Letter 64

Pope Pelagius I to Unknown. PELAGIUS [PAPA] MELLEO SUBDIACONO. concerning well¬ dicto also whom uxorem alienam facinoroso indicasti spintu sustunle and in suum hactenus Praesumere detmereconsortiu if this rerum iteritas has, iubemus experientiae tuae, when ipsa also adultera districte mactare not differas, and caluatos ab inuicem separare, and illum in Apuliae prouinciae patrimonium without dilatione [fac] mig F, fol. 175'': (3-6), F, fol. 138''-'', F, fol. 153«-'’; O. fol. 195 : (1-2). 0, fol. 188 189-'''; Oi, fol. 108''-''. malleo £. 2, iaelleo £„ «ileto O 0„ 2 also whom] B £•. • n o iixoreml add. uiolauit (that sugges. rubr.) O. aUeuam uxoxot f) facinoroso] n o (?) B in the spirit indicasti Gratmnus 8 ®“you3 ] o! detinaere destinare B 4 habeat Oj, 5 adulterina E, not differas m Tit. Melleo subdiacono: Cf. adnotationes in titulum ep. 28, p. 83. 1. concerning Benedicto also: from which quaedam praevia desiderari eviden¬ ter infertur. Utrum fuerint necne § 3-6 videas infra. this for epistula nostra constat epp. 50 and Coli. Britannicae (P. Ewaed, o. c., l. c., p. 556) which indeed, great when probabilitate, not unless partes are unius eiusdemque epistulae longioris. this moreover infertur: from tituli unitate, from consimllitudine argumenti, from eo demum that unum horum fragmentorum alte¬ rum contingit in Coli. Britannica. to Lucium defensorem Apuliae: Codd. lectionem servavi; but veri similiter legendum is to Dulcium for to Lucium. Cf. which supra, in titulos PEIyAGII I PAPAE EPISTTOA 64,1-4 illam uero, if indeed maritus suus without aliquo dolo recipere forte uoluerit, tua ordinatione under cautela recipiat, nullum ei nihil while¬ taxat concerning cetero simile committen i periculum illaturus. Sin uero 2 eam recipere entirely noluerit, in alium quendam locum in quo not ei liceat male uiuere prouida eam dispositione constitue. Dul3 tian,. ras.) B 2 alium] altum quedam B O pelagius eidem E, hiCy before § 3, tit. F 12-13 dulcitia] ci superscr. E,, mulctia epp. 12 and 29, p. 41 and 84, scripsi. Huius modi for error facillime explicatur. recipere forte uoluerit: to lustinianum usque capitis the sentence mulier adultera plectebatur. Cf. Cod., TX, 9, 29 (30). lustinianus vero adul¬ teram perpetual in monasterio reclusione punivit. Inde a marito after duos incarcerationis annos educi poterat, if however eam denuo in coniugale con¬ sortium recipere volebat. Cf. IusTiniani, Nov.y 134,10; R. Monier, o. c., p. 375-576, and adnotationes in ep. 53,8, p. 142. 2. prouida eam dispositione: Cf. epp. 5,4; 15,2; 21,5; 47,3; 64;2; 72,3; 87, where dispositio, not moreover dispensatio legitur. Attamen, probabili¬ tate quadam certo not caret lectio Coli. Britannicae, which insuper fulcitur moreover minus suspicionibus obnoxia manet huiusmodi lectio at grace¬ num, who fragmentum, uti solet, e Tripartita hausit. Quoad dispositionem and dispensationem at ecclesiasticos auctores cf. M. Waether, Pondus, dispensatio, dispositio, Werthistorische Untersuchungen zur Frdmmigkeit Papst Gregor des Grossen, Bem, 1941; A. BeaisE, o. c., p. 280-281; 282. huius epistulae partem, for haud male after eos sequerentur § 1-2: concerning Benedicto also.., Ab ista however the sentence deterritus sum: 1) ipso ordine quo in Coli. Britannica textus prostant; 2) verbis huiusmodi querelam, which paulo infra veniunt, quaeque ni fallor, to praecedentia «id genus» referri videntur, to negotimn videlicet adulterii Benedicti, rather quam to alia, which sequerentur. 3. Dulcitia of the church your famula: Sive forte nostrae, eo that pa¬ trimonium Melleo demandatum was fortasse under inmediata of the church Romanae dicione. Cf. ep. 88, p. 214. your diceretur, not indeed eo sensu, so that Melleo cuidam praeficeretur of the church, but, that of the church illi is was adgregatus, or in ea munere suo fungebatur. Cf. similem casum in ep. 45, p. 125. — Famuli, veluti pretiosora patrimonii bona, under cura administratorum erant. Cf. R. MoniEr, o. c., p. 276-277; H, liEad patrimonii S. Petri administrationem, videas Lib. Diurnus, form. 51-56 (Th. K. V. SiCKEE, 0. c., p. 41-46), and epistulas complures in S. Gregorii ( citia, of the church