Letter 5

From: Paulinus of Nola To: Sulpicius Severus, ascetic and writer Date: ~396 AD Context: A long, rich letter that opens with a meditation on presence and absence in Christian friendship, then launches into an extended theological excursus on the Queen of Sheba as a model of faith, and on the true meaning of marriage and earthly attachment. Paulinus to his brother Severus. And you thought you needed an excuse, dearest brother, for not coming to us in person as you had promised and we had expected? In fact, you came in the better part of yourself — in the part that matters more than where you physically stayed. With only your body remaining at home, you came to us in will, in spirit, and in speech. And you were not even entirely absent in body, since through your servants — bound to you in holy service in the Lord — members of your very body came to us. Therefore, my brother, truly holy, deservedly dearest, and united with us in Christ, "there is already laid up for you in heaven a crown of righteousness, which the righteous Judge will award on that day" [2 Timothy 4:8] to you and to all who, like you, love their neighbor in Christ with a perfect love. For by looking at spiritual things through physical ones, we easily gather from the clear affection you show to the brother whom you see that you also possess that heavenly, faithful, and perfect love by which you love the God whom you do not see [1 Peter 1:8]. We prove this by the obedience of faith: by loving one another, we show ourselves — as you do — to be disciples of that Teacher who "loved his own to the end" [John 13:1] and "laid down his life for his friends" [John 10:15] by the same power with which he took it up again. So for you, my brother, truly most holy and deservedly blessed, there will be a place and a reward in the land of the living [Psalm 27:13], above the Queen of the South [Matthew 12:42]. For she, a sinner — still part of nations not yet visited, yet already a forerunner of those about to be — had no written law, but carried the faith of the law inscribed on the fleshly tablets of her heart [2 Corinthians 3:3] by the spirit of counsel and devotion. Driven by self-interest and the pursuit of great and saving profit, she was stirred from the farthest ends of the earth to come and hear divine wisdom. She wanted to receive what she lacked and drink in the light of knowledge she had been missing. Already, though the nations had not yet come, this future queen was longing for her bridegroom — running after the fragrance of Christ that breathed far and wide from his prophet, "clothed in embroidered garments of gold" [Psalm 45:13-14], forgetting her people and her father's house. A foreigner by nation but not by spirit, she was outwardly a stranger but inwardly longed to become a citizen of the saints.

V. SEVERO FRATRI PAVLINVS. Et excusandum putasti, frater dilectissime, quod ad nos non ipse uenisses secundum sponsionem tuam expectationemque nostram? tu uero potiore tui parte quam qua manseris, solo corpore domi residens, uoluntate ad nos et spiritu et sermone uenisti; quamquam ne corporaliter quidem penitus afueris, quando in pueris tuis sancta in domino tibi seruitute conexis corporis ad nos tui membra uenerunt. quamobrem, frater uere sancte merito dilectissime et in Christo nobis unanime, tibi reposita iam in caelis est corona pietatis, quam iustus iudex reddet in illa die tibi et omnibus iuxta te caritate 16] II Tim. 4, 8. 1 domini FPU 2 fptamus y domine Y, in domino f, om. M unianime (ia corr. y) rS, om. Y et desiderantissime Y, desideratissime PU, ac (ac om. cp) desiderabilissime Mcp, dilectissime a 4 plurime Y unanimi Y, unianimi y, unianime łJ. 5 pariem f unianimitatis y iudicio f 6 benedicas] uale add. FPsU, ras. 4-5 litt. M . — explicit epia paulini et therasiae ad augustinum rF, explicit Y . FLMOPU . — Meropii paulini episcopi nolani ad seuerum monachum epistola prima incipit F, item epistola eiusdem ad seuerum XVIII. L, ad sulpicium seuerum - XXVI - M, incipiunt epistolae sci paulini ad seuerum 0, sanctissimi paulini episcopi nolani epistolarum liber secundus incipit ad seuerum U . — 8 seuero fratri paulinus peccator U, seuero fratri paulinmt et therasia peccatores LM, om. FOP 9 et om. FLMU 11 patre U quam qua coni. Lebrun, quam Ov, qua L, quamuis FPU quam manseris om. M 12 pr . et om. U 13 nec LM afueris 0, abfueris cet . 