Letter 31

From: Paulinus, bishop of Nola To: Sulpicius Severus, monk and writer Date: ~415 AD Context: Paulinus sends Severus a fragment of the True Cross for his new basilica at Primuliacum, accompanied by a lengthy account of the discovery of the Cross by Helena, mother of Constantine. To my holy and kindred brother Severus, Brother Victor, among the other stories of your works and plans, told us that you want sacred relics of the saints for the basilica you have just built at Primuliacum — larger than the first one — to bless and adorn your church, as befits your faith and your grace. The Lord is my witness: if we had even a pinch of sacred dust beyond what we need for the dedication of our own basilica, which will soon be completed in the Lord's name, we would have sent it to you. But since we lacked any surplus of our own, and since Victor mentioned that he had high hopes of receiving relics of many Eastern martyrs through the holy woman Silvia, who had promised them to him, we found something else to send — something worthy of your basilica's consecration and a fitting addition to the blessing of the saints' relics: a portion of a fragment of the wood of the divine Cross. This precious gift was brought to us from Jerusalem by the blessed Melania [Melania the Elder, one of the great Christian aristocratic women of the late fourth century], given to her by the holy bishop John of Jerusalem. She sent it specifically to our venerable sister Bassula, a servant we share. But what is given to either of you belongs to both, since in both of you one principle of faith holds, and faith transcends sex — for you are both running toward the perfect man in Christ [Ephesians 4:13]. Receive, then, from your kindred friends who wish you partnership in every good thing — receive this great gift in a small form. In what is almost an invisible sliver of a tiny strip of wood, take hold of the protection of the present life and the pledge of eternal salvation. Do not let your faith shrink to what your bodily eyes can see — so small a thing. Instead, with your inner vision, perceive the full power of the Cross in this smallest of fragments. When you think that you are looking at the very wood on which our salvation hung — on which the Lord of glory was nailed while the world trembled — let your hearts exult with trembling [Psalm 2:11]. Remember that the rocks themselves split at the sight of this Cross. Let us, at the very least, match the stones in our response. [Paulinus then recounts the story of Helena's discovery of the True Cross in Jerusalem during the reign of her son Constantine. He describes how three crosses were found buried on Golgotha, and how the true Cross was identified by its power to raise a dead man to life. He traces the history of the Cross from Christ's crucifixion to its burial by hostile authorities, its rediscovery by Helena, and the construction of the Church of the Holy Sepulchre around the sacred site. Throughout, he weaves the narrative with typological readings — the wood of the Cross connected to the tree of knowledge in Eden, to the wood cast into the bitter waters at Marah, and to the rod of Moses that struck the rock. The letter closes with a prayer that the fragment of the Cross will be a source of blessing and protection for Severus's community at Primuliacum.]

XXXI. SANCTO FRATRI ET VNANIMO SEVERO PAVLINVS. Frater Victor inter alias operum tuorum et uotorum narrationes retulit nobis desiderare te ad basilicam, quam modo apud Primuliacum nostram maiorem priore condideris, de sacris sanctorum reliquiis benedictionem, qua adornetur domestica tua ecclesia, ut fide et gratia tua dignum est. testis est autem dominus quod, si uel scripulum sacri cineris habuissemus supra quam nobis ad basilicam, quae proxime in nomine domini consummabitur, dedicandam necessarium erit, misissemus unanimitati tuae; sed quia nos non habuimus huius 1 solacia P magistros Fl 2 in quo F 4 propones F si] m sit F 5 artis] artificis coni. Lebrun dissimilis 0 pinget M (M m. 2) tamen] autem coni. Lebrun 6 et Ov, om. cet . 