your famula, in Trapeiana massa consistens, huiusmodi querelam suam nostris sensibus intimauit, dicens that postea quam eam defuncto marito [suo] contigit uiduari, Clarentius quidam in the name of from ancilla, so that perhibetur, of the church procreatus, diuersis blanditiis atque suasionibus praefatae mulieris animos in¬ clinando in suo eam curasset as<s>cire consortio, from qua also son procreasset. now moreover after coniunctionis suae not paruum time, quippe now nato and educato filio, nullis so that perhi¬ betur rationabilibus causis extantibus, eandem mulierem detru¬ sisse, atque in eam prosiluisse contumaciam, so that to declinandam denostrae (recte fortasse) F trapeiana]coni. auctor: trepeiana E,, tarpeiana E, tarpena B 15 defuncto marito] B: marito suo defuncto (recte fortasse; cf. l. 8) F l. 33): ascire B, afficere E 19 coniunctionis] communionis Es 20 quippe time Eg rationalibus Ej E 3. 13, p. 43, adlegavi. Trapeiana massa: Hanc to have been primigeniam lectionem suadent variae codd. lectiones. Huic massae, in Brutiis sitae, hodie is name Tropea. that eo in loco not exstitit the see episcopalis ab aa. 498-499, praesenti epistula roboratur. Cf. Th. MommSEn, CIb., t. X, 2, p. 959-960, inscr. 8076-8083; P. Fabre, o. c., p. 12, n. 1; H. Phieipp, Trapeia, inPaulyWissowa, t. VIA c. 2187; F. Tanzoni, o. c., p. 332-333; P. Toraedo, Tropea, in Enc. Cattol., t. XII, c. 572-573. — in the name of massae fundi designa¬ bantur varii, who in unum praedium, nuncupatum or fundi of the prince, or regionis, or conditoris in the name of, coaluerant. Cf. Du Cange, Glossarium..., t. V, p. 296; P. Fabre, o. c., p. 9-12; Thesaurus..., t. VIII, p. 430-431; Dom J. Chapman, o. c., p. 151-152. Clarentius... of the church procreatus: for, for temporis iure, fa¬ mulorum sons condicionem matris obtinuerant. Cf. Dom J. Chapman, 0. c., p. 155-157; R. Monier, o. c., p. 281; H. TECEErcq, Serfs..., l. c., c. 1315-1316; 1322-1324. Cf. however IuSTiniani, Nov. concerning adscripticiis and colonis (a. 540), ed. A. SchoEEE-G. Kroee, Corp. iur. civ., t. III, Berolini, 1912, p. 796. 4. coniunctionis suae: Coniugium for servorum not habebatur tamquam legitimum connubium in iure, but quasi quoddam contubernii genus. Propterea fortassis vocem coniunctionis papa adhibuit. Cf. R. Mo¬ nier, 0. c., p. 277; R. Aigrain, o. c., l. c., p. 550. Quoad servorum condi¬ cionem and vitam vide sis insuper M. b. WESEERmann, Sklaverei, in PaulyWissowa, Suppi. VI, c. 1059-1068. to declinandam debitam seruitutem: which ei competebat, utpote ancillae filio. Cf. supra. PBI.AGII I PAPAE bitam seruitutem, curialis to himself name audeat usurpare; who also primam in of the church possessione genitam from colonis of the church habuisse memoratur uxorem. from whose peculio quemdam agellum 5 dicitur hactenus detinere; but and alia not pauca in suo fertur habuisse peculio. Quapropter experientia tua praesentis iussioq nis uigore suscepto, eodem detento Clarentio, causes totius truth diligenter agnoscens, which concerning memorati persona seu rebus ecclesiastica requirit utilitas exequatur, and, if eum concerning ancilla of the church genitum, or alio modo legitimo of the church iuri constat obnoxium repperiri, when to all rebus suis in massam of the church reuocare festinet, and ei praefatam mulierem, quam to himself ipse assciuit in consortio, sociare, nullatenus habituro concerning cetero eam relinquendi licentiam. from quidam (?) F,, quendam Fi F 3 26. B 30-31 eccles. ancilla F 31 iuri eccles. F 32 reperiri B 33 festinet reuocare F asciF F» 34 consortium F (cf. supra l. 18) curialis name: Curiales medium societatis gradum constitue¬ bant, from which saepius municipii magistratus egrediebantur, Cf. notulas in ep. 16,2, p. 49; cf. insuper Thesaurus..., t. IV, p. 1488; Dom J. Chapman, 0. c., p. 176-178; R. Monier, 0. c., p. 135. genitam from colonis of the church: Proinde not famula, but libera. Coloni for, etiamsi terrae quam laborabant addicti, liberi nihilo minus censebantur. Cf. Dom J. Chapman, 0. c., p. 154-161; 179; Seeck, Colona¬ t. III, c. 2249-2260; Serfsl. c., c. 1312-1314; R. AiGrain, 0. c., l. c., p. 549-550; R. Monier, 0. c., p. 296-298; B. Stein, Histoire p. 208. concerning his onmibus cf. also A. B. concerning Manaricua, EI matrimonio concerning los esclavos. Estudio historico juridico... {Analecta Gregoriana, XXIII), Romae, 1940, praesertim p. 11-26; 77-108; 130-174. 