Letter 42

From: Paulinus, bishop of Nola To: Florentius, bishop of Cahors Date: ~424 AD Context: Paulinus responds warmly to a first letter from Florentius, marveling that their friendship feels old before it has even begun, and asking for continued prayers. Most Blessed and venerable Father Florentius, We rejoice in the Lord that we have been visited by a letter from Your Holiness and stirred to action — we who had never before enjoyed the grace of your acquaintance now find ourselves, by God's sudden gift, taking up the full confidence of your friendship as though it were already old and established. As Scripture says, "Wine and a friend grow better with age, and you will drink of him with pleasure" [Sirach 9:15]. Your Holiness has surpassed even this prophetic saying: you have begun to love us with such a perfect affection that in the very newness of this bond you have given us the sweetness of a long-seasoned friendship. We have no need to hope for growth in a love whose full maturity we experience from the very first — a love we can only compare to great rivers, which burst from their source with a wide, generous flow and are already rivers from the moment they are born. Blessed therefore be the Lord, who has made his grace overflow beyond our sins — enriching us with your love when we did not even deserve your acquaintance. While we lacked the lesser good of knowing you in person, he granted us the greater gift, since in a human being the substance of the spirit outweighs the flesh. And so our hearts exult, and with mouths full of joy we say: "The Lord has done great things for us" [Psalm 126:3], for "you came to meet us with the blessings of sweetness" [Psalm 21:3] — through your holy words, tested like purified silver [Psalm 12:6] — visiting us and rousing us from the lethargy of our neglect to attend to your love. We were not sleeping in ignorance of it; rather, it was ignorance that kept us silent. Blessed be the name of the Lord, who has revealed to us what was hidden and brought into the open what lay in darkness. He has now added to our blessings the light of your friendship — and all we ask is that it endure. We were strangers, and he has made us friends. We were far apart, and he has brought us near. So now, most blessed Father, let us hold fast to this bond. Pour out your prayers for us, sinners that we are, and do not let the brightness of this new friendship fade — for what God has joined together, let neither distance nor silence put asunder. Remember us in your holy prayers. May the Lord our God keep Your Holiness safe for many years.

XXXXII. BEATISSIUO AC MERITO VENERABILI PATRI FLORENTIO PAVLINVS. Laetamur in domino uisitatos nos litteris sanctitatis tuae et prouocatos, ut qui neque notitiae tuae prius gratiam gesseramus nunc repentino dei munere plenam tuae tamquam ueteris amicitiae fiduciam sumeremus. uinum, inquit, et amicus ueterescet, et cum suauitate bibes eum. ecce istam prophetae sententiam superauit sanctitas tua, quae tam perfecto diligere nos coepit affectu, ut inueteratae nobis dilectionis suauitatem in prima huius foederis nouitate reddiderit, ut non necesse habeamus optare incrementa caritatis, cuius maturitatem consummatam principiis abundantibus experimur, ut ubertatem animae tuae magnis fontibus conparare possimus, qui originem suam late profuso ore rumpentes statim in ortu suo flumina sunt. benedictus itaque dominus, qui peccatis nostris tali gratia superabundauit, ut nos nec notitia tua dignos etiam caritate ditaret, et minore hactenus bono carentibus, cum uestrae corporalis notitiae essemus expertes, tanto maius de te munus indulsit, quanto potior in 8] Eccli. 9,15. 