Letter 43

From: Paulinus and Therasia, Nola To: Desiderius, bishop Date: ~424 AD Context: Paulinus explains why the monk Victor was delayed in returning, discusses letters to Sulpicius Severus, and meditates on the fig tree that Christ cursed. To our holy, venerable, and most longed-for brother Desiderius — the desire of my desires — Paulinus and Therasia, sinners, send greetings in Christ the Lord. We had already given a short letter for you to brother Victor some time ago, and I wanted it delivered to Your Holiness so that it might testify on the carrier's behalf — that his long stay with us was not by choice. The reason for its brevity was this: shortly after his arrival, Victor was so determined to hurry back to you that he barely gave us time to dash off even a brief note. But then, just as he was about to set out, unexpected obstacles pulled him back. Winter closed the sea lanes and made the roads dangerous. Held up and called back by necessity, the man who had refused even a short delay when asked out of love was forced to grant a long one to circumstances beyond his control. During this time he also fell ill — seriously ill, in fact. He was brought back from the very gates of death and then spent more time recovering his health than he had spent enduring the sickness itself. After that, with the feast of the Apostles approaching, we thought it would be unkind to send him away. So to his already long delay, caused by the necessities described above, we added this brief further stay of our own choosing, so that after celebrating the apostolic feast as our companion in worship and our fellow traveler on our annual journey, he could return to you as the bearer of our business as well. As for the letters he carries to that blessed man of God, our brother Severus — they were written at different times, as circumstances and the urgency of departures allowed, as you will see from the variety in reading them. The shorter ones Victor extracted from us when he was in a rush, practically standing in the doorway with one foot already on the road. The longer ones we wrote at leisure, once we had resigned ourselves to his extended stay and could relax our minds into the peace of unhurried composition. Severus had written asking us to send Victor back, and we wanted to oblige — but God had other plans, or rather, our sins did. [The letter continues with a meditation on the cursed fig tree from the Gospel (Matthew 21:18-22), which Paulinus interprets as a symbol of Israel's failure to bear spiritual fruit. He argues that the fig tree represents those who display the leaves of outward religion but produce no real fruit of faith and good works. Christ's curse was not petty anger at a tree but a prophetic sign: barren faith — faith that shows well on the surface but yields nothing of substance — faces judgment. Paulinus applies this to his own life and the lives of his readers, urging genuine fruitfulness rather than mere religious appearance.]

XXXXIII. SANCTO ET MERITO VENERABILI FRATRI ET DESIDERANTISSIMO DESEDERIO DESIDERIORVM MEORVM PAVLINVS ET THERASIA PECCATORES IN CHRISTO DOMINO SALVTEM. Ad te breuem epistolam iam diu ante fratri Victori dederamus, quam et ipsam perferri ad sanctitatem tuam uolui, 6] Prou. 10, 19. 12] (Iob 42, 8). 1 mihi misero U quo iam scripsi, quoniam u, quonam v 2 pro] et M 3 uel-Z . 4 eandem om. M mea] patrooinu (sic) add. v cum] ut fort . orationes scripsi, orationis FOPU, orationibus LMv 4 ad cumule L, ad cumulum FPU eadem FOPU de] ex M locacitate L mea om. M sarcinam addo M 9 me] in me 0, et me v 10 neque v, aeque 0, ba a quo cet . 