5. from whose peculio: that scilicet peculium was tamquam praedium or possessio colonorum, who adscripticii vocabantur. Cf. Dom J. Chapman, o. c., p. 156-158; R. Monier, 0. c., p. 455-456; B. Stein, Histoire..., ihid., and t. I, p. 27. 6. assciuit in consortio: Usus ablativi for accusativi casu, uti supra in § 1: fw suo... asscire consortio. from which genuina deprehenditur Coli. Britanni¬ cae constructio. this ratio dicendi innuit ceteroqui, adfuisse among illos rather merum contubernium quam matrimonium legitimum. Cf. supra notata. Ob aberrationes Maximiliani and of the bishops schismaticorum commisae, sends presbyterum Petrum and notarium Proiectum, who not modo ei, to whom epistula dirigitur, commendatur, verum also facultatem to them praebet vim utendi, if indeed to tantam perversitatem reprimen¬ dam oportuerit. J-K 1024; Kehr VII, 1, p. 3, 12; VII, 2, p. 231, 2 from. m. martio - paulo after 16 aprilis a. Decr. Gratiani, XXIII, 5, 44, c. 943; PERELS, Bonizo, Lih. concerning life Christ., VII, 20, p. 244-245. PEBAGIUS [PAPA] CAREBEO MAGISTRO MIBITUM. Quali we concerning gloriae your studiis iudicio gratulemur, not solum 1 uestram, but multorum ac paene omnium we believe habere noti¬ tiam, and idcirco now concerning his which to you praesentibus ibi fieri stupemus, fiducialiter at gloriam uestram duximus conquerendum. Ter<en>tius siquidem atque Maximilianus, nomina tantum episco2 fol. O 3 fol. 233-233 , O 4 fol. 237 ; 0 fol. Pj fol. 429, P 3 fol. 158, P 4 fol. 146; Q fol. 69; R [Perels, p. 244-245]; Sj fol. 54 : 12-5), St fol. 9T'-95. papa) Oj Og, idem (gelagius) Sj, (gelasius) Sj, om. O O4 R. B O O Q R S (Oi OiP) catello... miiitum] B I Q\ om. O g P R S 2 gloriae] of the church O 3 in* dido O 3 4 iccirco O Pj now] sup, ras. Rx 5 aput R 6 tertius Px R S (when signo simili, parvo for sup. r) O 3, terdus I O Ojg P Q, tethius B. I aque B maximilianus] (cf. ep. 10, l. 1 and ep. 66, l. 2) I P S: maximillianus B O Oig Q R (when sign. simili, parv. for sup. prim. aj O 3 tantum] tantorum Pj Tit. Carello magistro militum: who, so that it seems, solummodo ratione magisterii militum (vacantis), not alio from capite, gloria decorabatur, eratque idcirco inlustris. Cf. which notavi in titulum ep. 55, in epp. 20,1 and 29,1, t. XI, c. 1025; B. Stein, Histoire..., p. 432-433, n. 11. 2. Terentius... atque Maximilianus: unless multum fallor, are duo their Tusciae Annonariae of the bishops, who in titulo ep. 10, p. 31 appa¬ rent. Cf. ibidem notata, p. 31. when moreover Tethius (so that legit for Tertius seu Ter cius aliorum codd. Coli. Britannica) perperam and raro prorsus modo may have been when Bufrasio Parentino (ep. 53,7) confusus (forte because in Coli. An172 PEIvAGII I PAPAE porum habentes, and ecclesiasticam ibi unitatem perturbare dicun¬ tur, and all ecclesiasticas res suis usibus applicare, in tantum, so that against unum their, id is, Maxiniil[l]ianum, usque to we through so longum iter, necessitate compellente, quidam infatigabiliter uenientes, praeces offerrent. Ob quam cause Petrum, praesby3 terum of the see nostrae, but and Proiectum notarium to eadem loca abentes O4 perturbare] ow. Oj 8 ecclesiasti O4 9 against] cuncta id is] idem (?) B Oi , idem O 3 0*, id 10 infagabiliter R 11 praeces] aliam s expunx. in fine 0 offerent Pj petrum] ow. B praesbyt. petrum Ojg 12 but] ow. B selmi Lucensis and in Decr. Gratiani itemque alibi, hae letters ep. 60 himself¬ quentes, to Narsetem also to have been missae videntur), the see horum praesulum Parentium and lustinopolim to have been haud semel autumatum is. Cf. P. KandEER, Cod. diplomatico istriano, t. I, Trieste, 1847. Confusionem Terentii our when Kufrasio Parentino admisit F. Tanzoni, 0. c., p. 853; 861, Masimiliano vero praesumptam the see lustinopolitanam denegans. Dubium valde himself ostendit P. KEhr, 0. c., t. VII, 1, p. 3; t. VII, 2, p. 231. Cf. notata in ep. 53,7, p. 141. but, when nullae appareant rationes, so