Letter 9

From: Paulinus of Nola To: Amandus, bishop Date: ~399 AD Context: A self-deprecating and spiritually searching letter in which Paulinus chides Amandus for praising him too highly to their mutual spiritual father, Bishop Delphinus — and reflects on his own spiritual inadequacy with a cascade of Biblical images. Paulinus to the holy, truly kindred, and deservedly dearest Amandus. As far as I can tell, what I whisper in your ear you proclaim from the rooftops [Matthew 10:27]. For while you love me too much and take too much pleasure in your inept brother, you do not hesitate to pour my foolish boldness into the ears of the holy and venerable father we share — giving him reason to expect spiritual words from me worthy of his own spirit, when in fact you have persuaded him through affection more than judgment, as though my mouth too had been opened by the Lord among the mouths of mutes and infants, from whom the Almighty perfects praise [Psalm 8:2]. So he commands me to produce for him speech seasoned with spiritual salt — that is, his own salt [Colossians 4:6] — for he remembers that he sprinkled me with the salt of his word. And he never stops doing so, for all his letters to me are spiritual seasoning. He is himself the "salt of the earth" [Matthew 5:13], carrying the living taste of apostolic teaching. But I fear that with my tasteless heart I have not absorbed his salt, and that my senses cannot savor the Lord's sweetness — if in them the flavor of Delphinus [his baptismal father] could fade and his vigor grow dull. Who woke me up when I was saying: "There is a lion in the streets, and murderers in the squares!" [Proverbs 22:13; 26:13]? We are not stirred to providential effort by the example of the mystical bee or the industrious ant. Instead, "we sleep a little, we drowse a little, we fold our arms across our chest a little" [Proverbs 6:10] — and meanwhile poverty comes running toward us like a swift courier. And that rich one who "became poor so that he might truly enrich us poor ones through his poverty" [2 Corinthians 8:9], seeing us persist in our destitution, rightly cries out: "What profit is there in my blood, while I go down to corruption?" [Psalm 30:9].

VIIII. SANCTO ET VERE VNANIMO ET MERITO DILECTISSIMO AMANDO PAVLINVS. Quantum intellego, quod tibi in aurem loquor tu supra tectum praedicas, quandoquidem dum me nimium diligis et 5 nimium tibi de fratre inepto places, etiam sancti ac uenerabilis nobis communis patris auribus insinuare non dubitas et 4] (Matth. 10, 27; Luc. 12, 3). 96 quo U tua] tria FU, ta (n m. 2) c sint yh 97 repeto U f fl haesternis c nec Mf 98 uolueris U dabit C 99 perextra c, pedestera F 100 eu Ole agis U 101 satis est M, sacris U haec noto r1, nato haec M 103 respicis y foret F uita C 104 rennuis ycatp1, renuas f haec om. yh 105 incolum Cc te mihi y, michimet M filii U 107 sed] et U uiuer C1 108 uiua] uera JfcMy*, uiuaty)1, uia y deo] amen add. U . — finit epla bi paulini ad liceutium M, explicit epJa paulini et therasiae ad romanianum rcp, explicit liber quintus epistolarum meropii paulini uiri illustrissimi episcopi nolani U FLMPOU . — incipit eiusdem XVIII ad eundem F, item epistola eiusdem ad eundem XV: L, ad eundem amandum • XXIII. M, incipit ad eundem III. 0, Ad euudem III. P, epistola sancti paulini episcopi ad amandum presbiterum ubi de humilitate cordis et de salubribus disciplinis imitandis bene et multa prosequitur U . — 2 unianimo LMO 6 tibi om. F 7 et] etiam exp. M . insipientiae meae temeritatem, qua te magis audeo quam illum in uerbis meis contemnere. nam unde me idoneum putaret ille, a quo aliquid spiritu suo dignum in litteris desideraret, nisi tu illi persuasisses, affectu magis quam iudicio ita sentiens, meum quoque os a domino inter ora mutorum et infantium, de quibus laudem perficit omnipotens, fuisse reseratum? iubet ergo me sibi sermonem spiritali hoc est suo sale conditum promere; meminit enim quod me uerbi sui sale adsperserit. neque cessat id facere; nam omnes mihi litterae illius spiritalia condimenta sunt. est enim et ipse sal terrae, uiuidum referens apostolicae doctrinae saporem; sed uereor