi forsitan aut clericis horum*) meritis, aut m<masteriis religionis intuitu, aut certe j^ere- grinis necessitas^) largiri suaserit: sic tamen, ut haec ipsa non per- petuo sed temporaliter, donec vixerint, perfruantur. cap. n. 3. Illud magnopere commonentes, ut hi qui non Dei gratia sed promissione rerum ecclesiasticanun ^) praemiis ad sacerdotiuni conan- tur accedere, desideriorum talium') priventur effectu: qui aut ab hujusmodi se intentione cohibeant, aut vindictis canonum seiant se sine dubitatione subdendos**). cundam partcm addidit, quum antea ita teneret: Ut raptores vidyamm vtl virgi- num ab Eccfesiae communione pellantur. ») Ita A' FJ K>3 L« L« L^ L< c'' seq. Alii distractionibus, Baronius ad ann. 502 monet. Quod probabilius videretur, ai unoram clerioomiB hic mentio fieret. Magni epistolae fidem faciunt. EPISTOLA 15. 725 CaP. in. a. 513. 4. De laicis personis decernimus, ne facile ad sacerdotium per- mittantur accedere, de^) quibus et tempora et gradus constituti sunt, per quos ad hanc dignitatem debeant adspirare: quia quicunque sine^®) instituto promovetur, non facile caret offensa, et sine experi- mento non potest quis electionis obtinere sententiam. Cap. IV. 5. Raptores igitur viduarum \eV^) virginum pro immanitate tanti facinoris detestamur, illos vehementius persequendo, qui Deo sacratas virgines vel volentes vel invitas matrimonio suo*'^) sociare tentaverint: quos pro tam nefandissimi criminis atrocitate a com^ munione suspendi praecipimus. Cap. V. 6. Neque*^) viduas ad nuptias transire patimur, quae in reli- quibus et gradus et tempora constUula sunt, per quae; resarciuntur ex iisdem mss. £x quibus manifestum cst, duo diversa decreta seu capitula, quae Sirmoudus primus recte distinxit, unum scilicet de Simoniaca ordinatioue, et altenmi de laicis ad clerum non facile promoyendis, ab Hispanae collectionis compilatore et ab his, qui iUum secuti sunt, sic fuisse confusa. — Mox F<* De reclausis per- sonis, II) F<* K*' et, moxque c" c* a' qui sacraSy J quod sacras, ubi illud quod ex verbis qui Deo conflatum. In melioribus autem mss. qui Deo sacratas. Notan- dum, quo pacto Symmachus in hoc decreto progrediatur. Primo viduarum simul et virginum raptores detestari se declarat. Tum eos vehementius persequendos lioc est severiori poena plectendos censet, qui virgines Deo sacratas vel volen- ies vel invitas matrimonio sibi sodent. Ac demum hos a communione suspen- dendos decemit. Non igitur haec poena in viduarum raptores pariter cadit. Qna in re Symmachus cum Gelasii decretis epist. 14 c. 20 et 21 concordat. Quo- circa Uispanae collectionis compilator praeter Symmachi mentem capitulo huic praefixit hanc summam: Ut raptores viduarum vel virginum a communione pellan- iur, Eamdem tamen non modo Isidorus sed et editores omnes ne Sirmondo quidem excepto retinuerunt. ") In c* c* a* desideratur suo. Mox A' L^ tam nefandi seminis, ubi in aliis iiim (F* tanti) nefandissimi criminis. Ex prioribus autem c^ revocavit nefandi, licet vox seminis quae in his sequitur, aUorum lectionem confirmet. Hanc quippe vocem ex vocabulo nefandissimi perperam diviso ortam esse apparet. >3) Ivonem part. 7 c. 64 secutus Gratianus c. 3 C. 27 qu. 1 haec verba velut eje decreiis Gelasii papae ad Sicilienses episcopqs c. 9 citat. Sed nec sibi constans Ivo in eadem parte 7 c. 144 hoc ipsum decretum ut Gelasii papae Caesario c. 4 profert. Porro Gelasius erga hujusmodi viduas indulgentior fuit: quippe qui a. 513. gioso proposito diuturna observatione permanserint. Similiter yir- gines nubere prohibemuS; quas annis plurimis in monastenis aela- tem peregisse constiterit**). Cap. VI. 7. Nullus itaque per ambitum ad episcopatus honorem peniii.tr- tatur accedere. Nam quum hic excessus in laica conversatione cnl- petur, quis dubitat, quod religiosis et Deo servientibus inurat *^^ opprobrium? Episcopatimi *^) desiderans data pecunia potentes pex^. sonas minime suifragatrices adhibeat^ nec ad decretum sibi facien- dmn clericos vel cives subscribere, adhibito cujuslibet generis timor^, compellat, vel praemiis aliquibus hortetur. Decretum sine visitaton« praesentia nemo conficiat, cujus^') testimonio clericorum ac civiani potest uuanimitas declarari. epist. 