Letter 8

From: Paulinus of Nola To: Licentius, a young man and protege of Augustine Date: ~398 AD Context: Paulinus writes a long, passionate letter urging the young Licentius to follow Augustine's teaching and give up worldly pursuits — particularly his devotion to music and poetry — for the Christian life. A remarkable document of late antique spiritual mentoring. Paulinus to his dearest son Licentius. "Listen, my son, to the law of your father" [Proverbs 1:8] — that is, the faith of Augustine — "and do not reject the counsel of your mother," a name the church equally claims. Augustine's devotion rightly claims you for itself — he who carried you as a small child in his bosom and, having first nurtured you with the milk of worldly wisdom when you were tiny, now longs to nurse and nourish you for the Lord with spiritual nourishment as well. For he sees that though you are grown in bodily age, you are still crying in your spiritual cradle, still an infant in the word of God, barely crawling in Christ with your first steps and tottering feet — if indeed Augustine's teaching, like the hand of a mother and the arm of a nurse, steadies the unsteady child. If you will listen to him and follow him — to draw you again with the words of Solomon — "you will receive a crown of grace for your head" [Proverbs 1:9]. And then you will truly be that consul and priest — not the one dreamed up in a phantom of sleep, but the one formed by Truth itself — with Christ filling the empty images of false achievement with the solid results of his own work. For Licentius will truly be a priest and truly a consul if, like the blessed Elisha consecrated to the holy Elijah, like the young Timothy to his illustrious apostle, you cling inseparably to Augustine's footsteps and to the prophetic and apostolic disciplines.

VIII. [LICENTIO CARISSIMO FILIO PAVLINVS.] Audi ergo, fili, legem patris tui id est fidem Augustini et noli repellere consilia matris tuae, quod aeque nomen in 8] Terent. Adelph. us. 96 sq. 17] (Prou. 1, 8). i 1 pernitiam P 2 de** (bu eras.) y buccellato C, bucellato FPUc, bucillsuto Mcp, buccillato rccyrJfh 3 epeditionis y prociutu U, procincturn a 4 tibi pariter nostro add. in mg. F pariter] partem f et filio om. FPU 5 nostro] tuo in ras. a misimus post panes l. 4 ponit h N potuimus enim FPU a - cuvimus om. c 6 discernere M eodem y 8 scriptum esse FPU 8 est om. FPU echino a 9 micio cceycp, initio CUr, initio cet . quid rcydfh, quid de cet. (sed de inras . «) uel cum C 10 possumus f 11 quo FPUcf, quod cet . 12 est xps est F, est Christus Col . incolomem ytp1, incolum Cc\', incolumen P, incolu c1 13 cum tota domo habeamus et (ut F) cupimus FPU, habeamus et cupimus cum toto domu tua M 14 donine r, dno a honorautissime (e ex e cp) CMrJhcp, honoratissime f desideratissime PU CrFMPUacydfh<p . — eiusdem ad licentium -VIII- prosa et uersibus M, epistola sancti paulini ad licentium, ubi eum plurimum hortatur ad audiendum et opere complendum doctrinam et disciplinam beati augustini episcopi et suam; et quod musicis strumentis quibus multum deditus te Augustini pietas iure sibi uindicat, qui te tantillum sinu gestauit suo et a paruulis primo lacte sapientiae saecularis inbutum nunc etiam spiritalibus lactare et enutrire domino gestit uberibus, quoniam te adultum aetate corporea in spiritalibus adhuc cunabulis uagientem uidet, adhuc infantem uerbo dei, uixdum in Christo primis passibus et uestigio titubante repentem, si tamen Augustini doctrina tamquam manus matris et ulna nutricis instabilem regat paruulum. quem si audias et sequaris, ut rursum te sermone Salomonis adliciam, fili, coronam accipies gratiarum tuo uertici. et tunc uere eris ille non phantasmate somniatus, sed ab ipsa ueritate formatus consul et pontifex uacuas imagines falsi operis inplente Christo solidis suae operationis effectibus. uere enim pontifex et uere consul Licentius erit, si Augustini uestigiis, propheticis et apostolicis disciplinis, ut sacrato beatus Elisaeus Eliae, ut inlustri apostolo Timotheus adolescens, adhaereas indiuulso per 9] Prou. 1, 9 sec. 70. 