Letter 44

From: Paulinus and Therasia, Nola To: Aper and Amanda, married couple Date: ~425 AD Context: Paulinus responds to a richly spiritual letter from Aper and Amanda, lamenting his inability to match their eloquence while meditating on the diverse gifts of the Spirit. To our holy, venerable, and most dear brother and sister, Aper and Amanda — Paulinus and Therasia, sinners. Who will give me a fountain of words to match your letter, woven as it is with the varied flowers of spiritual grace? Your words flow not with the eloquence of the schools but with divine speech, rich and abundant, as though from a land of promise — flowing with the milk of devotion and the honey of wisdom. I recognize your voices in these words, and yet I recognize something greater than you in them: the voice of the Spirit, teaching through your mouths. You write that the burdens of property and children hinder your spiritual progress. But I say to you: these are not hindrances — they are the very field in which your faith is meant to bear fruit. The farmer does not curse his field for being full of work; he works it, and it feeds him. Your children are your vineyard. Your estate is your stewardship. And the love between you is the first and best evidence that the Spirit dwells in your house. [The letter continues with an extended meditation on the diversity of spiritual gifts (1 Corinthians 12), arguing that married life, when lived in faith, is no less a spiritual vocation than monastic celibacy. Paulinus interprets the parable of the talents to show that God measures not the size of the gift but the faithfulness with which it is used. He encourages Aper and Amanda to see their daily acts of charity, hospitality, and child-rearing as sacrifices pleasing to God, and closes with reflections on the mutual support that husband and wife can offer each other on the road to salvation — each strengthening the other where the other is weak, like two columns supporting a single arch.]

XXXXIIII. SANCTIS ET MERITO VENERANDIS AC DILECTISSIMIS FRATRIBVS APRO ET AMANDAE PAVLINVS ET THERASIA PECCATORES. Quis daret mihi fontem litterarum tuarum, ut respondere possem litteris tuis uario gratiarum spiritalium flore consertis 4] Ps. 43,22. 4 hominum om. M 5 oculis hominum FPU erat oculis M cordis erat 0 non om. 0 8 uere] uiri 0 10 et morum-l. 12 conformationis bis exh. U sua consilia Ov, consilia sua cet . 11 irrationalibus U rationabili F\'jPU, rationali FiLDiv, rationabilis 0 15 petiisse FPU 16 fructum ferre M cognosoat debere U 17 inmortalitate P, immortale FU reparat FPU 20 tempore] oro te ualere add. FP\'U. — finit ad desiderium 0. FLMOPU . — item ad quem supra XXXI. L, ad eundem . XXXVim • Af, incipit . Ill. 0, epistola sancti paulini episcopi ao (sic) aprum et XXYIIII. Paalini Nol. epistalae. 24 nec iam scolastico magis quam diuino sermone facundis et afluentibus quasi de terra repromissionis diuinae lacte pietatis et melle sapientiae, cuius et mel et oleum suxisti de firma petra id est Christo domino, qui est fundamentum aeternae domus, super quod uiuis operibus struere aedificium salutis exorsus non ligna nec fenum et stipulam, sed aurum argentum et lapides pretiosos superaedificare moliris, quia praeteriti cordis duritiam ariditatem atque leuitatem cum ueteri homine deponens effectus es lignum humidum, quod uicinis aquarum decursibus uirens fructum suum dabit in tempore suo neque umquam priuabitur honore foliorum. sensus tuus aurum est igne examinatum et sermo tuus argentum est purgatum septuplum, qui gratia spiritali renidens eloquia domini casta de corde puro et lingua indice cordis expromit. bonum tu firmumque thesaurum in uase fictili non fragili fide seruas, quia commissae tibi gratiae uas mens tua est, quae intra corpoream fragilitatem confirmata spiritu principali solidam diuino muneri custodiam praebet. pauper ego et dolens quomodo parebo sapientiae, quae me ad mensam potentis hac conditione praecepit mittere manum, ut me sciam similis apparatus fieri debitorem? ecce enim tu mihi mensa potentis factus es; adposuisti mihi diuites escas, quae me esurientem facile in omnia uerborum tuorum quasi in uaria electarum gustu et aspectu dapum scitamenta rapuerunt, ut 7] (Deut. 32,18; I Cor. 10,4. 