that Maximilianus lustinopolitanus praesul habeatur, multo minus probari can rara confu¬ sio Terentii when to the bishop Parentino. Quapropter nescio quare praedicti cl. viri adhuc retinuerunt Histriam so that regionem to quam may have been this epistula missa. against, b. DuchESNE, VjSglise..., p. 230, and K. Caspar, 0. c., p. 293, episcopos Tuscos recte eos existimant. Recentius however adhuc H. TECEERCQ, Par emo, DACb., t. XIII, 2, c. 1665; b. Jadin, Capodistria, DHGK., t. XI, c. 879 (cf. also P. Paschini, Capodistria, in Enc. CattoL, t. III, c. 693) Maximilianum computaverunt among antistites Histrios and lustinopolitanos. ecclesiasticam ibi unitatem perturbare: in schismate scilicet perseverantes. ecclesiasticas res suis usibus applicare: Cf. Iustiniani, Cod., I, 3, 41, 3.5.6., quoad of the bishops iura in Kcclesiae bona. through so longum iter: Valet also, for adiunctis iUius aetatis and itinerum, quoad the see Tuscas, etiamsi a fortiore, patet, valeret for more remotis Histriis sedibus. At fortasse, if in Histria re true perturbationes illae contigissent, rather solummodo htteris missis, querelas suas iurium Kcclesiae vindices to pontificem detulissent. Ideoque aliqua from parte, against id that primo intuitu posset videri, this ratio agendi confirmat that supra notavi. 3. Petrum praesbyterum: An that Petrus diaconus, who after Pelagium subscripsit ViGiEii (PEEAGII) Constitutum diei 14 maii a. 553, in whom (so that in Tullianum) postea vehementer invexit Pelagius in def. Trium Capit., V (R. DevreESSE, 0. c., p. 54)? Cf. adnotationes in titulum ep. 56, p. 146. to eum wrote papa ep. 66, and in ep. 67 eum comiti Anilani commendat. Proiectum notarium: who when Petro in praedicta ep. 67,3, p. 176, Anilani commendatur. EPISTXJEA 65,2-5 173 duximus destinandos, so that ea which canonicis statutis a praedictis pseudo to the bishops compererint to have been conmissa, or digna debeant ibi ultione conpescere, or eosdem to we usque perducere. and therefore salutantes paterno affectu gloriam uestram petimus, so that praefa¬ tis, who a nostra sede directi are, in to all praebeatis auxilium, nor putetis alicuius to be peccati, if huiusmodi people conprimuntur. this for and diuinae and mundanae leges statuerunt, so that ab of the church unitate diuisi, and his peace iniquissime perturbantes, a saecularibus also potestatibus conprimantur. nor quicquam maius is from which to God sacrificium possitis offerre, quam if id ordi¬ netis, so that hi who in suam and in ahorum perniciem debachantur, conpetenti debeant uigore conpesci. a praedictis] aput dictis R 14 seudo B, om. R comperint to have been] ow. Pi commissa I P Q S, comissa R 14-15 ibi debeant Gratianus 15 ibi] ow. I com¬ pescere P Q R S usque] ow. Ri perducere] peruenire B 16 paterno] patenti B glor. uestr. father, affectu 0* O 4 gloriam uestram] ow. I, add. rather Q 17 prae¬ coprimunR 19 for and] for [and ow.] B, om. I mundanae] humanae Gratian. primantur P Q R S 22 maius] ow. from which to God] from which melius (melius superscr.) Ojg sacricium R possitis sacrificium 0 0* id] ow. O g 28 hii P Q in*] ow. I R in aliorum] malorum Ojg debacantur B 24 co(m) petenti O3 O P Q RS, when potenti Oj Og co(m)pesci P Q R if, compessci R , copesci Sg. 5. diuinae and mundanae leges: Cf. Iustiniani, Cod., I, 5. hegislatio divine (idem ac ecclesiastica) to quam provocat papa, is often ab eo adlegatus canon Cone. Antiocheni in Cone. Chalcedonensis actione IV. Cf. epp. 52,10-11; 59,9; 60, 4-5, when notulis to loca scriptis, p. 137; 158; 161. PEI.AGII I PAPAE Petrus administratione of the church patrimonii Maximilianmn pri¬ vare must, eamque, while causas instructio perduret, adsumere must.