14 c. 21 nuptias carum ita rcprehcndit, ut illas nihilo miuuB Dei jadi^ dimittat. Immo fragm. 38 ad Stcphanum uni cx his viduis communionem refl<^ praecipit, quia maritum potius incontinentiae suae^ quod nttUis pro/dbetwr kfiib^^ exquisivit. Hanc erga illas indulgentiam nescierunt Gallicani episcopi, qui (i^' dem tum in conciHo Aurehanensi V can. 19 tum iu ParisicnBi V c. 13 Yidix^ illas cum iis, quihus nupscrint, conmiunione privant. ^*) Ita L« L' L<. Ahi coniigerit, '^) F<* inorationibus , c* incurraty c' a* incutiat, >«) Ita F<» K'3 L* L» L* a,\ Alii Si quis cpiscopat. . desiderai. ") L* L» addunt ut. In scquentibus A» K" L* L' L< po/«/, a]npossit, F* monium , . . potest , . . declarare. Is autem nuncupatur visitaior, cui munuB aliqi»^ obeundum ex delegata potcstate committcbatur, ac praeprimis ille episcoi»' qui vacanti ecclesiae praeficiebatur, donec ipsa proprium episcopum habuia^^*" Ita Gelasius fragm. 5 Coelestino episcopo in mandatis dat, ut cuidam presbyterum ac diacouum creet visitatoris nomine non cardinalis pantifieis. W Johannes II epist. 5 n. 1 in Contwneliosi damnati locum visiiatorem constiiui cipit, donec ilhus ccclesia proprium episcopum habero mereatur. Ecclenae que Komanae , quum accusatus esset S^rmmachus sed non damnatoB neque «toH' victus, a parte cleri et ahquibus Laicis postulatus visitator concessiu fmt Ve- rum hoc contra religionejn, conira statuta veterum vel contra regulas wunjonm iSD' tatum esse affirmanti Symmacho (supra epist. 5 n. 3 et 4) Bomana synodiis u- sentit. Cur tamen hac in re violata dicatur rehgio, nmn quia episcopo ooo convicto visitatorem ipsius ecclesiae dari rcgulae uon permitterent, an qiQi quum circa ceteros episcopos hoc hceret, summus pontifex ab hao lege exdpe- retur, ex verbis praedictac synodi certo definiri nequit. Si tamen adversttionm syuodi, qua absolutus est Symmachus, verbis atque Ennodii ad eoe respoDflOU haercamus, hoc spirant, ut ahis quidem episcopis accusatis visitatQres dan cod- sueverint, scd Romanus antistes huic legi minime subjaceat. Ajmit qmppe Symmachi aemuh apud Ennodium: VisUatores et aHis episcopis ipse (Syminadiiii^ dedity et justum esly ut facti sui lege leneatur, Quibus statim Elnnodiiis reqKMidet: Aon V08 in hoc tilulo falsitatis incesso et diu mendadis adkaerenHa verfrtf moii 4V|w* Dico tatnen lalorem Juris diffinitionis suae, nisi velit, temdnis non inehuU, Nil autem subinde usitatius fuit, quam ut Romanus pontifex ecclesus vidnatis vintalQreiii destinaret, ut cx Gregorii Magni epistohs notmn est. Nunc vero Symmachiii dccretum electionis episcopi nounisi coram visitatore confici vult. EPISTOLA 15. 727 I. Hortainur itaque, ut pro catholicae religionis intuitu et ec-a. 513. rum pace haec universi fideli ac devota mente custodiant : quia st dubium praevaricatores interdictorum **) talium juxta vene- s canones propriae communionis subire jacturam. Haec tamen inium episcoporum volumus perferri notitiam. Deus te inco- a custodiat, f rater carissime ! Data VHI Idus Novembris, Probo jlarissimo consule. '. Caritati^^) tuae tantummodo per omnes Gallicanas regiones i pallio concessimus facultatem. 0. Ezemplimi^^) libelli P. Sicut a persona beati Petri apostoli ^patus sumpsit^^) initium, ita necesse est, ut disciplinis com- tibus sanctitas vestra singuUs ecclesiis quid observare debeant iter ostendat. In GaUia siquidem provincia ab aliquibus per- ecclesiastica praedia diversis titulis alienantur. Ita fit, ut pro uis arbitrio devota mente relinquentium et egentium necessi- s deputatas imminuat faeultates. Hoc postulamus, ut fieri beat apostohcae^) sedis auctoritas, nisi forsitan aliquid pietatis u monasteriis fuerit largiendum. 