1 nobis fHX 2 et] ac FPU dilectissimi] ualete in domino add. F, opto uos ualere in domino add. pi U . — explic L, explicit liber quartus epistolarum paulini episcopi nolani U. FLMOPU . — ad florentium caturcensem epm XL. My ad florentium epm cadurcensem XXXII. L, incipit ad florentium epm de ciuitate cadurcensium 0, incipit ad florentinum epm P, epistola sancti paulini episcopi ad florentinum episcopum in qua pro transmissis epistolis plurimum gratias agit: et ad perseuerantiam amicitie et kritatis ipsum obnixe inuitat: et ut oret pro se humiliter deprecatur U 4 ac] et FM fratri Col . florentino FPU Meropius Paulinus epistola uigesima septima XXVII F 7 dei repentino U plenum 0 8 amititiae 0 9 ueterescet LO, ueterascet M, ueterascet cet . cum] in FPU bibis FOPU eum] ipsum v 10 prophetam 0 et superauit FPU, exsuperauit LM 11 et FPU 18 nos PU 14 experiemur 0 15 ut om. FPU, ita ut M 19 minore] in more FPU 21 experientes 0 potior est M homine substantia est spiritus quam caro. propterea exultat cor nostrum, et repleto gaudiis ore dicimus: magnificauit dominus facere nobiscum, quoniam praeuenisti nos in benedictione dulcedinis per eloquia sancta et sicut argentum purgatum examinata, uisitans nos, ut dixi, et excitans de pigritiae nostrae situ ad obseruantiam caritatis tuae, in qua quidem non ignorantia dormiebamus, sed ignorantia silebamus. sit ergo nomen domini benedictum et laetetur in hoc etiam opere pietatis suae, quo ignorantibus in carne faciem tuam hanc potius, qua pulchrius in Christo formatus es, speciem tuae mentis ostendit. sermo enim, inquit, uiri indicat de illo, et ex abundantia cordis os loquitur. Sermo itaque tuus nobis apostolico sale conditus expressit saporem gratiae, quae tibi data est, et de stillicidiis labiorum tuorum gustauimus quam suauis sit in te dominus, qui factus es et positus in caput populi, electus ex ouibus in uirum gregis, ut regeres oues pascuae eius, qui animam pro ouibus suis posuit. idem agnus et pastor reget nos in saecula, qui nos de lupis oues fecit, earumque nunc ouium pastor est ad custodiam, pro quibus fuit agnus in uictimam. hic ergo dominus et deus noster, qui in terris uisus est et inter homines conuersatus est pro nobis, ouis et pastor in nobis est, quia nos inuisibili baculo et salutari uirga intus regit, ut etiamsi ambulemus in umbra mortis, non timeamus mala, quia nobiscum deus est, Emmanuel ille, dominus maiestatis 2] Ps. 125, 8. 3] Ps. 10, 4. 5] Ps. 11, 7. 8] Iob 1, 21; Ps. 103, 31. 112, 2. 11] Matth. 12, 34; Luc. 6, 45. 14] (Col. 4, 6). 15] (Ps. 33, 9). 18] (I Reg. 15, 17. 16, 11; Ps. 77, 70; Ioh. 10, 15). 21] (Ioh. 1,29; Es. 53,7). 22] Baruch 3,38. 26] (Ps. 22, 4). (Es. 7,14). 1 spiritus om. FPU 4 tua sancta U 5 dixi et LM, dixit 0, dixi FPU 7 suae Fl non ignorantia eo (nisi quod M 8. 1 . m. 2: negligentia), somnolentia v 9 laetaetur 0 pietatis suae opere FPU 10 suam U pulcrius LJfl Christo] carni M 11 mentis tuae LM 12 iudicat U 15 laborum Fl 18 animam suam U 20 es F 23 in nobis pastor FPU 24 reget 0 regit intus FPU 26 emanuel FPU, emanuhel LM et filius ancillae, quorum aliud natus, aliud factus est. idem creator hominis et redemptor, deus ex deo, homo pro homine, filius dei ante saecula, filius hominis pro saeculo, forma serui pro libertate seruorum, et pauper factus, ut pauperes sua egestate locupletet, quia ipse est diues in omnes omnis boni, qui omnia in omnibus adinpletur, plenitudo diuinitatis, spes omnium finium terrae et in mari longe, deus salutaris noster, mediator hominum et dei, homo Christus Iesus, qui est in gloria dei patris super omnes deus benedictus in saecula. Hic ergo, qui te in sortem apostolorum suorum dignatus adsumpsit, ut eorum arte hominum piscator existeres et de amaris ac profundis huius saeculi fluctibus uiuificandam potius quam perimendam deo praedam hamo uerbi salutaris extraheres, quod utique cotidie facis, hic deus, qui te adiutorem aedificationis et culturae suae fecit, qui insinuare dignatus est dilectionem humilitatis nostrae sublimi per humilitatem cordis animae tuae, quia procul dubio per mansuetudinem ouis et agni innocentiam pastor esse meruisti, hic te, inquam, deus, qui amantem nostri facere dignatur, non iuxta meritum malum faciens, sed secundum diuitias bonitatis suae, ut nobis adiutorium de patrocinio orationum tuarum, tibi merces de proximorum etiam minorum magna caritate cumuletur, memorem te nostri perpetuo faciat, omnibus orationibus tuis et oblationibus curam nostrae salutis inmisceat, ne in offendiculum nobis 3] (Matth. 