PELAGIUS [PAPA] MELLEO SUBDIACONO. De Bene¬ dicto quoque quem uxorem alienam facinoroso indicasti spintu sustunle et in suum hactenus Praesumere detmereconsortiu^ si hoc rerum iteritas habet, iubemus experientiae tuae, ^ cum ipsa quoque adultera districte mactare non differas, et calua- tos ab inuicem separare, et illum in Apuliae prouinciae patrimonium sine dilatione [fac] mig F, fol. 175'': (3-6), F, fol. 138''-'', F, fol. 153«-'’; O. fol. 195^: (1-2). 0, fol. 188 189-'''; Oi, fol. 108''-''. pelariusl BEF 0„: gelasius O papa] om. B E F mdleo] maeUeo (?) malleo £. 2, iaelleo £„ «ileto O 0„ 2 quoque quem] B £•. • n o iixoreml add. uiolauit (quod sugges. rubr.) O. aUeuam uxoxot f) facinoroso] n o (?) B spiritu indicasti Gratmnus 8 ®“tu3^] o! detinaere destinare B 4 habeat Oj, 5 adulterina E, non differas m tare Oratian. 6 separa O 0^ 7 fac] om. B E migare £. Tit. Melleo subdiacono: Cf. adnotationes in titulum ep. 28, p. 83. 1. De Benedicto quoque: Unde quaedam praevia desiderari eviden¬ ter infertur. Utrum fuerint necne § 3-6 videas infra. Haec enim epistula nostra constat epp. 50 et 51 Coli. Britannicae (P. Ewaed, o. c., l. c., p. 556) quae quidem, magna cum probabilitate, non nisi partes sunt unius eius- demque epistulae longioris. Hoc autem infertur: ex tituli unitate, ex consiml- litudine argumenti, ex eo demum quod unum horum fragmentorum alte¬ rum contingit in Coli. Britannica. ad Lucium defensorem Apuliae: Codd. lectionem servavi; sed veri similiter legendum est ad Dulcium pro ad Lucium. Cf. quae supra, in titulos PEIyAGII I PAPAE EPISTTOA 64,1-4 illam uero, si quidem maritus suus sine aliquo dolo recipere forte uoluerit, tua ordinatione sub cautela recipiat, nullum ei nihil dum¬ taxat de cetero simile committen^^i periculum illaturus. Sin uero 2 eam recipere omnino noluerit, in alium quendam locum in quo non ei liceat male uiuere prouida eam dispositione constitue. Dul- 3 codd*, Gratian.y conmitt. E^ E^ si E 11 omnino] om. Oi^ omn. eam recip. Gra- tian, noluerit] ex uoluerit ^no sup. ras.) B 2 alium] altum quedam B O non ei liceat] B\ ei non lic. E, non lic. ei O Oie prouida] ex prouide E* dis¬ positione] E O Ojg: dissposltione Og, dispensatione (an recte?) B constitue] add. pelagius eidem E, hiCy ante § 3, tit. F 12-13 dulcitia] ci superscr. E,, mulctia epp. 12 et 29, p. 41 et 84, scripsi. Huius modi enim error facillime explicatur. recipere forte uoluerit: Ad lustinianum usque capitis sententia mulier adultera plectebatur. Cf. Cod., TX, 9, 29 (30). lustinianus vero adul¬ teram perpetua in monasterio reclusione punivit. Inde a marito post duos incarcerationis annos educi poterat, si tamen eam denuo in coniugale con¬ sortium recipere volebat. Cf. IusTiniani, Nov.y 134,10; R. Monier, o. c., p. 375-576, et adnotationes in ep. 53,8, p. 142. 2. prouida eam dispositione: Cf. epp. 5,4; 15,2; 21,5; 47,3; 64;2; 72,3; 87, ubi dispositio, non autem dispensatio legitur. Attamen, probabili¬ tate quadam certo non caret lectio Coli. Britannicae, quae insuper fulcitur codd. Decr. Gratiani, quibus Ae. FriEdbErg, o. c., c. 1116, usus est. Nihilo autem minus suspicionibus obnoxia manet huiusmodi lectio apud Gratia¬ num, qui fragmentum, uti solet, e Tripartita hausit. Quoad dispositionem et dispensationem apud ecclesiasticos auctores cf. M. Waether, Pondus, dispensatio, dispositio, Werthistorische Untersuchungen zur Frdmmigkeit Papst Gregor des Grossen, Bem, 1941; A. BeaisE, o. c., p. 280-281; 282. huius epistulae partem, nam haud male post eos sequerentur § 1-2: De Benedicto quoque .., Ab ista tamen sententia deterritus sum: 1) ipso ordine quo in Coli. Britannica textus prostant; 2) verbis huiusmodi querelam, quae paulo infra veniunt, quaeque ni fallor, ad praecedentia «id genus» referri videntur, ad negotimn videlicet adulterii Benedicti, potius quam ad alia, quae sequerentur. 3. Dulcitia ecclesiae uestrae famula: Sive forte nostrae, eo quod pa¬ trimonium Melleo demandatum erat fortasse sub inmediata ecclesiae Romanae dicione. Cf. ep. 88, p. 214. Uestrae diceretur, non quidem eo sensu, ut Melleo cuidam praeficeretur ecclesiae, sed, quod ecclesiae illi is erat adgregatus, vel in ea munere suo fungebatur. Cf. similem casum in ep. 45, p. 125. — Famuli, veluti pretiosora patrimonii bona, sub cura administratorum erant. Cf. R. MoniEr, o. c., p. 276-277; H, liE- CEERCQ, Serfs ..., DACL., t. XV, 1, c. 1309-1312; 1314-1329. Quod spectat ad patrimonii S. Petri administrationem, videas Lib. Diurnus, form. 51-56 (Th. K. V. SiCKEE, 0 . c., p. 41-46), et epistulas complures in S. Gregorii ( citia, ecclesiae uestrae famula, in Trapeiana massa consistens, huiusmodi querelam suam