14 in pueris] ut imposueras FP (ut s. 1. P) U tibi in domino F seruitute tibi U 15 ad nos corporis tui F, ad nos tui corporis U 17 est iam in celis LM pietas corona U 18 illa] alia U perfecta proximum in Christo uel Christum in proximo diligentibus. spiritalia enim carnalibus intuentes facile conligimus ei dilectione perspicua, quam fratri quem uides exhibes, caelestem illam fidelem atque perfectam, qua deum quem non uides diligis. quod probamus oboedientia fidei, si scilicet inuicem diligendo probemus nos, sicut tu probas, illius magistri esse discipulos, qui usque ad finem dilexit suos et animam suam pro amicis suis posuit potestate eadem qua et sumpsit. Ergo tibi, frater uere sanctissime et merito benedicte, in regione uiuorum supra reginam Austri locus et merces erit. illa enim peccatrix, utpote adhuc inuisitatarum gentium socia, iam tamen uisitandarum praeuia, non habens legem litterae sed habens fidem legis in tabulis cordis carnalibus spiritu consilii et pietatis incisam, utilitatis suae causa et magni ac salutaris lucri studio tantis ab interuallis ultimi orbis excita diuinam audire sapientiam concupiuit, ut quod non habebat acciperet et lucem scientiae qua carebat hauriret. iam tunc scilicet sponsum suum uentura de gentibus regina desiderans in odorem spirantis late a propheta suo Christi circumamicta uarietate in uestitu deaurato et populi et paternae domus oblita currebat, barbara natione, non animo, et in aperto peregrina, sed in occulto Iudaea sanctorum fieri ciuis optabat. unde non solum caelesti praemio resurrectionis beatae, sed etiam potestate apostolorum de Iudaeis adulteris iudicandi ipsius 5] (I Petr. 1, 8). 7] Ioh. 18, 1. 10, 15. 11] (III Reg. 10, 1; n Par. 9,1; Matth. 12, 42; Luc. 11, 31). 14] II Cor. 3,3. 20] Ps. 44,10. 2 spiritalia 0 3 celestam U 4 qua LMv, quia cet . 5 si om. FPU 6 magistri esse discipulus 0, discipulos magistri (magistros M) esse LM 7 ad] in FM 8 suam om. LMv suis om. M 9 et Ov., om. cet . 10 fratri FPU sanctissimo FPU benedicto FU 11 et om. FPU mercis F (i in ras. F) PU 12 adhuc om. LM inuisitatarum] a deo add. FLMPU 13 tandem FU, tn ex tm L et ita saepius 14 carb nalibus om. 0 15 insciam U 16 excitata FPU 17 habeat 0 20 spantis L spirantis-suo om. M 21 ueritate U populi sui M fieri 22 barbarea P 23 fieri cives 0, ciuis fieri F, fieri eius U, ciuis L 24 beata LM ore iudicis digna censetur, quia Christum in Solomone mirata uerum reginae caelestis affectum in imagine mystica ecclesiae prouidentis inpleuerat. ergo si illam in futuro diuina remuneratio manet, cum tamen et ipsa istic illo quoque tempore magna ex parte receperit mercedem suam conpotita desideratum sapientiae caelestis auditum, quae tandem praemia rependentur tibi, qui me pari gratia et maiore opera, quia minore utilitatis ad praesens tuae spe desiderasti? quid enim, quaeso, in me desiderandum habuisti? quid, quod non haberes, a me sumendum sperasti? quod bonum tibi de conloquio inperiti? quae utilitas in aspectu peccatoris foret? quid ab insipiente sapiens, rectus a prauo, beatus a misero, ab infirmo fortis, ab inopi diues in domino capere potuisti? Vere tu non quae tua sunt quaeris, sed quae Christi, quia non meritum nec emolumentum ex me tuum, sed solam illam, quae plenitudo est euangelii, caritatem uel in tuae peregrinationis cogitatu uel in uexatione tuorum causam habuisti. beatus es, quod non habeo unde retribuam tibi; retribuetur autem tibi in resurrectione iustorum ab eo, qui et in minimis suis se diligi testatur et recipi. unde et illud ait pro quolibet nominis sui uel falso aut intili seruo uerbis suis debitorem se faciens: qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet. mihi scilicet non decessura ob hoc sarcina mea, licet a iusto honorem iusti peccator accipiam; tibi uero in remunerationem boni accepto ferenda ipsa opinionis tuae iustitia, quia sancto errore sed uero % pietatis affectu bonum dominum honoraueris et in malo seruo. 1] (Matth. 12, 42). 14] (Phil. 2, 4). 16] (Rom. 13,10). 18] Luc. 14,14. 20] (Matth. 25, 40). 22] Matth. 10, 41. cUp. 1 ore iudicis ore M salomone P 2 regina FPU 3 preuidentis FPU ipleuerit M 4 ipsa ista FP, ista ipsa U 5 suam om. U, tibi M compotita-auditum om. M compotita o, cumpotita O, computet ad cet . 6 quia et eadem FPU 7 patri U 8 utilitati P ad praesens utilitatis M spei L 13 inopi 0, inope eet . 