3, 12). 9] (Ps. 1, 3). 12] Ps. 11,7. 17] (Ps. 50,14). 18] Ps. 68, 30. \' amandam coniugem eius. ubi in laudem eius et uxoris: quod matrimonio et seculi rebus pro xpo renumptiantes diuino seruitio se manciparunt pulcre et apte multa proloquitur U 22 et om. F uenerabilibus F 23 amando Fl, amande P peccatores om. LMPUv 24 tuarum om. U ut] et F 25 spiritalium om. F confertis FMU 2 afluentibus 0, affluentibus cet . latte U 3 oleum et mel FPU succisti F, subsisti U 4 de christo U 6 exosus F 7 et om. M molis U 10 decursis U 11 filiorum U 12 exinanitum P1 13 quis ex PU renitens F 14 de] et FPU cordis om. U promit F 15 thesarum F 16 seruans FOPU commisset ibi 0 17 sprincipali U 20 condicione L gulae potius meae quam inopiae memor auderem sumere quibus paria praeparare non possum. quid igitur agam, a quo mihi tribui uel commodari petam uel supellectilem, qua possim digno ambitu triclinium diuitis aemulari, uel inpendia, quibus possim diuitem pauper repascere? quis mihi in huius debiti obligatione subueniet nisi tu, domine Iesu, qui te omni pauperi tuo semper obligas commodanti et pro his retributorem fore spondes, qui nunc non habeant retribuendi facultatem. adesto nunc mihi et pro inopia mea Apro tuo de tuis meum debitum solue diuitiis; riuos eius inebria et multiplica in illo generationes tuas, ut existat in domo tua sicut oliua fructifera, florescat ut palma et multiplicetur ut cedrus Libani. Sed reuertar ad litteras tuas, in quibus laetor sicut qui inuenit spolia multa, et licet de meis uerbis nihil simile possim referre, tamen ut famelici faciunt, cum epulis opimi conuiuii digestis iterum de sua inopia esurire coeperint, famem suam praeteritae saturitatis recordatione solantur et animam inanem praesenti cogitatione absentis conuiuii pascunt: ita ego hanc epistulam in tui sermonis retractatione contexam et uoluptatem meam referam, nihil tibi largiens, nec uotum erga te meum potius quam de te experimentum loquar. expresserunt enim mihi faciem cordis tui litterae tuae, illae litterae spei bonae, litterae fidei non fictae, litterae purae caritatis. quid amoris sanctissimi spirant, quam suauis in his et quantus Christi odor fragrat, quanta opulentia sinceri cordis 6] (Prou. 19, 17). 8] (Luc. 14, 14). 10] Ps. 64, 11. 11] Ps. 51,10. 14] Ps. 118, 162. 23 sqq.] (August. ep. 27, c. 3 et 2). 2 praeparari U possum FIO, possim cet . 3 subellectilem L1, suppellectilem MP possem 0 6 te om. FPU 7 pauperi M v, paupere cet . 8 spondis 0 habeant Ov, habent cet . 9 apro w ac pro corr . at m. rec. F 12 in palma 0 15 inueniet U possim simile FPU qai 16 cum M 17 coeperunt FPU 19 presentis FPU absentis om. FPU conuii L pascant 0 20 tuis 0 retractationem FLPU contexam Ov, contextam cet . 