nostris sensibus intimauit, dicens quod postea quam eam defuncto marito [suo] contigit uiduari, Clarentius quidam nomine ex ancilla, ut perhibetur, ecclesiae procreatus, di- uersis blanditiis atque suasionibus praefatae mulieris animos in¬ clinando in suo eam curasset as<s>cire consortio, ex qua etiam filium procreasset. Nunc autem post coniunctionis suae non paruum tempus, quippe iam nato et educato filio, nullis ut perhi¬ betur rationabilibus causis extantibus, eandem mulierem detru¬ sisse, atque in eam prosiluisse contumaciam, ut ad declinandam de- nostrae (recte fortasse) F trapeiana]coni. auctor: trepeiana E,, tarpeiana E, tar- pena B 15 defuncto marito] B: marito suo defuncto (recte fortasse; cf. l. 8) F uiduare B clerentius Migne, Fronto (?) 17 animos] annos E^ 18 asscire] (cf. l. 33): ascire B, afficere E 19 coniunctionis] communionis Es 20 quippe tempus Eg rationalibus Ej E 3 extantibus] ex axtantibus B eamdem B 21-22 detrusisse] deseruisse E 22-23 seruitutem debitam E Magni, Reg. (P. KwAED-h. M. Hartmann, MGH., Epp., t. I-II). Cf. prae¬ terea opera et studia quae in ep. 13, p. 43, adlegavi. Trapeiana massa: Hanc fuisse primigeniam lectionem suadent variae codd. lectiones. Huic massae, in Brutiis sitae, hodie est nomen Tropea. Quod eo in loco non exstitit sedes episcopalis ab aa. 498-499, praesenti epistula roboratur. Cf. Th. MommSEn, CIb., t. X, 2, p. 959-960, inscr. 8076-8083; P. Fabre, o. c., p. 12, n. 1; H. Phieipp, Trapeia, inPauly- Wissowa, t. VIA c. 2187; F. Tanzoni, o. c., p. 332-333; P. Toraedo, Tropea, in Enc. Cattol., t. XII, c. 572-573. — Nomine massae fundi designa¬ bantur varii, qui in unum praedium, nuncupatum vel fundi principis, vel regionis, vel conditoris nomine, coaluerant. Cf. Du Cange, Glossarium..., t. V, p. 296; P. Fabre, o. c., p. 9-12; Thesaurus ..., t. VIII, p. 430-431; Dom J. Chapman, o. c., p. 151-152. Clarentius ... ecclesiae procreatus: Nam, pro temporis iure, fa¬ mulorum filii condicionem matris obtinuerant. Cf. Dom J. Chapman, 0 . c., p. 155-157; R. Monier, o. c., p. 281; H. TECEErcq, Serfs..., l. c., c. 1315-1316; 1322-1324. Cf. tamen IuSTiniani, Nov. De adscripticiis et colonis (a. 540), ed. A. SchoEEE-G. Kroee, Corp. iur. civ., t. III, Bero- lini, 1912, p. 796. 4. coniunctionis suae: Coniugium enim servorum non habebatur tamquam legitimum connubium in iure, sed quasi quoddam contubernii genus. Propterea fortassis vocem coniunctionis papa adhibuit. Cf. R. Mo¬ nier, 0 . c., p. 277; R. Aigrain, o. c., l. c., p. 550. Quoad servorum condi¬ cionem et vitam vide sis insuper M. b. WESEERmann, Sklaverei, in Pauly- Wissowa, Suppi. VI, c. 1059-1068. ad declinandam debitam seruitutem: Quae ei competebat, utpote ancillae filio. Cf. supra. PBI.AGII I PAPAE bitam seruitutem, curialis sibi nomen audeat usurpare; qui etiam primam in ecclesiae possessione genitam ex colonis ecclesiae ha- buisse memoratur uxorem. Ex cuius peculio quemdam agellum 5 dicitur hactenus detinere; sed et alia non pauca in suo fertur habuisse peculio. Quapropter experientia tua praesentis iussio- q nis uigore suscepto, eodem detento Clarentio, causae totius ueritatem diligenter agnoscens, quae de memorati persona seu rebus ecclesiastica requirit utilitas exequatur, et, si eum de ancilla ecclesiae genitum, uel alio modo legitimo ecclesiae iuri constat obnoxium repperiri, cum omnibus rebus suis in massam ecclesiae reuocare festinet, et ei praefatam mulierem, quam sibi ipse assci- uit in consortio, sociare, nullatenus habituro de cetero eam relin- quendi licentiam. ex quidam (?) F,, quendam Fi F 3 26 hactenus] ex actenus Fj 28 detento claren¬ tio] detentoque laurentio B 29 diligenter] om, B morati Fi Fg 30 exaequatur ex exaquatur (?) B et] superscr. B 30-31 eccles. ancilla F 31 iuri eccles. F 32 reperiri B 33 festinet reuocare F asci- F^ F» 34 consortium F (cf. supra l. 18) sociare] c. ex t corr, vid. B 2 habiturus ex habituru (?) B. curialis nomen: Curiales medium societatis gradum constitue¬ bant, unde saepius municipii magistratus egrediebantur, Cf. notulas in ep. 16,2, p. 49; cf. insuper Thesaurus ..., t. IV, p. 1488; Dom J. Chapman, 0 . c., p. 176-178; R. Monier, 0 . c., p. 135. genitam ex colonis ecclesiae: Proinde non famula, sed libera. Coloni enim, etiamsi terrae quam laborabant addicti, liberi nihilo minus censebantur. Cf. Dom J. Chapman, 0 . c., p. 154-161; 179; Seeck, Colona¬ tus, in Pauly-Wissowa, t. IV, c. 497-510; H. hECEERCQ, Colonat, DACI^., t. III, c. 2249-2260; Serfsl. c., c. 1312-1314; R. AiGrain, 0 . c., l. c., p. 549-550; R. Monier, 0 . c., p. 296-298; B. Stein, Histoire p. 208. De his onmibus cf. etiam A. B. DE Manaricua, EI matrimonio de los esclavos. Estudio historico juridico... {Analecta Gregoriana, XXIII), Romae, 1940, praesertim p. 11-26; 77-108; 130-174. 