15 emulumentum 0 16 legis est euangelii M 20 diligit U recipit U post et om. FPU 24 ab F 25 uero] enim U remuneratione FL accepta 0 u. LMl 26 ipsa M 27 pieta 0 et] etiam U Quid igitur miseri faciemus hinc etiam rationem et poenam debituri, quod honores accipiamus inmeritos et qui auditores tantum legis sumus a factoribus praedicemur? quo magis scilicet exprobretur nobis condemnandae torpor ignauiae, sterilium ieiunitas animarum et in operibus bonis aridae manus, cum audiendo per sermonem tuum uera dignis, ut tu es, Christi semis atque ideo nobis falsa praeconia quanto debito constringamur agnoscimus, quando iudicium tuum nostris actibus conferentes quae de nobis audimus non inueniamus in nobis. quid enim simile gloriari possumus? etsi in domino gloriandum sit, quia nihil nisi eius munere acceptum habemus, attamen mihi aetas prouectior et a primis iam annis honorata persona potuit maturare grauiorem, praeterea corpus infirmius et decoctior caro obterere studia uoluptatum, ad hoc uita ipsa mortalis in laboribus et aerumnis frequenter exercita odium rerum inquietantium parere et de spei necessitate ac dubiorum metu cultum religionis augere, postea denique ut a calumniis et peregrinationibus requiem capere uisus sum, nec rebus publicis occupatus et a fori strepitu remotus ruris otium et ecclesiae cultum placita in secretis domesticis tranquillitate celebraui, at paulatim subducto a saecularibus turbis animo praeceptisque caelestibus accommodato procliuius ad contemptum mundi comitatumque Christi iam quasi de finitima huic proposito uia dimicauerim. 8] (Rom. 2, 18; Iac. 1, 22). 5] (Luc. 6, 6). 1 huic F, hunc Ll 3 legis tantum LM, tamen legis P 5 aridae manus ex accideramus P m. 2 cum om. LM 6 uerum 0 dignus d FPU 7 sernus FPU 8 quano L actibus] ac tibi FPU 9 inuenimus M in nobis non inueniamus U 11 habeamus 0 attn ex attm L, om. M 12 personam FLPU 13 grauitatem v infirmum LM 14 obdurat F, obturat PU studio 0 ad hec FU, om. M uita] quoque add. M 15 erunnis P 16 inquetantium F 17 postea] potest U fU et SNp . postea m. 2 P 19 foris 0 21 sebducto 0 22 procliuus FU contentum U 24 dimicauerim Lv, demicauerim FOPU, dimicarem M, demigrauerim Bosw . Tu frater dilectissime, ad dominum miraculo maiore conuersus es, quia aetate florentior, laudibus abundantior, oneribus patrimonii leuior, substantia facultatum non egentior et in ipso adhuc mundi theatro id est fori celebritate diuersans et facundi nominis palmam tenens, repentino inpetu discussisti seruile peccati iugum et letalia carnis et sanguinis uincla rupisti. neque te diuitiae de matrimonio familiae consularis adgestae neque post coniugium peccandi licentia et caelebs iuuentas ab angusto salutis introitu et arduo itinere uirtutis in mollem illam et spatiosam multorum uiam reuocare potuerunt. beatus, qui refugisti de consilio inpiorum et in uia peccatorum persistere noluisti et sedere in cathedra pestilentiae dedignatus es, ut humilitate praecelsa pedibus crucifixi accubares. Tu ergo uerus factor legis et euangelii non surdus auditor, qui corpus et mundum configens cruci delicias iuuentutis et uitae praesentis mala gaudia pro uenenis et luctibus auersatus es, respuens patrimoniorum onera ceu stercorum, merito socrum sanctam omni liberaliorem parente in matrem sortitus aeternam, quia caelestem patrem anteuerteras terreno parenti, exemplo apostolorum relicto patre in nauicula fluctuante, scilicet in huius uitae incerto cum retibus rerum suarum et inplicatione patrimonii derelicto Christum secutus. nec minoris domesticis opibus ingenii facultatis laudem ab hominibus non accipiens et inanis gloriae sublimiter neglegens piscatorum 6] (Ps. 115,17). 10] (Matth. 7,13). 11] Ps. 1, 1. 15] (Iac. 1,22). 22] (Matth. 4, 22; Marc. 1, 20; Luc. 5,11). 1 frate U, autem frater M maiore miraculo FPU 2 qui LM habundantior FLU, abondantior P 3 leuiore FLMP 4 id est om. FPU deuersans LM 6 loetalia 0, legalia LM uincula U 8 praeceps M iuuenta LM, iuuentus OU 9 augusto U itinere itinere U ft 10 spatiosam Ov, spetiosam U, speciosam F, speciosam LMP 11 effugisti M consiliis FPU 14 crucifixi pedibus FPU accubaris FPU 15 ergo] uere LM uetus P 18 es] es et F 20 patrem om. M anteuerteras] praeposueras M parenti terreno U 21 relicto om. Schot . patre] eo M in nauicula P m. 2 in marg . fluctuantem LM 23 derelicta LM minor es L, minore M 24 facultate LM 25 gloriae] cupiditatem add. LM praedicationes Tullianis omnibus et tuis litteris praetulisti. confugisti ad pietatis silentium, ut euaderes iniquitatis tumultum. mutescere uoluisti mortalibus, ut ore puro diuina loquereris et pollutam canina facundia linguam Christi laudibus et conmemoratione ipsa pii nominis expiares. 