ne salem eius insulso corde non duxerim, nec sentiat in quo condiatur, ut domini suauitatem sapiat, sensus meus, si in eo Delphini sapor euanescere et uigor potuit hebetari. Quis me dicentem excitauit: leo est in uiis, in plateis autem homicidae? non apis mysticae studio, non formicae sollertis exemplo ad prouidentiam uitae et utilitatis operam suscitamur; sed modicum dormimus, modicum uero dormitamus, modicum autem manibus conplectimur pectus, et interea nobis inopia tamquam bonus cursor occurrit; et ille diues qui pauper factus est, ut nos uere egenos sua paupertate ditaret, uidens nos in nostra egestate durantes merito proclamauit: quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? sed utinam uel dum haec loquimur, ipso conscientiae nostrae iudicio et proprii sermonis querimonia 5] (Sap. 10, 21; Ps. 8, 3). 7] (Col. 4, 6). 10] Matth. 5,13; Marc. 9, 49. 12] (Luc. 14, 34). 15] Prou. 22, 13 et 26, 13. 16] (Prou. 6,6 et 30, 25). 18] (Prou. 6, 10 et 24, 33. 34). 20] II Cor. 8,9. 23] Ps. 29, 10. 1 quam Ft 4 persuadisses F indicio FLP, inditio U senties FOPU 5 a domino om. M 6 laudem suam v 9 nec F 10 sal] sub 0 12 dixerim LM sentiat] sitiam coni. Sacch . 13 delfini LMO, dalphini FPU 14 ebetari FLPU add. L m. 1 in mg.: hic uidetur deesse de hac epistola multum, quia continuatio pene nulla est; add. M in mg . m. 1: hic multum uidetur deesse de hac epistola quia continuatio non satis apta est. 15 quis autem excitabit me dicentem M . 18 dormiuimus U domitamus F 22 preclamauit 0 23 discendo FPU excitaremur, ut uel sero possimus dicere: nunc coepimus, haec mutatio dexterae excelsi; sed uentres pigri sumus, et idcirco adhaeret pauimento anima nostra, quamuis iam dudum ei dixeritis: erige te a mortuis, ut adtingas Christum. quem quidem dominum interuentu fidei uestrae per gratiae sacramentum inposuistis in nauiculam cordis nostri. sed quia somno inertiae nostrae obdormiuit in nobis, opus est ut eum excitetis, ut adsurgat in excitationem animae nostrae, inperet silentium turbidis cogitationum terrestrium flatibus et sensuum nostrorum fluctus uerbi sui pace conponat, ut fiat in corde nostro casta tranquillitas, et spiritu ueritatis gubernatore ac dei uerbo remige dirigamur ad portum uoluntatis nostrae. Nam quae est expectatio nostra, nisi dominus Iesus, qui potens est saluos facere nos a pusillo animo et tempestate et adnuere orationibus uestris, ne fiat fuga nostra hieme aut sabbato, hoc est in otio spiritalium negotiorum et bonorum operum sterilitate? sabbatum enim otiosum est et hiems nuda nascentium. itaque si non carnali obseruantia sed spiritali abstinentes nos ab omni opere seruili, quod est uita peccati, cui deditus uere seruus est et in domo non manet, agimus sabbatum, non illud quod non sustinet anima domini, sed illud, in quo dei requies est, qui in humili trementium famulorum corde requiescit: nec hiberna tempestas fugam nostram opprimet et quasi frigore pigros pedes ab euadendi libertate retinebit, si spe gaudentes et spiritu feruentes non contractis auaritiae gelu manibus sed apertis refrigerio misericordiae furtiuus ille nos horae nouissimae 1] Ps. 76,11. 2] Tit. 1, 12. 3] Ps. 118, 25. 4] Eph. 5, 14. 6] (Matth. 8, 23). 12] (Ps. 106, 30). 13] Ps. 38, 8. 14] Ps. 54, 9. 15] Matth. 24, 20; Marc. 13, 18. 20] Ioh. 8,35. 21] (Es. 1,13). 22] (Es. 66, 2). 25] Rom. 12, 11. 27] (Luc. 21, 34). 1 excitarentur 01 possemus LM 2 uentres r, uentris 01 8 Msurgat F 9 terrestium F 14 iesus om. L 15 uestris om. M 16 aut] uel FM sabbatum F1 in otio] negotio U spiritualium F 18 hyemps P nasoentium] fructuum M si non] non sine F 19 abstinentes nos] abstinemus coni. Sacch . 24 opprimet M*, opprimit cet . 