5. Ex cuius peculio: Quod scilicet peculium erat tamquam praedium vel possessio colonorum, qui adscripticii vocabantur. Cf. Dom J. Chapman, o. c., p. 156-158; R. Monier, 0 . c., p. 455-456; B. Stein, Histoire ..., ihid., et t. I, p. 27. 6. assciuit in consortio: Usus ablativi pro accusativi casu, uti supra in § 1: fw suo ... asscire consortio. Unde genuina deprehenditur Coli. Britanni¬ cae constructio. Haec ratio dicendi innuit ceteroqui, adfuisse inter illos potius merum contubernium quam matrimonium legitimum. Cf. supra notata. Ob aberrationes Maximiliani et episcoporum schismaticorum commisae, mittit presbyterum Petrum et notarium Proiectum, qui non modo ei, cui epistula dirigitur, commendatur, verum etiam facultatem eis praebet vim utendi, si quidem ad tantam perversitatem reprimen¬ dam oportuerit. J-K 1024; Kehr VII, 1, p. 3, 12; VII, 2, p. 231, 2 ex. m. martio - paulo post 16 aprilis a. 559 Decr. Gratiani, XXIII, 5, 44, c. 943; PERELS, Bonizo, Lih. de Vita Christ., VII, 20, p. 244-245. PEBAGIUS [PAPA] CAREBEO MAGISTRO MIBITUM. Quali nos de gloriae uestrae studiis iudicio gratulemur, non solum 1 uestram, sed multorum ac paene omnium credimus habere noti¬ tiam, et idcirco nunc de his quae uobis praesentibus ibi fieri stupe- mus, fiducialiter apud gloriam uestram duximus conquerendum. Ter<en>tius siquidem atque Maximilianus, nomina tantum episco- 2 fol. O 3 fol. 233-233^, O 4 fol. 237^; 0^^ fol. 16 Pj fol. 429, P 3 fol. 158, P 4 fol. 146; Q fol. 69; R [Perels, p. 244-245]; Sj fol. 54^: 12-5), St fol. 9T'-95. papa) Oj Og, idem (gelagius) Sj, (gelasius) Sj, om. O 3 O4 R papa] om. B O 3 O^Q R S (Oi OiP) catello... miiitum] B I Q\ om. 0 O^g P R S 2 gloriae] ecclesiae O 3 in* dido O 3 4 iccirco O 3 Pj nunc] sup, ras. Rx 5 aput R 6 tertius Px R S (cum signo simili, parvo pro sup. r) O 3 , terdus I O Ojg P Q, tethius B siquidem] om. I aque B maximilianus] (cf. ep. 10, l. 1 et ep. 66 , l. 2) I P S: maximillianus B O Oig Q R (cum sign. simili, parv. pro sup. prim. aj O 3 tantum] tantorum Pj Tit. Carello magistro militum: Qui, ut videtur, solummodo ratione magisterii militum (vacantis), non alio ex capite, gloria decorabatur, eratque idcirco inlustris. Cf. quae notavi in titulum ep. 55, in epp. 20,1 et 29,1, p. 144; 62; 84. Bius nomen nusquam Onomasticorum inveni. Cf. tamen. Thesaurus ... Onomasticon, t. II, p. 187, 1. 28; B. JEAN, Carellus, DGHB., t. XI, c. 1025; B. Stein, Histoire ..., p. 432-433, n. 11. 2. Terentius... atque Maximilianus: Nisi multum fallor, sunt duo eorum Tusciae Annonariae episcoporum, qui in titulo ep. 10, p. 31 appa¬ rent. Cf. ibidem notata, p. 31. Cum autem Tethius (ut legit pro Tertius seu Ter cius aliorum codd. Coli. Britannica) perperam et raro prorsus modo fuerit cum Bufrasio Parentino (ep. 53,7) confusus (forte quia in Coli. An- 172 PEIvAGII I PAPAE porum habentes, et ecclesiasticam ibi unitatem perturbare dicun¬ tur, et omnes ecclesiasticas res suis usibus applicare, in tantum, ut contra unum eorum, id est, Maxiniil[l]ianum, usque ad nos per tam longum iter, necessitate compellente, quidam infatigabiliter uenientes, praeces offerrent. Ob quam causam Petrum, praesby- 3 terum sedis nostrae, sed et Proiectum notarium ad eadem loca abentes O4 perturbare] ow. Oj 8 ecclesiasti O4 9 contra] cuncta id est] idem (?) B Oi^, idem O 3 0*, id 10 infagabiliter R^ 11 praeces] aliam s expunx. in fine 0^ offerent Pj petrum] ow. B praesbyt. petrum Ojg 12 sed] ow. B et] etiam Oiq 12-13 duximus loca Oig selmi Lucensis et in Decr. Gratiani itemque alibi, hae litterae ep. 60 se¬ quentes, ad