1, 16; Luc. 2, 7). 4] II Cor. 8, 9. 5] Rom. 10, 12. 6] Eph. 1,23. Col. 2, 9. 7] Ps. 64, 6. 8] I Tim. 2, 5. 9] Phil. 2,11. 11] (Act. 1, 20; Col. 1, 12). 12] (Matth. 4, 19). 15] (I Cor. 3,9). 22] (Matth. 25,40). 1 alius U natus] natura MO 2 homines 0 3 filius hominis] homo FPU 5 locuplectaret U 6 quia F adimplet U 7 sps L 9 Iesus om. L 12 absumpsit U existeris 0 16 et 0, om. cet . 17 sublimi] sublimiter FPU 23 minimorum LP, minimo FU dBi que kritate magna U 24 omnibus om. U, omnibus (em. et que add. m. 2) M 25 curam tibi M iminisceat F accedat tanta ista qua gloriamur in domino tuae dilectionis inpensio, si rapaces indomitorum sensuum bestias uestitu ouium contegamus. sic igitur ora, donec exores, ut fiat cor nostrum inmaculatum in conspectu domini, ut non confundamur neque simul trahamur cum his, qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem sunt in cordibus eorum; sed lingua et mente concordes corde credamus ad iustitiam, ore confiteamur ad uitam. ita demum pietas, qua nos diligis, tibi fructuosa referetur, si tam efficax pro nobis oratio tua fuerit, ut a nostra terrestri specie demutati in tuam similitudinem transferamur, ut caelestis hominis imaginem pari ueritate gestemus. Tunc uere erimus de tua caritate felices, si obtineas, ne simus a tua caritate dissimiles. in quo tamen non eatenus quasi superbum tendimus uotum, ut apicem meriti tui speremus adtingere, sed ut salutis fine conclusi iuxta formam fidei tuae in itinere directo ueritatis uestigia perlegamus et sit nobis finis ipse qui initium est, caput et fundamentum corporis sui petra Christus, illa petra, quae nos inter huius saeculi deserta sitientes iustitiam sequaci fonte prosequitur et dulci potu refrigerat, ne carnalium cupiditatum aestibus peruramur, illa petra, super quam domus stabilita non conruit et illa petra, quae latere lancea perforato aqua fluxit et sanguine, ut pariter salutiferos nobis funderet fontes, aquam gratiae et sanguinem sacramenti, qua idem est et fons nostrae salutis et pretium. 2] (Matth. 7,15). 4] (Ps. 118, 80). 5] Ps. 27, 3. 7] (Rom. 10, 10). 11] I Cor. 15, 49. 18] (Apoc. 1, 8; Eph. 1, 22. 4, 15. 5, 23; Col. 1,18; I Cor. 3,11. 10,4; Matth. 7, 24; Luc. 6,48). 23] (Ioh. 19,34). 1 ista 0, om. M, est cet . qui 0 in in F domino] ipso M inpensio] add. M: in offendiculum nobis accedat 2 domitorum FLOP, dominorum U sensum U uestitum 0 3 congregamus 0 faciat FlU 5 iis v 7 ore autem U 8 ad uitam] adiutam 0 ita ad i qoalitate deum F 12 gestamus O1 13 caritate (s. I. corr. m. 2) M 16 ut ex et F 17 in om. M finis nobis F 18 corpori 0 19 inter] in M deserto M 20 sitientis 0 forte Fl refrigerat ne] refrigeratione 0 21 peruramur] per oramus 0 22 supra F 23 ut duos pariter nobis salutiferos M 25 qua idem L, quidem 0, quia idem cd., qui idem v Sed, uae mihi peccatori, quo iam progressus, immo prolapsus sum? dum pluribus apud te uerbis ago, ut pro peccatis meis uel potius aduersus peccata mea promerear, cum orationes intendas, adcumulo eandem de loquacitate mea sarcinam, quam de orationibus tuis minui peto, tamquam inmemor scriptum: de multiloquio non effugies peccatum. et quid agam? quo ore purgari postulem? uel qua a te ratione defendar, cum sciens prudensque contrarium prophetico uerbo commiserim, ut peccato multiloquii me laederem et sanctitatem tuam fatigarem? haerebo prorsus hoc crimine neque uel tua me tegere ualebit oratio, nisi tu ipse mihi prius hanc iniuriae tuae culpam remittas et pro me, sicut beatus Iob pro loquacibus amicis facere praeceptus est, hostiam placationis offeras deo. tantum enim de animo tuo mihi uindico, ut hoc mihi multiloquium de tua indulgentia inpune cessurum praesumam, non ambigens tantam habere te patientiam, quantam habes caritatem.