11 iniuriam 0 12 beato FLPU loquatibus L, loquacis 0 13 praeceptus 0, praeceptum FLPU, pceptum M 15 multiloquio O1 16 te habere F ipse habes U 17 caritatem] uale add. FPSU. — finit ad florentium 0. FLMOPU . — epistola SCi paulini ejfi ad desiderium • XXXVI. L, incipit ad desiderium ■ XLIII. M, incipit ad desiderium secunda 0, ad ut ipsi perlatori suo testimonium perhiberet non uoluntariae apud nos remorationis. haec enim causa breuitatis eius fuit, quod post modicum aduentus sui tempus Victor a nobis ad uos refestinans tanta se ad iter relegendum obstinatione durauerat, ut uix uel breuium ad te litterarum nobis tribueret facultatem. interea proficiscentem subiti rerum obices retraxerunt, cum hiems nauigationem et itinera metus clauderet, quibus inpeditus atque reuocatus necessitati praestitit longam dilationem qui procrastinationem rogatus negauerat caritati. inter has moras etiam aeger fuit et quidem ita grauiter laborauit, ut a portis mortis reductus plus temporis in reficienda ualitudine consumpserit, quam aegritudine tolerata produxerat. postea iam uicino apostolorum natali dimittere eum inhumanum putauimus. itaque longioribus eius moris, quas supradictis necessitatibus dederat, breuem hanc illi moram de nostra uoluntate adiecimus, ut, cum apostolicam sollemnitatem uoti nostri et itineris annui socius celebrasset, huius quoque ad uos negotii nostri nuntius reuerteretur. Sane epistolas, quas ad benedictum dei hominem, fratrem nostrum Seuerum, habet, diuerso tempore, prout impetus festinationum habebat, fecimus, sicut ipsarum uaria lectione monstrabitur; nam breuiores earum quasi properans et in profectionis ianuis pendens Victor exegit, prolixiores autem cum de longa eius remansione securi esse coepissemus, tamquam remissa atque laxata in otium mente scripsimus. scripserat autem nobis frater noster Seuerus, ut eum remitteremus, desiderium II. P, epistola sancti paulini episcopi ad desiderium episcopum quomodo intelligendum sit, quod in euangelio dicitur de ficu, cui dominus yfis maledixit eo quod fructum non haberet eo tempore quo requirebat U 19 desiderantissimo FLM, desideratissimo cet . 20 thrasia F 21 salutem epistola XXX F 22 per fratrem uictorem LM 23 tuam sanctitatem U 4 religendum 0 6 rerum] remum 0 7 metus itinera U glauderet Ul, clauderent v 9 rogatus procrastinationem M 14 qua 0 18 nft ex un L reuertitur FOPU 21 uaria ipsarum FPU mostrabitur LMO, monstrabatur FPU 22 iam 0 24 tamquam-scripsimus om. FPU 25 scripsimus] curauimus LM 26 eum] uobis illico add. v atque ita praescripserat tempus, ut ad uindemiae dies remissus occurreret. in quo, quia non potuimus ei parere, hac saltem specie oboedientiam praebere temptauimus, ut illum si non eodem anno, quo sperauerat, tamen eodem tempore, quo iusserat, occursurum recipiat; et si tarditatem illius necessitatibus, quas exposui. non uult inputare, meo delicto reputet quod remansit, suis tamen orationibus debeat uel tardum istius reditum, quia, cum iam omnino depositus aegrotaret, de Seueri fide speraui sanitatem eius, quam de meis meritis desperabam, quibus uidebam Victoris innocentiam uerberari, ut in illo mea iniquitas plecteretur, in quo diuina iustitia uindicabat quod in dilectione peccatoris errabat. nam et mihi poenam caritas excitabat, ut tribulationem, quam unanimus mihi homo patiebatur in corpore, cruciatu uiscerum animique conpatiens sustinerem. De quo autem mihi per ipsum scripseras, aquam dulcem et copiosam in amaro et arente riuulo quaerens, tuae potius gratiae explicandum refundo; nam me fateor tantorum nominum et mysteriorum pondera nec digito ausum tangere. legi. enim, quia in maliuolam animam non introibit sapein- . tia, et ideo malitiae meae conscius non potui diuinae reuelationis habere fiduciam, cum prudentiae lucem tenebroso corde non caperem. tu uero benedicte, uas mundum et aptum deo, si accepisti intellectum benedictionis illius, qua filios suos prophetico spiritu patriarcha in caecitate corporis luminatus adloquitur, expone mihi rescripto mysteria regni et sacramenta a saeculis reposita et pro saeculis reuelata in Christo Iesu, in 17] (Iac. 3, 11). 20] Sap. 1, 4. 26] (Gen. 49, 2). 