21 uoluptatem Ov, uoluntatem cet . nec] sed M 22 expręserunt 0 26 odor x M flagrat LMO 24* exaestuat, quomodo nobis anhelant sitim tuam et desiderium defectumque animae tuae in atria domini, quas agunt gratias deo, quas inpetrant a deo, quae legenti mihi florescentium in te gratiarum dei iamque operantium uirtutum praebent spectacula! Ibi paruuli siue etiam adultuli Babylonis filii eliduntur ad petram, uitia scilicet confusionis superbiaeque saecularis, quae procliuius fides congressa superabit, si in primordiis ad Christum inlidere anticipata crescentium infirmitate praecauerit. ibi et cedri Libani ad terram depositae et in arcae fabricam conpagine caritatis erectae mundi huius fluctus inputribili robore secant. ibidem excitatus Christus, ut directionis tuae cursum ad stabilitatem suam ducat, uentos et maria tibi placans uidetur, cui iam in corporis tui naue uectatio et in tuo corde ceruical est, quia inuenit illic passer domum sibi, et habens in te, ubi reclinet caput suum. illic et coniunx, non dux ad mollitudinem uel auaritiam uiro suo, sed ad continentiam et fortitudinem redux in ossa uiri sui, magna illa diuini cum ecclesia coniugii aemulatione mirabilis est, quam tuam unitatem reductam ac redditam spiritalibus tibi tanto firmioribus quanto castioribus nexibus caritas Christi copulat, in cuius corpus transistis a uestro. Benedicti uos domino, qui fecit utrumque unum, condens in semet ipsum duo, faciens mirabilia solus, qui conuertit non solum animas sed et affectus, temporalia 6] (Ps. 136, 9). 10] (Ps. 28, 5). 13] (Matth. 8, 26; Luc. 8, 24). 15] Ps. 83, 4. 16] (Matth. 8, 20). 17] (Gen. 2, 23). 18] (Eph. 5, 32). 23] Eph. 2,14.15. 24] Ps. 71,18. 25] (Ps. 22, 3). 1 quantam opulentiam s. c. ezaestuant Augustinus ep . 27, c. 3 quodmodo FPU anhelat 0, hanelant U, hanellant P 2 quas-deo om. M 4 iamquae 0 6 adulti LM filiae FPU liduntur FPU 9 firmitate M precauerit] studuerit M 10 arce F, arcis U 11 in mundi FPU 12 robure 0 13 currum U 15 sibi] suam FPU 16 habens] habet LMv in te om. LM coniui M 17 non dui om. FPU, dux om. LMOv: non dux add. ex Augwtini epist. c . 2 Sacch . auaritiamJ lasciuiam M 18 reduxit FPU ora Ul 20 redactam v et ad Augustini epist. c . 2 Lebrun et spiritalibus Lebrun 22 nostro U 23 a domino F 24 facies F in aeterna. manetis ecce idem coniuges ut fuistis, sed non ita coniuges ut fuistis; estis ipsi nec ipsi; et sicut Christum, ita et uosmet ipsos iam secundum carnem non nostis. haec mutatio dexterae excelsi, quae in se manens omnia innouat et conuertit mare in aridam, ad continentiae siccitatem stringens fluenta uitiorum. benedicta haec inter mulieres et hac quoque deuotione fidelis et acceptissima domino, qua se necessitatibus saeculi pro te uelut quaedam procellis in immobili scopulo stabilita turris opposuit. uere in ipsa petra illa, super quam aedificata domus non cadet, solido strenuae mentis fundata uestigio facta est tibi turris protectionis a facie inimici, undas et turbines saeculi frangens piae seruitutis obiectu, ut tu seclusus a pelago tutam in ecclesiae portu mentis inconcussae ratem in meditatione continua studiorum operumque caelestium quasi quodam remigio salutis exerceas. corporalis enim, inquit, exercitatio ad modicum; nam pietas ad omnia utilis est, quae te subdidit Christo praeferentem uel iacere in domo domini quam in peccatorum tabernaculis eminere, et conseruam tuam in labores corporeos ex affectu spiritali pro tua anima pignorauit, ut pretium libertatis tuae faceret seruitutem suam, non illa in saecularibus negotiis mundo sed Christo seruiens, propter quem mundum patitur, ne tu patiaris. uere iuxta diuinum opus et uerbum facta in adiutorium tibi et ad te habens 2] (II Cor. 5,16). 3] Ps. 76,11. 5] Ps. 65,6. 9] (Matth. 7,24). 11] Ps. 60, 4. 16] I Tim. 4, 8. 18] Ps. 83,11. 21] (II Tim. 2,4). 23] (Gen. 2,18). 1 aeterna mutans. Ecce v iidem F 2 coniugis 0 ut 0, quod U, qui cet . et] sed FPU 4 dextrae F innouat omnia M 9 in Ov, om. cet . turres 0 uere illa in ipsa M 11 facta-inimici om. M 14 ecclesiam 0 inconcussam P1 in Ov, om. cet . 15 remigio quodam U 17 modicum] utilis est add. U quae te] qua et F, Quam et U, que et P 19 tabernaculis peccatorum F 20 labores corporeos Ov, labore corporeo cet . ez Rosw., et Ov, sed cet . 