1. Illud etiam pari supplicatione deposcimus, ut de laica con- ione, qui in singulis judicum officiis meruerint aut certe rexe- ub aliqua potestate provincias, nisi multo ante tempore prae- conversatione legitima'^) et vita examinata, nullus aut clericus piscopus ordinetur. Viduas etiam jam diu religibso habitu pto, et sanctimoniales longo jam tempore in monasteriis con- tes, poscimus, ut unicuique conjugii causa nec volentes sibi re nec invitas rapiendi libera sit facultas. 2. IUud etiam humili prece suggerimus, ut nulli per ambitum iscopatum concedatur accedere, nec data pecunia sibi potentes les suflragatores adhibeant. Et ut haec facilius possint custo- clerici^*) vel cives decretum facere vel subscribere sine metro- ni notitia vel consensu penitus non praesumant. Haec omnia L' indictorum. Deindc L* L"* L^ II Idus Nov. L* L'* L^ hic praemittunt: Dilectissimo fratii Caesario SynutuickuSy unde ut lito praevio dictuni, Barouii error. Mox L* L"' L* b omitt. iantummodo. dus autem, uti Buperius diximus, totam hanc formolam, qua pallii usus io conceditur, praetermisit. Ita L'. At L' L** Exemplum libelli^ L^ Exemplum libeUi Symmacho papae cui c'' addit a Caesario episcopo). Ita mss. At excusi sumit. Hinc perstringit Caesarius, quod iu Innocentii i2 n. 2 de apostolo eodem legerat dictum : per quem apostoiatus et episco- t Christo coepil exordium. L* apostolica, moxque cum L^ judicium ... meruerunt ... rexerunt. L* add. ecce (fortasse pro ex se). Mox editi nullus clericus. L' ad raarg. notat: Electioncm sine consensu metropolitani non faciendam, ' uUionem et cum L-^ quae nos (pro quaicnus). a. 613. ultione districtioiiis vestrae fieri prohibete: quateiius et in ecclesia vcstra et in supradicta provincia disciplina bonis actibus amica servetur. £pistola 16. ii. 514 d. Symmachi papae ad Oaesarium episcopum Arelatenaem. 11 Jan. Dc priviiegiis Arelatensis ecclesiae, Lihelbtm petitorium Caesarii oblatum A p.M Aegidio ahhate et Messiano notario suhjicii. Dilectissimo fratri Caesario Symmachus^). 1. Qui yeneranda patrum statuta custodit^ amicum se abfiolutae religionis ostendit, et qui providet ut locum excessibus non relin- quat^ demonstrat se de bono gratiae cogitare. Rationabile est, ot saucta Arelatensis ecclesia propriis privilegiis perfruatur; et quod vetustas praestitifr et patrum aucl^ritas roboravit, nova non debet violare praesumptio. Sic tamen, ut ceterarum ecclesiarum priyilegis temporibus acquisita non titubent: quia nec potest ex partefirmusi esse, quod generalitatis tangit injuriam. Maneutibus siquidem hii quae patrum constituta singulis ecclesiis concesserunt; decemimaS; ut circa ea, quae tam'^) in Gallia quam in Hispania provinciis de causa religionis emerserint^ soUertia tuae fratemitatis invigilet; et si ratio poposcerit praesentiam sacerdotimi; servata consuetadine, unusquisque tuae dilectionis admonitus auctoritate conveniat; et ffl Dei adjutorio controversia incidens amputari potuerit, ipsins hoc meritis applicemus : alioquin exsistentis negotii qualitas ad sedem apo- stolicam te referente perveniat, ut cunctis ordine suo peractis, unde inimicus bonitatis sibi blandiatur, locum invenire non possit. >) c^ c^ seq. tam in GaUiae quam Hispaniae. Quibas ut praeferremiu cam in* tam in Galiia quam in /lispania, suasit tum illud epistolae 15 u. 10 In OdSU»- qiddem provincia ah aliquihus, tum maxime istud ejusdem epiBtolae n. 12 quMUtm et in vestra ecclesia et supradicta provincia, scil. Gallia, quae rursum promMt^ nomine designatur. Hoc autem nomiue Yisigothi Hispani eam Galliae paiteDi quao ipsis subjecta, designare postea consuevcrunt, ut ex plurimis docameDDi conciliorum Toletanorum palam fit. Porro vicaria Caesarii potestas non omnei ut antea Gallias comprehendit, tum quia, ut advertit Labatus, reliqaae proTiB- ciae Francis et Burgundionibus parebant, tum quia ibidem vicaiia pote^ Rcmigio Bomeusi concessa: quae quidem, si verum est privilegium, peridomne quod regni Chlodovaei fuerat cxtendebatur. Longe magis adversantor prt^ dicti mss. Baronio, quae in Galiiae provinciis, omissa voco ffispaniae, kgeotL Non tcmore tamen illic Galliae adjuncta est Hispania. Ea enim tempesia^ ut observavit Petrus de Marca de concord. sacerd. 