1 ut ad uindemiae v, om. in spat. uac. 0, add. in mg. m. 2; ad uineerto demiae om. cet . die* M (s eras.) 2 ei (illi v) parere 0 v, om. cet . hac] at F, ac 0 3 saltim L 0 4 si in et si corr. M 5 ullius s. I. L 6 non uult] noluerit M meo] suo LM 8 ipsius F redditum P omnino iam U 10 disperabam 0 inncenciam P 12 errauerat peccatoris U 13 caritatis FLMU tribulatione inquam 0 15 sustineret M 17 arente 0, harenti P, arenti cet . 22 prudentia 0 23 uere LM 26 mysteria scripsi, mysterio 0, mysterium cet . 27 pro saeculi 0 quo concurrit diuersa omnium forma sanctorum, qui in patriarchis figuratur, in prophetis loquitur, in apostolis operatur et omnia in omnibus adinpletur, quia in ipso placuit inhabitare omnis plenitudo, qui omnium initium et finis est. quod si necdum accepisti, quia forte, dum proximo tuo mihi donata credis quasi iam in tuo parata promptuario, petere tibi specialiter a domino distulisti, pete et accipies secundum fidem et animam tuam, quae quanto castior membris, tanto uiuacior sensibus et quanto mundior corde, tanto capacior Christi est, qui ab humili possidetur et a mundo corde conspicitur.. Te autem, ut tua opinione deceptum ab inopia mea minus moleste feras, sic habe, tamquam idem de me passus sis, quod ipse dominus ab illa ficu, ad quam esuriens accessit, et sine fructu inuentam percussit uerbo oris sui, ut quae sterilis fuerat benedicto domini fieret arida maledicto. sed obsecro fraternitatem tuam, ne me, licet similem illi arbori infelici inueneris, simili uoce percutias, ne penitus arescam et uacuus debito fructu etiam foliorum amictu id est gratiae fronde despolier. sed iterum cogitans, quia misericors et miserator dominus neminem uult morte morientem neque creaturam suam in illa arbore sed inimicum plantationi suae uitium arboris maledicendo damnauit, oro te potius, ut maledicas sterilitati meae, ne umquam ex illa fructus nascatur, ut possit ex me ipso fructus nasci deo. expedit enim mihi interitus sterilitatis meae, ut in me plantationis dominicae fecunditas reuiuescat et moriente uitio, quo infructuosus efficior, agricolae meo 3] Eph. 1, 23. Col. 1, 19. 2, 9. 4] (Apoc. 1, 8). 10] (Es. 66,2; Matth. 5, 8). 15] (Matth. 21, 19; Marc. 11, 14). 19] (Ezech. 18, 31). 1 quae 0 3 adimpleuit FPU habitare M 6 prumptuario 0, O promptuaria M 7 a domino specialiter M petes FPU 12 nt] in FPU 13 idem om. FPU 14 ipsa FPU 15 sterelis 0 16 domini v, domino w 19 gratia 0 frunde P dispolier FPU 20 dominus om. M 21 morte Ov, mori cet., mortem /orf. 22 inimicam FLPU plantationis FOPU uitio PU, uicio FL 23 orate P, ora LM te om. LMP maledicat LMP 26 fecundita#s (i eras.) 0, om. FPU reuiuiscat Mx U 27 meae L, mee U reuirescam reditu bonae uoluntatis, ut esuriens uitam meam dominus ipse inueniat me feracibus ramis fructus sibi debitos offerentem. Sed in hac eadem arbore non modicae quaestionis argumentum Marcus adiecit. nam aliis euangelistis de maledicta et arefacta ficu consonans, hoc altius est locutus, quod, cum dixisset non inuenisse dominum in arbore illa fructum, id quod arborem excusare uideatur adposuit dicens: non enim erat tempus, ut fructum haberet. quod si ita est, sine causa uidetur arbor excepisse maledictum, quae culpa sterilitatis carebat, si adhuc per anni tempus alienum fructus non habebat paratos, non infecunda de uitio, sed inmatura de tempore. sed quod de pecore apostolus ait, et de ligno possumus usurpare, ut dicamus: numquid de arbore cura est deo? propter nos utique scriptum est, in quibus escam suam deus semper uult inuenire. nam et agrum et uineam in nobis habet. nos in area sua uentilat, in nobis purgat triticum, disicit paleas, urit zizania. itaque in illa arbore salutem hominis esuriebat et ab homine debitum sibi fructum petebat. sed et cum in sua propria uenisset, sui eum non receperunt, et debitam fidei frugem, quam per legem et prophetas in eos seminauerat, sterilis infidelium Iudaeorum synagoga non reddidit. uenit ad arborem eorum quaerens a filiis plantationis suae expectati germinis dulcem cibum; at illa subductis pietatis fructibus dedit in escam illius fel et uuas petenti obtulit spinas et ipsum bonae uineae plantatorem, ipsum ueram uitem et botrum suauitatis aceto urente potauit. unde conuersa est 8] Marc. 11, 13. 