0 uere Israelita, qui deum Iacob tam fida mente uidisti et tamquam ipsius domini conluctatione firmatus praeualuisti aduersus principem huius mundi et spiritalia nequitiae in caelestibus debellasti scuto fidei armisque iustitiae, praeoptans Christo placere quam hominibus, hominibus stultus esse quam deo, omni facundiae omnique sapientiae huius mundi praetulisti scandalum crucis, ut quod pereuntibus stultitia est tu in partem salutis adscitus, ut omnibus saluis futuris patescit, uirtutem et sapientiam dei esse cognosceres. beatus es, frater, quia non caro et sanguis reuelauit tibi haec, sed pater qui in caelis est per dominum nostrum legum Christum, qui conuertit sapientiam eorum et stultam fecit et elegit infirma ac stulta mundi, ut mundum istum his ipsis, propter quae deum dedignatur nosse, confundat. memento ergo tu nostri magis, qui locupletioribus meritis ad exorandi potentiam niteris. nos enim licet iam accensa in lumine Christi lucerna, tamen adhuc sub modio peccatorum latentes, uestra, qui tam fidei et gratiae quam operum luce conspicui per septena domini candelabra fulgetis, educi manu uestroque oleo inpinguari caput cupimus, ut non fumigante lino, quod nec ipsum tamen misericors dominus extinguit, 6] (Ioh. 1,47). 7] (Gen. 32,24). 8] Eph. 6,2. 10] (Gal. 1,10). (I Cor. 3, 18). 12] I Cor. 1, 18. 15] Matth. 16, 17. 17] I Cor. 1, 27. 25J (Apoc. 1, 20). 1 hominibus LM et] e L tuis] totis fort . 2 scilentium 0 6 israhelita OU 7 ipsius 0, in ipsius cet . luctatione FPU 9 deaUasto 0 perobtans L 13 ascitus ut hominibus LM 14 cognosceres esse U 16 haec om. M 17 qui stultam fecit sapientiam mandi et elegit M 18 mondi P 19 modum P dedignatur nosse 111 -5f1 dignatur 0 noscere FPU 20 magis nostri F locupletori- "8 F 21 exorandam PU, exorandum F 23 latentaes (ae ex a corr.) L 24 fu.lgentis U, fulget F 26 misericor U deus LM extingbuit U obscuri ardeamus, sed puro et ceteris etiam praeferendo fidelis exempli lumine luceamus, quamquam domini gratia tenebris relucente non obscuri per nominis ipsius claritatem, etsi remoti, ut audistis, agamus. in cenaculo enim nostro secreti silemus, quia bonum est uiro, ut propheta ait, sedere singulariter et tacere. unde etiam in causis uociferandis silere nos docuit ipse dominus, qui sicut agnus coram tondente non aperuit os suum, qui tamen dixit; tacui, numquid semper tacebo? ipsius ergo uoluntatem et iudicium taciti sustinemus, qui potens est et nunc in nobis tacere et, cum uoluerit, interpellare pro nobis. Verum interim in hoc nobis nostra nocuisse peccata persensimus, quod nec meruimus te uidere, et insuper hoc ad mala nostra cumulatum putamus quod et temptationum tibi causa fuerimus, qui bis geminas, ut indicasti, aegritudines pertulisti, toties uerberatus, quotiens ad nos uenire conatus es. sed quia saepe dominus ipse, ut scriptum est, deus noster temptat nos, ut caritatem nostram probet, qua nos in ipsius pace diligimus, de tua potius fide quam de nostra speramus, ut si praemissa temptatio probationem in te operata est, non ultra ualeat probata ideo caritatis uota frustrari. ita enim tibi promptum inesse spiritum scimus, ut non uereamur, ne ad inpedimentum communis desiderii caro semper infirma praeualeat, quam fide roborans animo subiugabis, ut quod ex se non potest in Christo posse cogatur, si dicas ei: ne pugnes 2] (Matth. 6,22). 3] (Es. 42, 3). 5] Thren. 3,28 sec. LXX. 7] Es. 53, 7. 8] ib. 42, 14. 11] (Rom. 8, 34). 17] Deut. 13, 3. 20] (Rom. 5, 4). 1 proferendo 0 2 gratia] te add. 0, de add. LM 8. I., in add. cet. v tenebris; L 3 pro L 5 ait LM, tacens et FPUv, tacens a 0, in threnis coni. Saech . 6 uociferandi M . 7 tondente se FPU 10 tacere in nobis U 12 nouisse FPU 13 meruerimus FPU a malo nostro V FPU 14 temptationem 01 15 qui bis Ov, quibus FPU, pro quibus LMj bis fort. delendum 17 dominus noster FU 18 qua nos] in uice add. M sed m. 3 exp . 