15] (IV. Reg. 2, 1). peruacabat tamquam rebus uanis et inutilibus omnino reiectis ad summi artificis dei armouica facta contemplanda consurgat, ubi etiam in fine eiusdem epistolae plurimos et peregregios uersus adnectit et in ipsis consummat epistolam U, ad licentium u; antecedentem epistulam sine isascriptione excipit octaua in CrPcy<?fh<p Col. nisi quod P m. 2 in mg. add.: epistola sancti paulini ad licentium. — 16 licentio carissimo filio Paulinus FPU, om. cet . 17 ergo om. FplU fides f1 18 et noli- p. 46,1.1 augustini om. M nomina FU 1 iure] in te M uendicat FMPU f\' h, uendicare f1 sinum U 2 singularis y 3 spiritualibus CFcS laetare in ras. C 4 quoniam] quam rJ te F s. I . adulta FPU corpora y spiritualibus Fa 5 adhuc cunabulis om. y alt . adhuc om. c uidit y 6 uix] ut f passionibus FPUcpl titubantem C 7 reppentem rJ, reptentem FPU doctrinam rJl tamque r1 munus rOFPUcyrJ, minus cp1 8 ulua f si om. f 9 rursus « Salomonis] sermonis C alliccuam (ci ex ct) <f lilii Uf 10 uertici tuo h uertice tp 11 fantasmate rFUySh 12 uacua FPU imaginis PU, ymaginis F falsis operibus implentem FPU 13 affectibus (a in ras. F) Fc 14 et om. yh 15 sacrato] sco M beatus om. h helisaeus Cf, heliseus ..VPacy4hcp, helizeus F heliae TC alacydh, haeliae cp, helie FPUf 16 thimoteus FPU adulescens c, adholescens C adhereat ra indiuiso C itinera diuina comitatu, ut et sacerdotium corde perfecto discas mereri et populis ad salutem magistro ore consulere. Sat hoc monitis et hortatui. modico enim sermone et labore te arbitror, mi Licenti, ad Christum posse incitari, iam a pueris ad studia ueritatis et sapientiae, quod utrumque uere Christus est, et omnis boni summum bonum uenerabilis Augustini spiritu et ore flammatum. qui si parum apud te pro te ualuit, quid ego tanto interuallo posterior et omnium illius opum pauper efficiam? sed quia et illius facultatis potentia et toi ingenii humanitate confisus pleniora atque maiora in te spero elaborata quam elaboranda, ausus sum hiscere duplici gratia, ut et illi uiro debita caritate conpararer in sollicitudine tui et inter eos qui salutem tum diligunt uel contestato numerarer affectu., nam effectus in tui perfectione palmam Augustino potissimum destinatam scio. Vereor, fili, ne aures tuas asperitate temerarii sermonis offenderim et per aures animo etiam tuo taedii mei uulnus intulerim. sed in mentem uenit epistolae tuae, qua te musicis familiarem modis intellexi. a quo studio ego aeui quondam tui non abhorrui. itaque mihi ad tuam mentem, si in aliquo exulcerassem, deliniendam remedium litteras tuas recordatus 18] Quaest. gramm. cod. Bobiensis, Hageu Anecd. Helu. p. 173, 4: sed in mentem uenit epistolae tuae 1 ut om. y, ad r ut ad (om. et) <f perfecta (° fl.. 2) cp discat ra 2populi f magistri h consulueris F, consuleris PU 3 sat est CMhtp*, satem (uel sateni) (p1, ad FPU hortatui c et labore te om. FPU 5 puero M 6 chnstus est IU, est Christus Col . sunu a bonum om. ayh 7 spiriti U qui si] quasi FPU, quis y 8 ergo y in tanto FPU 9 operum C illis C1 potentiam FPU 10 tui om. FPU, tu c 11 quam eleboranda c, que laboranda FPU uisus FU hiscere] inscire V, instare F 12 uiros c1, uero FPU deuita yh, de uita et CMtp, dubita U, deuincta Rosw . compararet c, compareret f sollicitatione (tatione in mg. m. rec.) C 13 contestatu U 14 nam affectus CF PUif per affectionem y 16 filii U temerarii om. FPU 17 per OWl. r tedii TFMPUchtp 18 ueniat f epistola tua kepi, epistolae tuae memoria M, epistole tue ratio if 19 a] e y quondam aeui U, aeui quodam Cytp1 21 deleniendam fc, diliniendam <f repperi, ut te ad dominum harmoniae omniformis artificem modulamine carminis euocarem. quaeso te, ut aure audias neque causam salutis tuae in uerbis meis