1. VI c. 19 n. 6, Arelaten** provincia, tamotsi intra Gallias, imperio parebat Theodorici regis, penw q** rcgni Visigothorum iu Hispania tunc crat administratio. Quapropter sahinv niutato regnorum statu Vigilius ejusquc successores Arelatensibas eptKOp< nullam hujusmodi potestatem iu Hispauias demandant. EPISTOLAE 16. 16. 729 2. Igitur^ quemadmodum supra diximus^ per siugulas ecclesias a. 514 ficia quae suut diu custodita serventur. Et si tam ecclesiae 3nsis antistes vel alius quilibet^ metropolitano pontifici juxta num definitionem vocatus obtemperare noluerit, noverit subden- se, quod non optamus, ecclesiasticae disciplinae. Et in hac 3 magnopere te volumus esse soUicitum, ut si^) quis de Galli- . vel Hispana regionibus ecclesiastici ordinis atque officii ad nos re compulsus fuerit, cimi fratemitatis tuae notitia iter peregri- Dnis arripiat: ut nec honor ejus per ignorantiam aliquam con- ^liam patiatur, et ambiguitate depulsa a nobis animo securo in nunionis gratiam possit admitti. Deus te incolumem custodiat, jrcarissime! Data III Idus Junias, Flavio*) Senatore viro cla- mo consule. 3. Ezemplimi libeUi P. Quantum in omnibus ecclesiarum pon- bos, quae in toto orbe diiFiisae sunt, apostolica sedes sibimet icat principatum, et synodalibus decretis finnior ejus praecellit oritas, tantum potestatis suae provisione dudum a sese concessa nt^) inconcussa servari. Quatenus Arelatensis ecclesia fruatur legiis suis, quae nimc per antistitem Caesarium seriem suae ionis insinuat, et quam hactenus habuit potestatem, vestra de- it auctoritate firmari : ut quod veneranda sedes quondam perenni kione custodiri praecepit, et pragmaticis specialiter decreta sunt titutis, beatitudinis vestrae praeceptis suis etiam nunc confirmet )ritas. Aquensis etiam civitatis episcopum sanctitatis vestrae 5ri praecipite constitutis, ut dum a metropolitano antistite eccle- Arelatensis ad synodale concilium fuerit evocatus, vel aliqua lationis causa eum sibi postulet reUgio divina necessarium, mi- venire frustretur: quatenus ea quae longaevis saeculis prisco- sanxit auctoritas, vobis praesulibus praesenti futuraeque aetati lata serventur. Datap.^) abAegidio abbate etMessiano notario^). Cod. Reg. si quem ... compnlerity vitiose, nisi suppleatur necessitas, aut dmile (c'*). Ibidem deinde et supra Bar. removit vel flispana, refraganti- 188. Hunc ipsum Synmiachi locum memorare videtur Vigilius epist. 6 n. 2. loitea Zosimus epist. 1 n. 1 praeceperat, nulli eccleBiastici ordinid eine for- praesulis Arelatensis peregrinari quoquam licere. b omitt. Flanio, quae duabus litteris Fl. in mss. exprimitur. Senatoris Renatore) autem nomine designatur Cas^odorus. I Ita L* L' c'^ seq. debet servare. b c^ seq. DaCa ab Aegidio, omissa notula p, qua petitio nostra sententia :iatur. Certe vocem ipsam supra n. 3 expressam habemus in hunc mo- Arelatensis ecclesia . . . seriem suae petitionis insinuat. Is Aegidius abbas videtur, cujus festivitas Kalendis Septembris agitur. Nec alium opine- 2JU8 socium (quem L^ Omissionoro, L* Omissionario exprimunt, omittentes 'o), niai Messianum iUum presbyterum, qui una cum Stephano diacono se- im vitae s. Caesarii librum conscripsisse dicitur. ) Ad calcem hi\jus Ubelli cod. Reg. habet: Dilectissimo fratri Caesario Hor-