19 tua] qua U peramus U 20 in te probationem FPU 21 ualeant M probatae F, probate UP* ideo] in deo FP" U aduersus spiritum, esto consentiens aduersario tuo in uia, et erit pax ossibus tuis, et, cum exultauerit cor meum in deum uiuum, tunc etiam caro mea requiescet in spe. Tene ergo, frater, quod tenes, ne coronam tuam accipiat alter; cui simile est, ut quod uolueras uelle non desinas et inmutabilem ad nos ueniendi sententiam teneas. religiosa conamina ipse ad uoti fructum peruehet in cuius potestate est ac fauore, ut possimus prospere quod pie uolumus. scimus enim, quia desideranti bonum omnia procedunt in bonum. uerum et nos, quod quidem nobis gratissimum signum concordiae in omnibus nostrae fuit, infirmitatum tuarum indices litteras aegrotantes accepimus, probauimusque in nobis secundum apostoli dictum et affectum conpati sibi unius corporis membra. nam et eo ipso nos refectos sensimus, quod reualuisse te scripseras, ut in diuersis licet terris positi operantis in nobis spiritus unitatem tacita in corporibus separatis conexione paribus aut incommodis aut remediis congruentes experiremur. Pone igitur et tu, frater unanime meliorque in Christo nostri portio, si quam ex nostrae castigationis indicio tristitiam pia mente duxeris, quia castigans castigauit nos dominus et morti non tradidit nos. uisitati enim medica omnipotentis manu in spem sanitatis a praesenti aegritudine fouebamur, flagella inuicem nostra mutuis consolationibus mollientes. nam solatium nobis magnum et dulce praebebat ipsa coniunctio passionis, quod non sine domini numine, cuius iniussu nec passeris casus in terram est, concurrisse in nobis ipsa unitas uerberum uidebatur. sic et commoditas coeperat ambobus una procedere, seu quod alter alterius leuamine respirabat siue 1] Matth. 5, 25. 3] Ps. 87, 4. 83, 3 et 15, 9. 4] Apoc. 3, 11. 9] (Rom. 8,28). 13] (I Cor. 12, 26). 20] Ps. 117,18. 25] (Matth. 10,29). 6 uiuendi U 8 ac] et U 10 quod - l. 11 fuit om. M nobis om . PU 11 concordiae nostre P in omnibus Rosic., hominibus w nostrae om. U 13 affectu fort . 14 sensimus refectos LM 15 scripseris U 16 connectione F 18 melior LMPlV 19 nostri om. FLU, nos exp. P 23 fouebamus FI0 24 solacium P 25 nomine LMOPv (sed P in tnarg.: numine) sine cuius iussu LM quod dominus unitatis operator indiuiduo spiritu omnes suos nectens neque carnalem in nobis substantiam discrepare pateretur. Non haec tamen tantum causa pueros nostros morata est. nam Vigilantius quoque noster in Campania et antequam ad nos perueniret et posteaquam peruenit, ui febrium laborauit et aegritudini nostrae, quia et ipse sociale membrum erat, socio labore conpassus est. denique ille catechumenus, qui necdum nostri corporis erat membrum, uulnera nostra non sensit et sanus fuit atque expers languorum nostrorum, quia non suae conpaginis dolorem caro adhuc aliena sentire non poterat. ergo ut coepit Vigilantius noster progredi posse, tum demum censui scripta esse reddenda. fatemur enim ambos multo ante properasse, sed cum ante uirium receptionem temere festinaret qui non poterat, inpie qui ualebat, ambos quia non poteramus uolentes consilio, retinuimus inuitos silentio. Itaque, ut supra scripsimus, post aegritudinem communi labore toleratam orationibus sanctorum atque carorum, parte etiam, ut credimus, maxima tuis respiciente clementius domino recreati, adhuc tamen exhaustis corporibus infirmi — in quo quidem nos gloriari apostolus docet, quem potentem, ut praedicat, faciebat infirmitas, quia scilicet caro, quae aduersus spiritum militat, cum aduersa ualitudine frangitur, pariter infractis uiribus spiritalem non ualeat expugnare uirtutem — carne igitur infirmi ad profectum spiritus, qui damno carnis exultat et tamquam inimicae materiae tribulatione laetatur atque infirmatione domiti corporis conualescit, sana et ualida caritate, quam erga te per dominum Iesum magnam habemus, dedimus has litteras in solatium tui, ut nos interim tenemus tuas, donec te ipsum, 20] (II Cor. 12, 10). 21] (Gal. 5,17). 2 neque] ne U, me F, neque (que exp.) P 3 ne FUP tam P 8.1 . •oeio cause Fl causa tantum M 6 sociale 0 v, sociabile cet . 7 solacio P, solaeio 0, solatio LM, solatiuo v et labore M catecumiuus FLMU, cathecuminus Ov, caticumnen P 9 exper U langorum L 10 pr . non om. FP\'U copaginis M 14 impari aequiualebat v, ire par et qui ualebat coni. Sacch . 