7 tam in M 8 erimus 8. I. 0 erimus] ualeto add. pIU, ualeto, ualeto, ualeto add. F . — explicit epistola septima F, explicit L, finit VITI. 0 . FLMOPU . — incipit decima eiusdem ad seuerum de cruce: ad seuerum de cruce F, item epistola eiusdem ad eundem VIllI. L, ad sulpicium seuerum • XVII. M, incipit ad eundem XI. de cruce 0, ad seuerum de cruce P, epistola sancti paulini episcopi ad seuerum monachum de quadam ligni xfi yñu particula pro munere debotionis ad eum transmissa. ubi etiam quomodo ipsa crux deo inuenta extiterit stilo breuiore retexit historiam U sancto et unanimo fratri seuero paulinus inscr. FU, karissimo (rmo M) fratri seuero paulinus LM, or unafo ffi seuB pauli\' P m. 2, om. 0 11 frater — p . 269, 6 inuaditur exh. a (= Dungalus) 12 nobis] mihi FPU 13 primuliacum Ov, primoliacum J, primiliacum cet . riffh 0, nostra e 15 testes O1 16 est M s. l. m. 2 ^ autem est ("-*" in ras.) L deus FPU 18 erat Pv missisemus 0 19 unianimitati L huius om. LM muneris copiam huius U muneris copiam et ille se spem eiusdem gratiae copiosam habere dixit a sancta Siluia, quae illi de multorum ex Oriente martyrum reliquiis spopondisset, inuenimus quod digne et ad basilicae sanctificationem uobis et ad sanctorum cinerum cumulandam benedictionem mitteremus, partem particulae de ligno diuinae crucis. quod nobis bonum benedicta Melanius ab Hierusalem munere sancti inde episcopi Iohannis adtulit, hoc specialiter sorori nostrae uenerabili Bassulae misit conserua communis; sed quod alteri uestrum datur utriusque uestrum est, quia in utroque uestrum una ratio manet et sexum euacuat fides, qua in uirum perfectum ambo concurritis. accipite ergo ab unanimis fratribus in omni bono uestrum sibi consortium cupientibus, accipite magnum in modico munus et in segmento pene atomo hastulae breuis sumite munimentum praesentis et pignus aeternae salutis. non angustetur fides uestra carnalibus oculis parua cernentibus, sed interna acie totam in hoc minimo uim crucis uideat. dum uidere uos cogitatis lignum illud, quo salus nostra, quo dominus maiestatis adfixus tremente mundo pependerit, exultetis cum tremore. recordemur et petras fissas ad huius adspectum crucis, et saltem saxorum aemulatione praecordia nostra findamus timore diuino. reputemus et uelum templi eodem crucis mysterio scissum et intellegamus illius ueli scissuram eo fuisse praetentam, ut audientes uocem domini et mysterium pietatis inmensae non obduremus corda nostra, sed a carnalibus diuidamur et scindamus infidelitatis uelamen, ut reuelata cordis facie salutarium dei munerum sacramenta uideamus. 10] (Gal. 3, 28). 11] (Eph. 4, 13). 22] Matth. 27,51; Marc. 15,38. 25] (Ps. 94, 8). 26] (II Cor. 3,18). 2 dixit Ov, dicebat cet . scilicet siluia L 6 melanias FU, melania OMv (M 8. l. m. 2 i melanins) 7 inde ex id est P m. 2 adtulit- l . 13 cupientibus om. a 8 basulg M 11 quia F1 accipite ergo a 14 atbomo FOP\'U, athomi M astulae dMIU 16 intermacie U 17 totum 0 uos om. F 20 fixas FPU 21 saltim JL fundamus L1, findimus 01 23 petentam 0 24 dei FPU Non autem uobis et hoc scribimus, ut imitemini conpositionem istam, qua tubello aureolo rem tantae benedictionis inclusimus. magis enim nos tali paratu fidem uestram imitati sumus, ut uestram uobis formulam mitteremus in specie auri, quia scimus uos ut aurum ignitum intra uos habere regnum dei hoc est fidem crucis, qua regnum caelorum inuaditur. si enim, inquit, conpatiamur, et conregnabimus. et ideo non ad fidei firmamentum, quia uisionem fide praeuenistis, sed propter meritum fidei, quam auditu receptam factu probatis, misimus uobis donum in domino ligni salutaris, ut et corpore possideretis quam tenetis spiritu et propositi uirtute portatis. Sed quia id ipsum fides uidetur postulare, non alienum puto, quia cognitu dignum est, enarrare specialem post tempora passionis historiam reseratae et inuentae crucis. quae si ignoretur, facile est perspici, qua difficultate adprobetur dominicae crucis esse lignum hoc, quod certum est, si in manus Iudaeorum uenisset omnia contra fidem Christi praecauentium, conterendum et exurendum fuisse. neque enim in cruce omittenda neglegentes fuissent, qui signauerunt sepulchrum, aut ferre potuissent, ut in cruce superstite passio illius coleretur, cuius resurrectionem uacuato discussis signaculis suis monumento probatam coli ferre non possunt. quid ergo nunc quaeritur ubi fuerit abdita, quia nisi latuisset, illis praesertim persecutionum temporibus Iudaicam consecutis inuidiam et pene supergressis saeuitiam, manifestum est abolendam fuisse? facile enim adsequi coniectura possumus, qua ui excidissent crucem, 5] (Apoc. 3, 18). (Luc. 17, 21; Luc. 16, 16). 