21 libertatem suam precium faceret libertatis tuae M libertatem L 22 in Ov, om. cet . mundo negotiis U 28 opus om. U conuersionem suam de nutu tuo pendet et in tuo statu sistit, in uestigiis tuis ambulat, in anima tua animatur, pro uita tua deficit, ut in tua uita reficiatur. curat illa saeculi curas, ne tu cures; curat ut (caeli) cures. possidere uidetur, ne tu possidearis a mundo et ut possidearis a Christo. non illam a proposito tuo discors abiungit uoluntas, sed quod magis mirum est, concors fides opere diuidit uoluntate coniunctam. nam sine animi captiuitate rem captiuitatis in libertate spiritus administrans firmauit manus suas in opera uirtutis; brachia sua extendit ad utilia accincta fortiter lumbos suos et escas pigritiae non edens facta est tibi tamquam nauis, quae mercatur a longinquo, necessaria diuisione reddens per se Caesari quae sunt Caesaris, ut quae dei sunt per te ministret deo. nam cum tributum, sicut scriptum est, dederit cui debet tributum, tunc et manus suas adaperiens pauperi et fructum operae suae porrigens inopi spiritale uectigal pensitat et reditum possessionis in tuae militiae stipendium suggerit, salutaris damni auarior quam letalis lucri. quae talis est, fidit in ea cor mariti eius. operatur enim, ut scriptum est, uiro suo bona tota uita sua et non mala, et ideo non sollicitus agis quae in domo tua terrena aguntur; quod in domo caelesti agitur strenue liber exequeris. nec confunderis, cum loqueris inimicis tuis in porta, quia sapientiae mulier, qualis tibi donata est, pretiosior lapidibus pretiosis circumspectum te facit in foribus ecclesiae. et duplicia 2] (Gen. 3,16). 8] Prou. 31, 19. 9] Prou. 31, 14.17. 12] (Matth. 22, 21; Marc. 12,17; Luc. 20, 25). 13] (Rom. 13,7). 15] Prou. 31, 20. 18] Prou. 31,12. 13. 22] Ps. 126, 5. 25] Prou. 31, 22. 1 tuo nutu FM1 pendet sistit U tuo statu tuo M sistet 0 2 uita tua OMf), tua uita FPU, uita L 4 curat ut (ne U, ne tu F) FLOPU, om. Mv caeli add., om. 01 cures om. Mv 5 ut] tu U possidearis a christo (sidearis a mundo et ut pos add. in mg. m. 1) L 7 uidit diuidit U coniuntam U, coniectam 0 9 opere v 12 nec cessana L cesaris F 13 ut] et FPU 15 tunc (t in ras.) L fructu Of), de fructu coni. Sacch . opere suo 0 16 inopia 0 redditum LM, debitum FPU 17 in salutaris dampnia arior 0 19 maritis 01 eius] sui FPU 21 sed quod M 25 circumspetuum 0 faciat L dupplicia MO pallia, inquit, fecit uiro suo. nonne tibi uidetur et haec duplicia tibi pallia ac purpurea uel byssina sibi uestimenta contexere, cum et illius fides gratiam tuam duplicet, quia mulier bona corona est uiro suo, et uicissim illi honor tuus purpura est, quia temperante domini gratia simpliciter fidei unitate uestiti superinduitis uos inuicem spiritalium operatione uirtutum? tu illi in Christo caput, et illa fundamentum tibi, cuius opere pes tuus stat in uia domini et quam capitis tui participem faciet commembrata in domini corpore fidei conpago, quia et in sollicitudinis diuersitate, saluo tamen consonae mentis adsensu, ad propositi tui iuncta sententiam, dum tu creditam tibi dispensationem fidelis et sollers talentorum herilium multiplicator exerces, nec illa quod de terrenis elaborat fructibus thesaurizat in terra, sed tuis potius operibus quam damnosis auaritiae quaestibus feneratur. et ideo dabitur illi fructus a manibus suis, et laudabitur in portis filiae Sion maritus eius in domino, qui uobis ab operis eiusdem labore diuerso sed pari studio consitam segetem in communem praeparat messem, ut in illa die pariter in exultatione ueniatis adferentes manipulos uestros, ministra illa seminis et tu ministerii seminator. non enim defraudabitur consortio mercedis tuae per meritum conpensationis istius, qua non uoluntati suae obtemperans sed saluti tuae, huius ipsius operis documento probat iudicium fidei suae satis indicans, quanto et ipsa potiorem saeculi contemptum quam usum iudicet, quae 3] Prou. 12, 4. 