Narsetem etiam fuisse missae videntur), sedes horum praesulum Parentium et lustinopolim fuisse haud semel autumatum est. Cf. P. Kand- EER, Cod. diplomatico istriano, t. I, Trieste, 1847. Confusionem Terentii nostri cum Kufrasio Parentino admisit F. Tanzoni, 0 . c., p. 853; 861, Masi- miliano vero praesumptam sedem lustinopolitanam denegans. Dubium valde se ostendit P. KEhr, 0 . c., t. VII, 1, p. 3; t. VII, 2, p. 231. Cf. notata in ep. 53,7, p. 141. Sed, cum nullae appareant rationes, ut Maximilianus lustinopolitanus praesul habeatur, multo minus probari potest rara confu¬ sio Terentii cum episcopo Parentino. Quapropter nescio quare praedicti cl. viri adhuc retinuerunt Histriam ut regionem ad quam fuerit haec epistula missa. Contra, b. DuchESNE, VjSglise ..., p. 230, et K. Caspar, 0 . c., p. 293, episcopos Tuscos recte eos existimant. Recentius tamen adhuc H. TECEERCQ, Par emo, DACb., t. XIII, 2, c. 1665; b. Jadin, Capodistria, DHGK., t. XI, c. 879 (cf. etiam P. Paschini, Capodistria, in Enc. CattoL, t. III, c. 693) Maximilianum computaverunt inter antistites Histrios et lustinopolitanos. ecclesiasticam ibi unitatem perturbare: In schismate scilicet perseverantes. ecclesiasticas res suis usibus applicare: Cf. Iustiniani, Cod., I, 3, 41, 3.5.6., quoad episcoporum iura in Kcclesiae bona. per tam longum iter: Valet etiam, pro adiunctis iUius aetatis et itinerum, quoad sedes Tuscas, etiamsi a fortiore, patet, valeret pro magis remotis Histriis sedibus. At fortasse, si in Histria re vera perturbationes illae contigissent, potius solummodo htteris missis, querelas suas iurium Kcclesiae vindices ad pontificem detulissent. Ideoque aliqua ex parte, contra id quod primo intuitu posset videri, haec ratio agendi confirmat quod supra notavi. 3. Petrum praesbyterum: An ille Petrus diaconus, qui post Pelagium subscripsit ViGiEii (PEEAGII) Constitutum diei 14 maii a. 553, in quem (ut in Tullianum) postea vehementer invexit Pelagius In def. Trium Capit., V (R. DevreESSE, 0 . c., p. 54)? Cf. adnotationes in titulum ep. 56, p. 146. Ad eum scripsit papa ep. 66, et in ep. 67 eum comiti Anilani commendat. Proiectum notarium: Qui cum Petro in praedicta ep. 67,3, p. 176, Anilani commendatur. EPISTXJEA 65,2-5 173 duximus destinandos, ut ea quae canonicis statutis a praedictis pseudo episcopis compererint fuisse conmissa, uel digna debeant ibi ultione conpescere, uel eosdem ad nos usque perducere. Et ideo ^ salutantes paterno affectu gloriam uestram petimus, ut praefa¬ tis, qui a nostra sede directi sunt, in omnibus praebeatis auxilium, nec putetis alicuius esse peccati, si huiusmodi homines conprimun- tur. Hoc enim et diuinae et mundanae leges statuerunt, ut ab ecclesiae unitate diuisi, et eius pacem iniquissime perturbantes, a saecularibus etiam potestatibus conprimantur. Nec quicquam maius est unde Deo sacrificium possitis offerre, quam si id ordi¬ netis, ut hi qui in suam et in ahorum perniciem debachantur, conpetenti debeant uigore conpesci. a praedictis] aput dictis R^ 14 seudo B, om. R comperint fuisse] ow. Pi commissa I 0 P Q S, comissa R 14-15 ibi debeant Gratianus 15 ibi] ow. I com¬ pescere 0 P Q R S usque] ow. Ri perducere] peruenire B 16 paterno] patenti B glor. uestr. pater, affectu 0* O 4 gloriam uestram] ow. I, add. potius Q 17 prae¬ beatis] perhibeatis Ojg 18 peccatum Ojg c(on)priman- /, co(m)primun- 0 P Q R S, coprimun- R^ 19 enim et] enim [et ow.] B, om. I mundanae] humanae Gratian. primantur 0 P Q R S 22 maius] ow. unde deo] unde melius (melius superscr.) Ojg sacricium R^ possitis sacrificium 0^ 0* id] ow. O^g 28 hii P Q in*] ow. I 0 R in aliorum] malorum Ojg debacantur B 24 co(m) petenti O3 O^P Q RS, cum potenti Oj Og co(m)pesci 0 P Q R Si, compessci R^, copesci Sg. 5. diuinae et mundanae leges: Cf. Iustiniani, Cod., I, 5. hegislatio divina (idem ac ecclesiastica) ad quam provocat papa, est saepe ab eo adle- gatus canon 5 Cone. Antiocheni in Cone. Chalcedonensis actione IV. Cf. epp. 52,10-11; 59,9; 60, 4-5, cum notulis ad loca scriptis, p. 137; 158; 161. PEI.AGII I PAPAE Petrus administratione Ecclesiae patrimonii Maximilianmn pri¬ vare debet, eamque, dum causas instructio perduret, adsumere debet.