6] Rom. 8,17. 9] (Rom. 10, 17). 11] (Gal. 6, 14). 19] (Matth. 27, 66 et 28, 13). a 6 qui L 7 post . et om. U 9 facto LM, factis Bigneus 10 ut] ut crucem v 14 reseratae scripsi, reuersatae 0 v, reuelatae cet., reuersatae coni. Sacch . 15 qua Ov, quia cet . difficultate Ov, difficulter cet . 17 precanentium 0 18 exuendum U obmittenda U, omittenda cet., abolenda v 19 signauere FU aut LMO, om. P1, et Fp\'JU, nec v auferre FPU 20 ut] ne FP* (Pa in ras.) U 21 indiscussis coni. Bigneus 22 queritur FLMOP 23 obdita LMO quia LOv, quae F, que PU, quis (I que s. I. m. 2) M 24 temporibus persecutionum M 25 seuitia L, seuicia M abolenda fuisset FPU -facili LM si extare uidissent qui et crucis locum persecuti sunt. nam Hadrianus imperator existimans se fidem Christianam loci iniuria perempturum in loco passionis simulacrum Iouis consecrauit, et Bethlehem Adonidis fano profanata est, ut quasi radix et fundamentum ecclesiae tolleretur, si in his locis idola colerentur, in quibus Christus natus est ut pateretur, passus est ut resurgeret, surrexit ut regnaret iudex uel rex iudicaret. me miserum! etiam ista pro nobis dominus omnipotens perpeti non recusauit, ut ubi pro salute generis humani crucifixus pependerat, ibi hominum sacrilegio sperneretur; et super crucem, ad quam orbe concusso et sole refugo et dissilientibus mortuorum excitatione monumentis rerum natura nutauerat, stabat simulacrum daemonis et ara simulacri pecudum busta fumabat et dei nomen deferebatur statuis mortuorum, cum ipse uiuorum deus, qui et resurrectio mortuorum est, non solum mortui sed et crucifixi hominis blasphemaretur obprobrio. in Bethlehem quoque, ubi agnouerat bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui, ibi principes hominum infitiati saluatorem deum infames hominum amores mortesque coluerunt. prodita nouo sidere regis aeterni ubi cunabula supplices cum suis opibus adorauerant Chaldaei, ibi barbaras libidines sacrauerunt Romani. ubi natum saluatorem cum exercitu angelorum concinentes caelesti gaudio salutauerant inlustrata nocte pastores, ibi Veneris amasium mixtae semiuiris planxere meretrices. pro dolor! quae pietas 15] (Matth. 22, 32; Ioh. 11, 25). 17] Es. 1, 3. 23] (Luc. 2, 13). 2 adrianus FLMU 4 bethlem 0, bethleem FM, bethelem PU adonis Ov phano FM prophanata FLMPU ut] et F 5 fundamtu M 6 natus est christus M 7 iudex uel rex] iudicatus ut r 8 perpeti om. FPU 11 urbe 0 et sole] sole LM 12 mutauerat LU 14 busto L 15 quia FLXPU 17 bethlem 0, bethleem F, bethelem h PU, betlehem L, betleem (h m. 2) M 18 ibi] ubi 0 20 ubi pronatamite dita M aeterni L 21 cunabula ubi FptU supplices ubi cunabula Pl cunabula cum suis opibus supplices adorauere M adorauerunt 0 23 gaudo F1 24 exultauerunt L, exultauerant M admasium 0 25 prho PU, proh FM hominum hanc inpietatem conpensare poterit? ubi sacra nati saluatoris infantia uagierat, illic Veneris lamenta fingentium lasciuis luctibus infamis ritus ululabat, et ubi uirgo pepererat, adulteri colebantur. Mansit hoc saeculi prioris nefas in tempora nostris proxima Constantini, qui princeps esse principibus Christianis non magis sua quam matris Helenae fide meruit, quae diuino, ut exitus docuit, inspirata consilio, cum Hierosolymam agnosceret, nomine conregn(ans Augustae eum rog)abat, ut sibi facultatem daret cuncta illic loca dominicis inpressa uestigiis et diuinorum erga nos operum signata monumentis purgare destructis templis et idolis ab omni prophanae inpietatis contagio et religioni suae reddere, ut ecclesia tandem in terra originis suae celebraretur. itaque prompto filii imperatoris adsensu mater Augusta patefactis ad opera sancta thesauris toto abusa fisco est, quantoque sumptu atque cultu regina poterat et religio suadebat, aedificatis basilicis contexit omnes et excoluit locos, in quibus salutaria nobis mysteria pietatis suae incarnationis et passionis et resurrectionis atque ascensionis sacramentis dominus redemptor inpleuerat. mirum uero inter haec, quod in basilica ascensionis locus ille tantum, de quo in nube susceptus ascendit, captiuam in sua carne ducens captiuitatem nostram, ita sacratus diuinis uestigiis dicitur, ut numquam tegi marmore aut pauiri receperit semper excussis solo respuente quae manus adornandi studio temptauit 22] Act. 1, 9; Eph. 4, 8; Ps. 6, 19. 