7] (I Cor. 11, 3). 11] (I Cor. 9, 17). 12] (Matth. 25, 15). 13] (Matth. 6,19). 15] Prou. 31,31. 19] (Ps. 125,6). 1 inquit pallia M fecit om. U 2 bissina FLMPU sibi] tibi Ov 3 dupplicet 0, duplicat Rosw . 5 domini gratia Ov, domino gratiam cet . 6 uestitis L1 superinduetis 0 8 stat MI0V, stet cet . quam om. F 9 faciet Of], faciat cet . 10 in om. FPU 11 assensu in ras. M ad OJ, ac v iuncta om. M sententia Ov 12 tu] te F creditum 0 sollers MO, solers cet . 18 laborat 0 14 operibus in opibus corr. L 15 feneratur Ov, fęnerat FM, fenerat LPU 16 animabus suis 0 17 ab] ad FPU 18 consitum 0 21 consortiorum L 1 22 istius qua] tuae quia M 23 ipsius om. FPU 24 docimento 0, documenta FPU 25 comptentum U iudicet] uidelicet U spiritalia tibi maluit, non hoc saeculum Christo sed te sibi praeferens. Adiciat dominus super uos et filios uestros. misericordia enim domini promerita parentibus suscitabit, ut scriptum est, filios eorum, et locupletabuntur in bonis domini. spero autem, quod sicut uxor tua in lateribus domus tuae sicut uitis abundans est fructibus tibi pietatis exuberans, ut cadant a latere tuo mille et decem milia a dextris tuis, ita et filii tui mensam domini tecum sicut nouellae oliuarum circumsistere merebuntur, quos nunc arbitror diuinae sapientiae, bonae conuersationis uestrae escis ut pullos aquilarum cibari, ut depopulatas praeda parentum carnes id est carnales inimicitias, quae aduersantur spiritui, iam nunc edere discant et spiritali uoracitate consumere et in superna uirtutum confirmatis alarum remigiis euolare. educentur sicut filii prophetarum, qui tumultuosam ciuitatis habitationem ad conponendam pace silentii animam declinantes iuxta Iordanis alueum sibi habitacula secreta metati sunt. consecrentur sicut filii Aaron, non tamen illi qui ignem alienum domino accendentes exusti sunt igne diuino, quo ipsi carebant, sed ut Eleazar et Ithamar merito perpetui successores dignitatis paternae, quia non degeneres sanctitatis heredes. Ignem autem mihi alienum uidetur accendere, quisquis corporeae uel saecularis alicuius cupiditatis ignem in sacrario sui cordis accendens audeat adpropinquare altaribus domini, quae non recipiunt nisi illius ignis accensionem, de quo ait: ignem ueni mittere in terram, et quid uolo, si iam accensus est? hoc igne nos, domine Iesu, semper accende, 3] Ps. 113,14. 4] Eccli. 3,11. 6] Ps. 127, 3. 8] Ps. 90,7. 18] (IllI Reg. 6, 2). (Leu. 10,1). 27] Luc. 12,49. 2 proferens U 3 et super filios U 4 suscitauit FOPU 8 ut— tuis om. M 9 et] ut F tecum om. FPU 10 nouella LMOP1 11 estis F 13 inimititias 0 17 pace M*, pacem cet . animam] aniati (ati in ras., ni in m corr.) L, amari cod. Vien . 19 ut illi M 20 adusti F 21 et itamar Ov, et ythamar M, et thamar FP, om. U 23 alienum mihi U 24 corpore F 26 accensione 0 ut inluminemur in sensibus, deflagremus in uitiis; hic enim solus qui a te est ignis igni resistet aeterno. habentes autem cor ardens in uia domini non alienum sed suum ignem domino accendimus et inter ignes saeculi hoc igne muniti sicut illi in camino pueri intersibilante impetu flammis rorabimur et hymnum domino inter incendia refrigerantia dei filio concinente cantabimus. ipse enim dixit in duorum quoque uel trium concordia se semper interfuturum. unde confidimus, quia et in medio domus tuae diuersatur, ubi et in uobis et in filiis unus numerosarum agitur coetus animarum. in quo nos quoque solo absentes corpore spiritali praesentia conseratis precamur, ut animae nostrae