15 inuitos. Silentio itaque M 19 remeati U 20 docet apostolus U 23 ualet U 24 quidam non 0 28 denec Ll ut spopondisti et quod numquam desinimus a domino sperare, uideamus. Multa sunt, quae ad nos inuitare te et de patria parumper debeant seuocare, prae ceteris amor pacis et zeli fuga, qui maxime conspectu aut uicinia aemulae conuersationis accenditur. denique a nobis Romae zelotyporum incendia clericorum longinquitas urbis extinguit et omnis illic iniquitas . obstruit os suum, quia per absentiam inde nostram quasi subducto fomite segnis odiorum flamma frigescit nec in uocem audet erumpere, licet dentibus frendat inuidia, dum iniquitatis suae conscia ipsa se erubescit nec in promptu habet ubi faces liuidae mentis accendat. pax tamen dei, quae praecellit omnem sensum, abundat in cordibus plurimorum, et opus dei saluatoris in nobis Campania tota ueneratur. Romae quoque pauci etiam in clero ipso, a quo solo uidemur scandalizari, morsu inuidiae commouentur. sed domino gratias, qui et mihi miserrimo peccatori suo dedit dicere: quoniam oderunt me gratis. quod tamen ad me pertinet, cum ipsis quoque, qui oderunt pacem meam, mente pacificus sum. si quis enim uult contentiosus esse, hoc nostra consuetudo non recipit. horum tamen ipsorum, qui nos odisse et a consortio sanctitatis suae segregare dicuntur, uix ad nos tenuis fama perlabitur et ab auribus nostris spinarum sepe munitis ut aura frigida uel inportunum uacui culicis murmur excluditur. Sed plenius indicare poterunt conserui nostri, pueri tui, quantum nobis gratiae dominicae detrimentum faciat urbici papae superba discretio, qui paucis ipsis diebus quibus 7] (Ps. 106, 42). 12] Phil. 4,7. 17J Ps. 34,19. 18] Ps. 119,7. 19] I Cor. 11, 16. 23] (Eccli. 28, 28). 1 a domino sperare 0 v, sperare in domino U, in domino sperare cet . 3 parumper de patria M, parum perdebant P1 5 quae 0 6 zelotiporum u 8 abstinentiam 0 9 segnes 0 10 frendeat U, fremat F ft 11 ipse P se Ov, om. cet . 12 praecellis U 16 commuuentur P, commouetur 0 sed et F 18 quod L, quid FOPUv, quantum M ad me pertinet] mihi attinet M 19 oderant FPU meam Ov, mea FPU, m- LM 20 hunc U 23 muniti FU 25 potaerunt FU 27 diseretio superba U quibus MO v, om. cet . nVllU. Pfculini Nol. epittalae. 3 interfuere uiderunt, quam adsidua nos, quam sedula sollicitorum fratrum monachorum antistitum clericorum atque etiam ipsorum saepe saecularium officia toto illo nostro aegritudinis tempore celebrauerint. quod apud unanimitatem tuam de dominica tamen gratia, cuius hoc quoque opus et munus est, gloriari licet, nemo propemodum tota Campania episcoporum non uisitare nos fas existimauit sibi. et quos infirmitas uel necessitas aliqua deuinxerat, missis uice sua clericis et litteris adfuerunt." Afri quoque ad nos episcopi reuisendos prima aestate miserunt. quod cum ita sit, uides quantopere ad humilitatem nostram festinare debeas, ut et paululum occasionem auferas quaerentibus occasionem et pro gratiae uel caritatis augmento peregrineris a patria, dum adhuc hospes corporis peregrinaris a Christo, quia ueritas ipsa testatur neminem prophetam acceptum esse in patria sua. Fateor autem, licet mihi nihil praesentia tua gratius dari possit, accensum esse desiderium meum flagrantius in praesentiam tuam, quod multos fratres spiritales tecum nobis adfore spopondisti. eritne quaeso tempus illud et inlucescet ille aliquando dies, quo fraternitatem tuam comite electorum dei cohorte uenientem in gremio iam communis patroni dominaedii mei Felicis excipiam et, quod nunc ipsius orationibus inpetrari rogo, id inpetratum coram apud ipsum pariter in domino gratulemur, cum ego uos simul et uicissim conplexus omnes merito dicam concinentibus nobis: haec plane dies quam fecit dominus; exultemus et laetemur in ea, quia 13] (II Cor. 5, 6). 14] Luc. 4, 24. 25] Ps. 117,24. 1 nos exp. M m. 1, ad nos FPU 2 monacorum MU 3 illo] nos I illo LM nostrae LMU Pgretudinis 0 4 quo LM 7 nefas L, non uefas Jf sibi om. M ys in uicem suam FPU et Ov, ex cet., et ex fort . 11 et ut coni. Sacch . afferas (ex auferas) P querentibus occasionem FP, om. U 12 et om. FPU Sacch . augumento P, agmento U peregrinari FP\'Ų Sacch . 14 propheta L 17 flagrantius in exp. M 19 spospoudisti U 21 iam OP1, sane FP\'U, sancto LM dnedii MO, domni P, domini FU 23 impetrare conor FP\' U 24 ego] O g L, ergo 0 conplexos omnes OP, omnes complexos U, complexos omnes F 25 conscientibus FPU 26 et exultemus F bonum et iocundum habitare fratres in unum? tum ego te non in monasterio tantum uicini martyris inquilinum, sed etiam in horto eiusdem colonum locabo, sed gratis, quia iam a patrefamilias accepisti denarium tuum praeter illos, quos idem dominus iam pro uulneribus tuis largus stabulario dedit, ut curatus oleo misericordiae et uino gratiae utilius ad dominicam uineam integrato corpore locareris. Videre ergo iam mihi uideor hortulum meum aduentantibus tecum domini mercennariis et cooperantibus cultiorem. neque enim difficile