3 pepat M 5 nephas FPU 6 constantini L1 7 promeruit M 8 ierosolima M, hierosolimam FOPU, hierusolimam L 9 conregnans Augustae eum rogabat scripsi, conregnabat FOPUv, eum rogauit LM, quae Augusta cum filio conregnabat eum rogauit Lebrun secundum Sulpicium Seuerum II c. 33, filium rogabat cum quo Augustae nomine conregnabat coni. Duc., filium rogabat coni. Cauchius 11 monimentis L j M 13 redderet 0 tantem L1 14 itaque - l . 17 locos exh. A prumpto 0 18 et om. M 19 et om. M assensionis PU et infra, escenssionis L 24 pauiri 0 v, paueri FPU, pauimentari LM receperit] potuerit LM 25 studium (um in ras.) L adponere. itaque in toto basilicae spatio solus in sui cespitis specie uirens permanet et inpressam diuinorum pedum uenerationem calcati deo pulueris perspicua simul et adtigua uenerantibus harena conseruat, ut uere dici possit: ado r au i ill U S ubi steterunt pedes eius. Sed in historia crucis accipite magnum et uere diuinum miraculum. regina illa uenerabilis ut uenit Hierosolymam diligenter et pie locis illic et circa omnibus diuinorum curiosa insignium et oculis haurire gestiens fidem, quam piis auribus litterisque perceperat, crucem domini studiosissime inquirere adorsa est. sed quae uia uel ratio inueniendi subesset, cum index idoneus nemo inueniri potuisset, ubi memoriam et curam religiosae conscientiae uel obseruantiae et antiquitas aeui et superstitionis inpiae diuturnitas aboleuisset? uerum ipso omnium et terris et animis opertorum conscio et teste domino fidelis mulier sanctum spiritum per affectum pium meruit, quo adspirante, cum rem ab humana conscientia diuinitus remotam frustra diligens requisisset, de loco tantum passionis certior fieri studuit. itaque non solum de Christianis doctrina et sanctitate plenos uiros, sed et de Iudaeis peritissimos ut propriae, qua miseri et gloriantur, inpietatis indices exquisiuit et accitos in Hierosolymam congregauit. tum omnium una de loco testificatione confirmata est. iussit ilico urgente sine dubio conceptae reuelationis instinctu in ipsum locum operam fossionis accingi parataque mox ciuium pariter et militari manu breui laborem istius molitionis hausit, et contra spem 4] Ps. 131, 7. 1 in sui] a sua F, in sua U cespis U, om. F 3 perspicua deo F 5 ubi] in loco ubi LM 6 sed in — l . 11 adorsa est eaa. A 7 uenenit L hierosolimam 4FOPU, ierosolima M, hierusolimam L et infra 8 locis illic et] lociscilicet 0, locis illis et v, loci illius et A omnium a 9 aurire 0 11 uel] uel que FPU inueniendi om. F 12 iudex FU reperiri FPU possit 0, potuisset LM 14 aboleuissent F uero 01 15 deo FPU 16 spirante F 20 peritissimos] perimos F ut] et FptU 21 et OPlV, om. cet . inpietates 0 iudices LMU (sed indices s. I. m. rec. M) 23 testificatio Lt, testificationis Bom . est om. v urguente 01 24 operum L1 26 ausit 0 omnium sed secundum ipsius tantum reginae fidem alta egestione reseratis terrae sinibus abditae crucis arcana patuerunt. sed cum tres pariter cruces, ut quondam fixae domino et latronibus steterant, repertae fuissent, gratulatio repertarum coepit anxia dubitatione confundi iusto piorum metu, ne forsitan aut pro cruce domini patibulum latronis eligerent aut salutare lignum pro stipite latronis abiciendo uiolarent. respexit pias fideliter aestuantium curas dominus et ipsi potissimum, quae tam piae sollicitudinis princeps erat, huius consilii lumen infudit, ut aliquem recens mortuum inquiri et inferri iuberet. nec mora; uerbum factum, cadauer inlatum est; deponitur, iacenti una de crucibus admouetur et altera; sed reorum ligna