spernas, sed piam curam et mentem paternam etiam in despiciendis sermonibus libenter accipias, quibus insitum Christi nomen, quod est super 5 omne nomen, hanc deberi uenerationem facit, ut non possit a credente contemni. Quare age rumpe moras et uincla tenacia saecli Nec metuas placidi mite iugum domini. Pulchra quidem sed mira uagis praesentia rerum Mentibus, at sapiens non stupet ista animus. Nunc te sollicitat uariis malesuada figuris Heu! ualidos etiam uertere Roma potens. Sed tibi, nate, precor, semper pater Augustinus Occurset cunctas urbis ad inlecebras. Illum tanta inter fragilis discrimina uitae Aspiciens et habens pectore tutus eris. Hoc tamen et repetens iterumque iterumque monebo, Vt fugias durae lubrica militiae. Blandum nomen honos, mala seruitus, exitus aeger, Quem nunc uelle iuuat, mox uoluisse piget. Scandere celsa iuuat, tremor est descendere celsis. Si titubes, summa peius ab arce cades. 5] Phil. 2, 9. us. 1] (Verg. Aen. IV 569; Georg. IV 412). us. 11] (Verg. Aeu. III 436). A i 1 hoc repperi FPUc adn5 P, a dñõ U, ad dñq F armoniae rC Mctcyahtp, armoniam FPU modulamini FU, modulaminis P 2 euocaremus y audias aure yh 4 at ex ad y et] et te FPU dispiciendis cy 5 accipe FPU supra CFMPUtp 6 omnem Cc ne possint f 7 contempni CMcydhcp; continuatur consequenti add. F m. 1 us . 2 ne f mitte Pc, micte U, mitem tp1 3 pulchra] plura U et nda mira (et in ras.) M 4 at] ut c, ad y 5 male suasa rJff{J 6 ualidus tl (u in i corr. m. 2) y 7 agustinus c 8 occursit y1, occurrat FPUh cunetas C, om. h 9 inter tanta ah 10 apiciens U 11 pr . itemmque] iterum (c s. i. na. 2) acfh 12 ut] et c ludicra h 18 blande yh honos] bonus y male (p1 14 nunc] nec h piger C 16 cadis raif, rues h Nunc tibi falsa placent bona, nunc rapit omnibus auris Ambitus et uitreo fert caua fama sinu? Ast ubi te magno damnosus cinxerit emptus Balteus et sterilis fregerit inde labor, Serus et in cassum spes accusabis inanes Et modo quae nectis rumpere uincla uoles. Tunc reminisceris frustra patris Augustini Contempsisse dolens ueridicos monitus. Quare si sapiens et si pius es, puer, audi Et cape uerba patrum consiliumque senum. "Quid retrahis fera colla iugo? mea sarcina leuis, Suaue iugum" Christi est uox pia, crede deo Et caput adde iugis, da mollibus ora capistris Demissosque leui subde humeros oneri. Nunc potes hoc, dum liber agis, dum nulla retentant Vincula, nulla tori cura nec altus honor. Haec bona libertas Christo seruire et in ipso Omnibus esse supra. non dominis hominum, Non uitiis seruit, non regibus ille superbis Tantum qui Christo se dederit domino. Nec tibi nobilitas uideatur libera, quam nunc Sublimem attonita conspicis urbe uehi, Quam cernis tanta sibi libertate uideri, Vt dedignetur flectere colla deo. Multis ille miser mortalibus et quoque seruis 28] (Matth. 11,30). 29] (Verg. Georg. III 188). 41] (Hor. C. I 24,9). 17 tunc f 18 fert caua] te fere f suau U 19 ast ex est M w. rec . emptus scripsi, emptor P, estu M, estu Ch<p-, esto tp1, emto eet. 20 et] eta tpl 21 incasum ip1 accusabius tf 22 et itt ras. y uectis f, noctis c rompere P 23 pautris U 24 ueredicos ytp1 27 qui f qui detrahis y cola FP me ytp lenis Mfhfp 28 credo ex sacra Pm.2 30 dimissosque rcyip, dimisos Cif, demissoque U et sub de 4 humeras (p1, umeros C, humeris y houeri rctp1 31 libet ages (es in ras.) f 32 thori rFMPUafhtp* onor C 34 esse] es y 35 non uitiis] conuitiis a post . non] nunc FPU superbus tf 36 qui tantum M 37 quem M 38 sublimen F, sullimen a 39 quem c liberate uideri* (m eras.) tf 41 ille] is « miser] liber « et] e y seruus y IIVllIl. Paul. Nol. epistulae. 