aestimari quam facile depleturi sint leuioris culturae laborem quos in uineam suam Christus elegit et otiosos deo in uano huius saeculi foro stare non passus est. iam et domestica mihi post osculum sanctum gaudia mente et cogitatione propono, cum inebriante spiritu caritatis sobriam misceamus per pocula casta laetitiam nec in fermento nequitiae, sed in azymis sinceritatis pia festa celebremus, psallentes domino hymnis et canticis spiritalibus, cantantes linguis et cordibus deo, omne quodcumque agimus in uerbo uel in facto in nomine Iesu Christi, gratias agentes patri per ipsum. qui facit unius moris habitare in domo, ut spero, nos faciet inter nos in semet . ipso habitare. qui fecit utrumque unum et exaltatus omnia traxit ad se, qui humiliatus ipse pacificauerat omnia, reconcilians mundum deo, cum repleuerit gaudio os nostrum praesentia uestrae unanimitatis, dicemus: magnificauit dominus 1] Ps. 132,1. 4] (Matth. 20, 9). 5] (Luc. 10, 35). 11] (Matth. 20,4). 15] I Cor. 5, 8. 17] Eph. 5, 19. 18] Col. 3, 16. 17; I Cor. 10, 31. 20] Ps. 67, 7. 22] Eph. 2,14. (Ioh. 12,32). 23] (Col. 1,20). 25] Ps. 125, 3. a 1 tom 0 2 martyris om. F 3 orto FLMU quia] tamen quia M 8 ortulum FI LMU 9 cultu iri LM 10 estimari LMOP*, extimari UP1, existimari F 11 otiosos] occisos U 13 obsculum U 16 azimis OJ sinceritatis et ueritatis F 17 ymnis M, in hymnis v spiritualibus FU eordiboB 18 linghuis U canticis M 20 deo patri v 21 et ut M nos faciat FLPU, faciet nos M inter nos om. M 22 traxit omnia U 23 omnia pacificauerat M reoncilians U 24 mondum P os nostrum gaudio FPU presentie F\'P\'U 3* facere nobiscum, et in abundantia laetitiae nostrae benedicemus uos de domo domini, quia benedicti uos domino, qui uenistis in nomine domini. calicem salutaris accipiatis et edatis panem beatorum in regno dei; uos enim estis coram domino Iesu satietas nostra et gaudium. Aude igitur erumpere non tuis opibus et uiribus sed fretus et nixus in Christo, quia uirga eius et baculus ipsius nos consolatur et sustinet et gubernat. qui portat aegrimonias nostras et infirmitates nostras suscepit, dat lasso uirtutem, confortat genua debilia, ipse statuet et inmaculatam et inoffensam uiam tuam; praecinget te uirtute, et perficiet pedes tuos tamquam cerui, ut exultes sicut gigans ad currendam uiam nec inpedire te possit trepidae carnis infirmitas, qui non carne sed spiritu incedis. seruientes enim Christo corporis seruitio, animi imperio magis utimur. atque ideo uoluntatem nostram Christo auctore directam caro iussa comitatur trahitque corpus ab animi fortitudine firmitatem et ad domini habitum famulus conponit obsequium. atque ita uirtus in infirmitate perficitur, dum anima consensu carnis edomitae deo seruiens per infirmitatis ministerium inplet officia uirtutis. Intende igitur et prospere procede, et deducet te mirabiliter dextera dei. misericordia eius et gratia praeibunt faciem tuam, et si infirmus domo prodeas, robur adquires eundo. sperantes enim in domino mutabunt fortitudinem, adsument pennas sicut aquilae. si ergo habeas cor ardens in uia, renouabitur sicut aquilae iuuentus 1] Ps. 117,26 et 115, 3. 4] Luc. 14,15. 8] Ps. 22, 4. 9] (Es. 53, 4). 11] (ib. 35, 3). Ps. 17, 33 et 18, 6. 15] (Rom. 8,9). 16] (Sallust. Cat. c. 1). 20] II Cor. 12, 9. 23] Ps. 44, 5. 24] Ps. 88, 15. 26] Es. 40,31. 27] (Luc. 24, 32). 28] Ps. 102, 5. 8 nexus LMO 9 consulatur U, osculatur F 10 suscipit M 11 pr . et om. LM 12 uirtutem 0 perficiet] precinget FPU 13 gigans 0, gigas cet . 14 currendum F nec OU, ne cet . 15 quia FP7U in carne sed in spiritu Lebrun 16 utimini U 18 firmitate U 24 dni 0 et misericordia FPU 25 adquiris 0 26 eundos L 28 ut U tua, curres et non lassabis; ambulabis et non deficies. non te uirga, non pera, non sacculus praegrauabit, non calciamenta nec duplex uestis inpediet; sed exuto carnalibus uinculis ut in terra sancta licet stare uestigio lumbisque praecinctis nullo aere graui zona festinanter, ut pascha domini et opus Christi in tempore conlecto gerendum est, uiam tuam curres: prosperum iter faciet deus salutarium nostrorum; omnis tibi uallis inplebitur, et omnis collis humiliabitur, ut fiant aspera iniquitatum in uias planas, ne usquam itineris offendas pedem tuum, quia angelis suis mandauit, ut custodiant te in omnibus uiis tuis. et ipse dominus protectio tua scuto pacis suae circumibit te, praelucens tibi in lumine uultus sui et praetendens in umbra alarum suarum, ut per diem sol non urat