mors spreuit. postremo dominicam crucem prodit resurrectio et ad salutaris ligni tactum morte profuga funus excussum et corpus erectum est tremefactisque uiuentibus stetit mortuus et funebribus, ut Lazarus quondam, uinculis expeditus, ilico inter expectatores suos rediuiuus incessit. Ergo crux domini tot operta aetatibus et Iudaeis in tempore passionis abscondita neque gentibus in aedificatione fani terram sine dubio ad ipsam fabricam egerentibus reuelata, nonne diuina manu latuit, ut nunc inueniretur, cum religiose quaereretur? ita, ut crucem Christi decuit, experimento resurrectionis inuenta et probata crux Christi est dignoque mox ambitu consecratur condita in passionis loco basilica, quae auratis corusca laquearibus et aureis diues altaribus arcano repositam sacrario crucem seruat, quam episcopus urbis eius 16] (Ioh. 11, 44). 3 sed cum - p . 274, 17 corruptionem exh. a ut ex et F m. 2 quodam F lationibus U 5 forsitam FL1 9 infundit JFOPU i tn 10 quaeri J afferri (l in m. 2) M 11 uerbo facto M allatum F 12 et altera om. a reorum Rosw., eorum dFOPUv, earum LM 16 quondam Lazarus FPU eipediditus A 17 exspectatores Ov, spectatores cet., exportatores Sacch . 20 reuelatam U, reuelata est JOv ehristi 21 diuina s, orn. Lebrun iuueneretur F1 23 crux F 25 corrusca PU, coruscat F, chorusca LM 26 positam v seruat] add. LM: quod crucis dñicę lignum innumeris pio munere distributum diuina uirtutę nullum sentiat (sentit M) detrimtu nVUlI. Pftulini Nol. epiltoJae. 18 quotannis, cum pascha domini agitur, adorandam populo princeps ipse uenerantium promit. neque praeter hanc diem, qua crucis ipsius mysterium celebratur, ipsa, quae sacramentorum causa est, quasi quoddam sacrae sollemnitatis insigne profertur, nisi interdum religiosissimi postulent, qui hac tantum causa illo peregrinati aduenerint, ut sibi eius reuelatio quasi in pretium longinquae peregrinationis deferatur. quod solum episcopi beneficio obtineri ferunt, cuius et tantum munere de eadem cruce haec minuta sacri ligni ad magnam fidei et benedictionis gratiam haberi datur. quae quidem crux in materia insensata uim uiuam tenens ita ex illo tempore innumeris pene cotidie hominum uotis lignum suum commodat, ut detrimenta non sentiat et quasi intacta permaneat cotidie diuidua sumentibus et semper tota uenerantibus. sed istam inputribilem uirtutem et indetribilem soliditatem de illius profecto carnis sanguine bibit, quae passa mortem non uidit corruptionem. speramus autem et uobis non solum benedictionis monimento sed et incorruptionis seminario futuram, ut eius inspectio fidem uestram etiam de recordatione beati illius latronis accendat, qui bene uerso latrocinio longas in magnis laboribus sanctorum uias de momenti fide et momento confessionis anticipans non inmerito ante ipsos apostolos et martyres praeparatum ipsis ab initio, ut ait, regnum primus inuasit et pius caeli praedo diripuit, quia Christum crucifixum similitudine suae poenae uidens in eo statu, de quo etiam discipulorum fides turbata nutauerat, dominum tamen 16] (Ps. 15,10; Act. 2,27). 19] (Luc. 23,48). 23] Matth. 25,84. 3 eius FPU ipsa quae Rosw., ipsaque Q) 4 sollempnitatis OP 5 interdum om. M hac om. 40, ea v tatum J1 6 peregrinanti U, peregrinationis a aduenerant U1 7 lognique U solo J 8 et om. M 9 minuta (f minutia s. l. m. 2) M 10 maceria insinsata 0 11 itaque F 14 totam J 18 monimento Ov, munimento cet . et om. FLIPU futuram 0, futurum LMv, fructum FPU 20 quod FPU longuas L 24 cęli (i cęlum m. 2) M dirripuit PU 25 similitudine suae poenae om. M similitudini L penae F, pene PU, pone L 26 turbata om. M mutauerat Ll maiestatis om. F maiestatis, ut erat, confessus est et petens in regno dei memoriam sui fieri in gloriam resurrectionis ante ipsam resurrectionem credidit, quam apostoli, posteaquam facta est, non tantum uidendo sed experiendo crediderunt, nec ipsi tamen de resurrectione carnis potius quam de resurrectionis qualitate dubitantes, quia uidelicet qui in orbem terrarum mittendi forent ad omnium gentium informationem non auribus tantum sed et oculis praedicandam fidem capere debebant, ut quod firmius didicissent constantius edocerent.