hortulum sitientem non solum uerbo sed et precatu rigetis, quem neque nostris manibus ut infirmi neque conductis ut inopes excolere possumus et qua uia tuam uiam quaeramus non inuenimus, quia non fodere ualemus et mendicare erubescimus. unde inpensius adiutorio orationum uestrarum indigemus, quia quis aut inutiles conducet operarios aut tribuet non petentibus? nonnumquam tamen qui agros inopes et incultos habent desperatis ab ope uel manu sua fructibus spes omnes suas ad auxilia diuina conuertunt, et saepe euentu iuxta fidem praestito conpensante diligentiam religione quos sollers cultura deseruit pia nota iuuerunt. Orate ergo, ut dominus omnipotens, qui posuit flumina in desertum, conuertat aridam nostram in exitus 2] (Luc. 24,32). 6] (Dan. 3,24). 7] (Matth. 18,20). 15] (Luc. 16, 3). 23] Ps. 106,33. 35. 1 in om. Osv et Sacch . deflagremur FU1 in om. Sacch . 2 igni] igne FPU resistit LM 5 inter sibilantes Lv impetus L flammas v rorabuntur M 6 himmum F, ymnum M intercendia 0 7 quoque om. FPU 9 alt . et om. U nobis FOPU 11 conserti LM 12 ut animae] unime U ortulum FLMPU 14 inopere 0 possimus FPU u uia Lv, uita cet . tui uia M qua uiaticum uia quaeramus coni. Baech . 15 quia OPv, qui cet . fodere non v 17 quia-I. 22 iuuerunt om. M quis v, aliquis FLOP, om. U inutilis LOv aut inutiles conducet aliquis U 18 tribuat FP 19 disperatis 0 ope] omni FPU O 21 saepe] spe F 22 solers FPU cura F 23 orate g in ras. M aquarum, percutiat et interrumpat duritiam cordis nostri, ut hanc quoque petram conuertat in stagnum aquae. atque utinam illo rore respergat, quo illud mysticum in area uellus infecit. ros enim, qui ab illo est, sanitas est nobis. orate, inquam, ut hortulum nostrum introire dignatus exurgere aquilonem iubeat et austrum uenire, quibus auras uitales adflantibus germina nostra uiuescant. sed et si uineam suam ingressus arborem nostram sine fructu inuenerit, parcat excidere et misericordia differente credat agricolae interuenienti, qui extorquendum diligentia sua fructum de sterili ficulnea pollicetur. potens est enim ipse dominus, qui interpellat pro peccatis nostris et qui uocat ea quae non sunt tamquam quae sint, facere et de nobis egenis et aridis arborem fructuosam et animam inanem adipe uerbi sui tamquam cophino stercoris opimare, quia scriptum est: de ipsius gratia pinguescent fines deserti. cophinus autem hic stercoris, qui de sterili fertilem arborem facit, specialiter mihi uidetur humilitas spiritalis, qua contribulantes cor nostrum paenitudine praeteritae uanitatis euacuamus inania et sucum uirtutis accipimus, qua qui operibus iustitiae steriles eramus reddimur fructuosi. bonum ergo nobis intrare in recessus nostros et humiliare in ieiunio, quo ieiunatur ab operibus tenebrarum, animam nostram, ut ab huius humilitatis stercore, quae saeculo uilis, deo cara est, erigatur per eum, qui suscitat de terra inopem et de stercore erigit pauperem. gratia dei uobiscum. 1] (Exod. 17, 6). 2] (ludic. 6, 37). 5] (Cant. 4, 16). 9] (Luc. 18, 8). 11] Rom. 4, 17. 12] Rom. 4,17. 15] Ps. 64, 13. 24] Ps. 112, 7. 1 ut] et FPU 2 illo Ov, illo nos cet . 3 aspergat U misticum illud F in om. FLM area 0, aeree U, areae FM, araeae L, area P 5 ortulum FMPU 7 et om. FOU 8 nostrum FU fructum 0 9 differente Fv, diferente 0, deferente cet . 10 stereli 0 ficulnee 0 12 tanquam ea quae U sunt LIMU 14 uerbi sui tanquam ex uerbis nt uitam quam P m. 2 cofino 0 15 scriptum (nt m. 2) M pinguescunt FPU 16 cofinus 0 hic om. M stereli 0 17 arbore LM 18 plenitudine U 19 qua] et LM 20 qui LM, om. cet . reddimur] erimus M 21 est ergo LM uestros FPU humiliari Ml in ieiunio] inienio 0 22 ieiunetur FLPU 24 erigatur 0 v, erigamur cet . terra ex Dextera P m. 2 . — finit ad aprum • ill. 0 .