te neque luna per noctem. ubique loci custodiet atque benedicet introitus et exitus tuos, ut in omni loco filium pacis inuenias et super omnem hospitem pax tua ueniat. Quod si forte proficiscens cogitata carorum hominum uel adsuetorum locorum diuulsione lacrimaueris, temporalis tristitia tua in aeternam laetitiam conuertetur. euntes, inquit, ibant et flebant, mittentes semina sua; uenientes autem uenient in exultatione portantes manipulos suos. ita tu etsi ueniendo fleueris, redeundo gaudebis et in gaudio metes quae in lacrimis seminaueris. gratia domini Iesu Christi et caritas dei patris et communicatio spiritus sancti cum tota domo tua non manufacta, quia uos estis templum dei uiuum, aedificatum in fundamentis 1] Es. 60, 31. 2] (Matth. 10, 10). 4] (Exod. 12, 11). 7] Ps. 67, 20. 8] Es. 40, 4; Luc. 3, 4. 9] Ps. 90, 11 et 12. 12] Ps. 120, 5. 12] (Ps. 88, 16). 13] (Ps. 16, 8). 14] Ps. 120, 6. 16] (Luc. 10, 6). 20] Ps. 125, 6. 24] II Cor. 18, 13. 26] I Cor. 3, 16 et 6,19. 27] Eph. 2, 20. 1 lassabis 0, lassaberis cet. v 2 saculus L 3 impediat FPU uinclis FIP 4 licaeat F, liceat v 6 et opus Christi om. M 8 omnis et F 11 te] de te FM 12 tue U circuibit LM 13 protegens M 15 loci om. 0 22 uenient] uenit U in] cum M elultatione. (s ems.) L 23 tu] ut U, et tu M 24 sit (si U) gratia FPU nostri yiiu U, nostri ihu LM 25 spiritu U sancti spiritus LM 27 uiui FPU apostolorum in Christo deo. mihi unanime uenerabilis dilectissime et desiderantissime, sanctam parentem "nostram, matrem in Christo coheredem tuam ueneratione, qua digna est, salutari peto. conserua in domino mea fraternitatem tuam quo ueneratur affectu salutat. et uos a nobis omnem sanctam fraternitatem, qualem agere uobiscum certi sumus, multo obsequio salutate. salutant uos omnes, qui in domino nobiscum sunt, ut ex Hebraeis Proforus et Restitutus amans dominum et te in Christo conpertum diligens et multum desiderans. In epistulae titulo imitari praestantem in omnibus mihi fraternitatem tuam timui, quia tutius credidi uere scribere. caue ergo posthac seruus Christi in libertatem uocatus hominis et fratris et conserui inferioris seruum te scribere, quia peccatum adulationis est magis quam humilitatis iustificatio honorem uni domino, uni magistro super terram, uni deo debitum homini cuilibet, ne dicam miserrimo peccatori, deferre. sufficit caritas de corde puro et fide non ficta; quod autem abundantius est, a malo est. obsecro te, frater per dominum, ut praesumptionem de te meam spiritu reuelationis inspicias; alioquin et offensam tuam possum uereri de epistola tam loquaci. sed apud caritatem, quae omnia sustinet, ex eo ipso gratia debet augeri, quo fastidium conparari solet, ubi nulla caritas taedium temperat. in dictando enim dum te cogito et totus in te sum, quasi apud praesentem longo interuallo loquar, obliuiscor inpositum finire sermonem. Panem Campanum de cellula nostra tibi pro eulogia misimus, tantum meritis in domino tuis freti, ut plena ad te perferendum sui gratia crederemus; tu licet uberioribus micis a domini mensa iam saturatus sis, dignare et a peccatoribus 17] I Tim. 1, 5. Matth. 5, 37. 21] I Cor. 13, 7. 2 desideratissime PU 4 qua U 6 uobiscum agere M 8 hebreus U a prophorus M 10 imitati IJ 11 tucius (tu ex ti) L, totius 0 12 posthac v, posthaec LMO, posthec FPU 14 caue honorem FU 16 peocatore F 17 de] et de LM puro L s. I . 19 releuatiouis coni. SaccA . 20 alioquim F 21 eo] te F 22 quod FU 24 loquor FPU 25 obliuisor F 26 cellula 0v, eella cet . proeulogiam 0 acceptum in nomine domini panem in eulogiam uertere. ac ne panis siligineus tibi modum nostrae humilitatis excedere uideretur, misimus testimonialem diuitiarum nostrarum scutellam buxeam; ut apophoreta uoti spiritalis accipies, habiturus exemplo, si necdum simili argento uteris. quod si nigellatum habes, mitte nobis per ea uascula, quae pueris, filiis nostris, demandauimus. amamus enim uasa fictilia, quia et secundum Adam cognata nobis sunt et domini thesaurum in talibus uasis commissum habemus. Praeterea peto, quia summum animi tui ius habere me confido, ut, si necesse fuerit deficientibus a me et libertis et semis et fratribus tuam curam inpendi, ordinare digneris, qua- Uter ad nos uinum uetus, quod Narbone adhuc nos habere credimus, peruehatur. ne timeas, frater sancte, damnum, si nos feceris etiam pecuniae debitores. omnes enim nostri a nobis declinauerunt, simul inpii facti sunt, et inimici hominis domestici eius.