4 Seruit et ancillas, ut dominentur, emit. Norunt eunuchos et magna palatia passi Et quisquis Romam sponte miser patitur, Quanto sudoris pretio damnoque decoris Constet ibi chlamydis, hic honor officii. Nec tamen ipse potens, qui celsior omnibus esse Emerit, ut nulli seruiat, adsequitur. Cum bene se tota dominum iactauerit urbe, Seruit daemoniis, si simulacra colit. Pro dolor! hos propter remoraris in urbe, Licenti, Et regnum Christi spernis, ut his placeas? Hos uocitas dominos, curua et ceruice salutas, Quos ligni seruos conspicis et lapidis? Nomine diuino argentum uenerantur et aurum, Religio est quod amat morbus auaritiae. Imprecor hos ut amet qui non amat Augustinum, Non colat et Christum cui placet hos colere. Inde ait ipse deus dominis non posse duobus Seruiri, quoniam mens placet una deo. Vna fides, deus unus et unicus e patre Christus, Haud duplex uni seruitus est domino. Quanta etenim caelo ac terris distantia, tanta est Caesaris et Christi rebus et imperiis. Tollere humo, sed nunc dum spiritus hos regit artus, Mente polum penetra, nil mora carnis obest. Corporeis iam nunc morere actibus et bona uitae 59] Matth. 6, 24. 61] Eph. 4, 5. 65] (Verg. Aen. IV 336). 42 dominentur Ma f, dominetur cet . 43 eunuchus et FU, eunuchi, sed f, eunuchi et h magra C passim f 45 decori coni. Sacch . 46 tibi F clamidis w honore refici y 50 seruit ex ser y m. 2 doemoniis tp, demouiis Cach si] et c s. I. m. 2, ac h 51 proh FMPUftp* os c remearis y 52 spernis c s. 1. m. 2 53 domino FPU et om. yh 55 numine f 56 quod amat] quedam at aflf morbi C 57 hos ut] hec sibi FPU ut amet c s. I. m. 2 amat] amet f, amant y 58 quo latet (p1 59 unde Maf dominus fl 60 seruire FPUtp mens om. c 61 ex Mh, a FPU f, 3 y pater y 62 haut Uh, aut rFPyip1 uui] dni y 63 enim FP ac] a FPU, et a 66 nil hora yhtp1, nichil ora C abest y 67 nunc] non h, n y merere r1 Caelestis liquido praemeditare animo. Spiritus es, quamquam tenearis corpore, si nunc Mente pia uictor carnis opus perimas. Haec tibi, care puer, fido conpulsus amore Scripsi; si recipis, suscipiere deo. Crede Augustinum tibi nunc in me geminatum, Sume duos una cum pietate patres. Spernimur, abstraheris maiore dolore duobus. Audimur, pignus dulce duobus eris. In te laeta patrum sudauit cura duorum, Et tibi magnus honos laetificasse duos. Sed me Augustino cum copulo, non meritorum Iacto parem, solo comparo amore tui. Nam quid ego adfundam rorans tibi paupere riuo? Me praeter gemino flumine prolueris: Frater Alypius est Augustinusque magister, Sanguinis hic consors, hic sator ingenii. Tanto fratre uales et praeceptore, Licenti, Et dubitas pennis talibus astra sequi? Quicquid agas — nam te nec speret mundus amicum — Non daberis terrae debita Christo anima. Tu thalamos licet et celsos mediteris honores Nunc, olim domino resituere tuo. Credo unum uincent iusti duo peccatorem Et tua fraternae nota preces abigent. Ergo redi; qua uoce parens, qua sanguine frater, Ambo sacerdotes te remeare iubent. Ad tua te retrahunt, nam nunc aliena petessis; 69 est rFUcyhcp1 70 premas y 71 fide y 72 recepis cf1 suseipere c 74 compietate F 75 abstraeris Cccp, abstrahere yh 77 sudabit FPUc 78 et] est M onos r, bonus y, honor C 79 concopulo com FPUf 80 par* (o eras.) cp, cumparo y tuo FPU 81 effuudam Pa, infundam M rorem Mcp pauperiorem (riuo om.) Mtpa, pauperio tpl 8\'2 a gemino cp 1 83 alippius U, alipius cet..84 consor r saltor U 86 pinnis c asta y 87 iam te non M sperat yh mundum C 91 crede If uicent tp1 92 tua] tu y ambigent C 93 redi] reli c, credi cp1 tquia-quia f 95 petessis cy1, petissis r, petisses r ô f, petescis M, petescis cp fla. 2, petisces h, petisti CFPUa 4* Haec mage, quae retinent regna tui, tua sunt. Haec repete, his inhia; externis ne contere tempus. Si tua nolueris, quisquam aliena dabit? Non eris ipse tuus, missusque per extera longe. Sensibus heu! proprii pectoris exul ages. Sollicitum satis haec nato cecinisse parentem, Dum tibi quae mihimet uel uolo uel metuo. Haec tibi, si recipis, feret olim pagina uitam; Si renuis, eadem haec pagina testis erit. Incolumem mihi te, fili carissime, Christus Annuat et seruum det sibi perpetuo. Viue precor, sed uiue deo; nam uiuere mundo Mortis opus, uiua est uiuere uita deo.