14] I Cor. 9, 9. 17] (Matth. 3, 12; Luc. 3,17). 20] Ioh. 1, 11. 23] (Matth. 27, 34; Marc. 15, 36). 26] (Ioh. 15, 1; Luc. 23, 36). 27] Ps. 68, 23. 1 redditu LMU boni 0 2 inueniet me 0, me inueniat F 5 aliis euangelistis 0, alii euangelistae cet . 6 consonantius M, consonant FP9U hic UM quod] qui LMU 8 uideatur excusare U 12 non] ne FP, nec U deugtio 0 innatura P 14 arbore 0, arboribus cet . , est om. FLP, id U 16 agnum LOP1 uineam suam M 17 habet F 8. I . 19 alt . et Ov, om. cet . 22 infidelium om. U 27 butrum 0 potauit urente U ipsis mensa eorum in laqueum, et uua eorum amaritudinis facta est, et ira draconum insanabilis uinum eorum. Tu uero, mi frater, ora dominum, ne ex uinea talium uitis nostra procedat, quia propago eorum ex uinea domini Sabaoth degenerauit in uineam Sodomorum. et nisi dominus in apostolorum palmitibus de patriarcharum radicibus reliquisset nobis seminarium uitae, de quo salus gentium pullularet et in quo seminis benedicti uena duraret, tota malitiae plenitudine Sodomis et Gomorrhae similes fuissemus. uerum quia nouissima hora est et securis iam ad radices arborum posita aridis et infelicibus lignis iustum minatur excidium, quaeso te, ut indulgentiam mihi et laxamentum temporis depreceris, ut morte dilata forsitan sucum feracitatis accipiam de caritatis tuae diligentia et sollicitudinis meae cultu, ut cor meum diuinus timor fodiat et stirpem meam necessaria paenitudo stercore humilitatis inpinguet, deinde ego ad uigilantiam sollicitudinis excitatus omni hora paratus adsistam et domino absente sim trepidus, ut adueniente securus sim, omni tempore omni die me fertilem sibi Christus inueniat, id est ut numquam cuiquam operi uoluntatis illius inmaturus appaream, sed si forte in tempore iracundiae desiderauerit a me pacem suam, non sit mens mea per iracundiae acerbitatem cruda concordiae, nec expectem, ut sol occidat super iram meam, ne occidat uita mea, si ante clauserit uesper diem, quam extinxerit pax furorem. 1] Dent. 32, 32. 4] (Es. 5, 7). 9] Rom. 9, 29; Es. 1, 7. 10] I Ioh. 2, 18. Luc. 3, 9. 15] (Luc. 13, 8). 17] (Luc. 12, 40). 23] (Eph. 4, 26). 1 mensa eorum conuersa est illis iu laqueum M 2 facta facta P 3 tali M 5 sabahot P sogdomorum U 9 sogdomis U gomurre 0, gomorrae cet . 10 ora LO arboris FPU 11 posita est F miratur U 12 indulgentia U 13 ut Ov, in cet . forsitam FLIU feratitatis L, fecunditatis P1 14 meae] in ea FPU 15 effodiat U necessariam U 16 ergo L 18 sim securus U 19 tempore Ov, me l Md tempore cet . me om. FLMPU 21 quod si M forte om. FPU e: 22 mea mens FPU 23 spectum U iram Ov, iracundiam cet . 24 nec U uitam meam 0 25 extincxerit 0 Quod autem de iracundia posui, de omni uitiorum genere dictum puta. hoc enim arbitror esse illud, quod dominus in arbore illa ante tempus suum poma quaesiuit. neque enim ille, qui nouit occulta cordis et qui cogitationes hominum perspiciebat, id quod in hominum oculis erat positum non uidebat aut etiam humano sensu minor erat, ut etiam in paruulorum scientia positum anni tempus ignoraret et autumni fructum uere deposceret; sed artifex salutis nostrae, creator, cuius uita et actus omnis in terris forma nobis conuersationis et morum fuit, ideo uisibiliter inuisibilia sua consilia disposuit et in creaturis inrationabilibus animae rationabili speciem suae conformationis expressit, ut nos ad omnia nobis salutaria scriptis operum suorum atque uerborum insignibus erudiret. et hoc est quod uoluit intellegi per euangelistam nobis indicando non suo tempore fructum ab arbore se petisse, ut omni tempore homo se fructum deo debere cognoscat, quia bonus dominus, qui hominem mortalem inmortalitati praeparat, iam et in hoc saeculo uult eum speciem perpetuitatis induere, ut fructum non accipiat de tempore, sed omni tempore sit maturus illi, cum quo uel in quo mansurus est sine tempore.