25 gaudentes gaudentes P et om. M 27 furtiuos U, furtiuis F, fortiuos P superuentus inueniat opertos atque uestitos salutaribus operum fidelium tegumentis, ut possimus subsistere ante faciem frigoris eius, qui nos ideo nunc in timore praecepti sui uult effici praeparatos, ut in die irae inueniat absoluendos. Fauete nunc igitur et orate, ut adprehendamus in quo adprehensi sumus, et extendentes nos ad brauium supernae uocationis obliuiscamur quae retro sunt, positaque in aratro crucis manu mentis non sulcata respiciam, sed sulcanda prouideam, donec perueniamus ad montes, in quibus leuauimus oculos nostros, ut inde nobis a domino ueniat auxilium, qui est mirabilis in sanctis suis, qui sunt montes dei, in quos bona fidelis animae operatione prouehemur. si enim in uia ueritatis, quae est inpolluta, digne ambulemus, tunc ipse dominus, qui est uia et ueritas, perficiet pedes nostros sicut cerui et super excelsa statuet nos. montes enim, inquit, excelsi ceruis, et petra refugium erinaceis, quia si super iniquitatem alacritate ceruorum fugiamus Nebroth uenatorem, qui, ut scriptura designat, contra dominum uenator fuit, et cooperante Christo piis actibus adscendamus excelsa uirtutum per doctrinas prophetarum et apostolorum, qui sunt montes dei, montes illi uberes: tunc uelut de rupe praecelsa despicientes uanas praetereuntis mundi figuras in exultationis uoce cantabimus: exaltabo te, domine, quoniam ab insurgentibus in me exaltasti me, et super inimicos meos despexit oculus meus. ex hac autem celsitudine montium informati ad humilitatem cordis et salubribus disciplinis 1] (II Cor. 5, 3). 2] Ps. 147, 17. 5] (Phil. 3, 12). 7] (Luc. 9,62). 9] Ps. 120, 1. 11] Ps. 67, 36. 12] (Ps. 17,31). 14] Ioh. 14, 6. 15] Ps. 17, 34. 16J Ps. 103, 18. 18] Gen. 10,9. 21] (Ps. 67,16). 23] Ps. 29, 2; 17,49; 53,9. 1 fidelium operum M 2 tegmentis FPU, tegimcntis LlO substinere U, sustinere Lebrun 7 arato FU 8 respiciamus LM prouideamus LM 9 in quos v 10 a domino nobis F 12 operationem 0 14 perftcet U 16 erinaceis v, erinaciis M, erinatiis cet . 17 quasi FPU nebrot FOP, nebrot L, nembroth M 19 fuit Ov, erat M, om. cet . 20 apostolorum et prophetarum M 21 dei montes om. M uelut LM, uel cet . precelse 0 22 despicientis FU, despiciendis 0 eialtationis FPU 23 cantauimus PU 25 meos om. U uelut spinis nostra undique membra muniti, efficiemur ut erinacei, qui parua corpuscula aspero tegmine armati naturalibus iaculis aduersum hostiles aut canum morsus aut manus hominum muniuntur. humiliatis autem timore diuino et gratia ipsius humilitatis armatis petra refugium est, id est Christus, cuius uerba nobis contra diabolum uel sepimenta uel spicula sunt. his enim et aures nostras sepimus aduersum linguam nequam et in corde nostro uitia aduersa configimus. ita per obseruantiam spiritalem et directam fidem et erinacei pariter erimus et cerui, si secundum has minores bestiolas angustati et humiles abscondamur in Christo, ut in refugii petra, et uerbo ac spiritu ueritatis muniti et diabolo et mundi huius inlecebris asperi resistamus. Maiores uero illas feras pedibus alacres et sublimes cornibus ita aemulabimur, si habeamus pedes firmos ad consistendum in uia domini nec moueantur ab eius itinere uestigia nostra isdemque pedibus utamur ad fugienda peccata et huius saeculi perniciosa contagia, caput salutis nostrae, quod est fides catholica, bonis operibus uelut cornibus ornatum pariter et armatum gerentes, ut uel repugnemus inimicis uenatoribus uel actibus deo placitis coronati uestrum potissimum gaudium et corona simus; quorum in Christo plantatio, apud Christum labor cotidianus sumus. non enim ambigimus cotidie deprecari uos, ut perficiatur in nobis beata illa mutatio dexterae excelsi, ut uere possimus dicere: defecit cor meum et caro mea, deus cordis mei et pars mea deus in saecula, quia tunc deus esse dignabitur cordis nostri deus, cum cor nostrum, quod est carnale, defecerit spiritali aedificatione 7] (Eccli. 28, 28). 15] (Ps. 17, 34). 16] (Ps. 16, 5). 21] (Phil. 4, 1). 24] Ps. 76, 11. 25] Ps. 72, 26. 1 efficiemur 0 v, efficiamnr cet . erinatii L, erinacii M 3 aut aduersus FPU hostilis FPU manus om. L, tactus s. I. m. 2 M humilitatis FPU 5 Christus] sps 0 7 aduersus FLM 9 post . et OfJ, otn. cet . erinacii LM 12 huius om. F 14 sublimis 0 17 isdemque 0, hisdemque LM, iisdemque FPlJ 19 carnibus U 21 attibus U 23 ellim] etiam LM ambigemus 0 27 dignabitur esse M destructum. tunc audebimus et uestram nos dicere portionem in terra uiuentium, cum et ipsi domino renouati sensu mentis nostrae secundum Christum ad caelestem imaginem potuerimus dicere: deus cordis nostri et pars nostra deus in saecula.