Letter 30

From: Paulinus, bishop of Nola To: Sulpicius Severus, monk and writer Date: ~415 AD Context: Severus asked Paulinus to send painted portraits of himself and Therasia. Paulinus responds with a profound meditation on the image of God, the earthly versus the heavenly body, and the impossibility of painting the soul. To my holy brother and kindred spirit Severus, The blessed Apostle was told, "Your great learning is driving you mad" [Acts 26:24]. The madness, of course, belonged to those who said it — men too empty of faith to recognize the wisdom of God that Paul was proclaiming, which seemed foolishness to them because it was Christ himself [1 Corinthians 1:23]. Now, though by Christ's grace I am nothing like those faithless men to whom the great teacher of health appeared insane, still, taking the liberty that our close bond allows — a bond forged in our shared faith — I will borrow the words, if not the spirit, and say: Severus, my dear Severus, your great love has made you nearly delirious, and toward me — a man who is small not in years but in understanding — you are like a grandfather doting on a late-born grandchild. With all due respect to your good judgment, your love has made you foolish. For what am I supposed to say to that request of yours — ordering me to have portraits of us painted and sent to you? I beg you, by the depths of love itself: what kind of comfort are you looking for in empty images? What kind of likeness do you want me to send? That of the earthly man, or the heavenly one [1 Corinthians 15:49]? I know it is the imperishable form you desire — the one the heavenly King loves in you. For the only image of mine you could truly need is the one in whose likeness you yourself were made: the image in which you love your neighbor as yourself and wish for no superiority over me, so that nothing between us appears unequal. But I — poor and grieving man that I am, still crusted with the filth of the earthly image, resembling the first Adam far more than the second in my carnal senses and earthly conduct — how could I dare to paint myself for you? When the corruption of earth proves that I fall short of the heavenly image? Shame hems me in on both sides: I blush to paint what I am; I dare not paint what I am not. I hate what I am and am not yet what I love. But what good does it do this wretch to hate wickedness and love virtue if what I hate clings to me and what I love flees from me? I cannot be rid of what I loathe unless I grasp what I desire. And how shall I grasp it? By pleasing God, so that his image may shine in me, and that likeness which is drawn not by the painter's hand but by the Lord's may settle upon my face. Let us speak plainly: which portrait do you really want? If you ask for the image we ought to have — the one formed not by human hands but by the mind of God — then pray for me, that the Lord may be my painter and make his own likeness, which our sins have smeared and shadowed, appear again in us, shining and clear. You know the image I mean — that form which bears neither the pigment of the painter nor the squalor of the sinner, but gleams with the pure light of simplicity and grace. Look for that Paulinus in these features, and ask the Lord, with the same love that prompted your request, to make your wish come true: to paint in me the face that would make you glad. For we can no more send you the portrait of the new man than suppress the portrait of the old. Do not demand from me an image I would gladly claim but cannot yet honestly display. Ask instead from the Lord, who can both renew the hidden man and transform the outer one. What point is there in my sending you a portrait on a panel — a surface image of a surface man — when what you really want to see is the likeness of the soul? You want to see me as the Lord sees me; pray then that I become fit to be seen.

XXX. SANCTO FRATRI ET VNANIMO SEVERO PAVLINVB. Beato apostolo dictum est: multae litterae te ad insaniam perduxerunt. in quo illorum uera insania apparet, quibus sapientia dei, quam Paulus loquebatur, stultitia erat, quia uacui fide ueritatis intellegere non merebantur sapientiam dei, Christum. at ego quamuis propitio Christo ab illorum persona discrepem, quorum infidelitati insanire ille sanitatis magister uidebatur, tamen unanimitatis licentia, quae mihi tecum de unanimitate fidei est artior, usurpabo uerbi, non animi similitudinem, ut dicam: Seuere, mi Seuere, multa te caritas pene delirum facit, et circa me non aetate sed sensu paruulum tuum tamquam auus circa serum nepotem nimia pietate, quod tamen pace prudentiae tuae dixerim, stultus effoceris. Quid enim tibi de illa petitione respondeam, qua imagines nostras pingi tibi mittique iussisti? obsecro itaque te per 3] (Luc. 16, 24). 9] Act. 26, 24. 11] (I Cor. 1, 23). 2 refrigeremur Ll 5 corenę 01 6 consortium] oro ut ualeas add. P\'u, oro ut ualeas oro ut ualeas add. F . — explicit epistola nona F, explicit L, finit ad seuerum X. 0. FLMOPU . — incipit septima eiusdem F, item epistola eiusdem ad eundem Vl. L, ad sulpitium seuerum - XIIII. M, incipit ad eundem VIII. 0, epistola sancti paulini episcopi ad seuerum monachum ubi eum benigna humanitate reprehendit: eo quod nimia uictus dilectione sui uultus ymaginem pictam petebat ab eo simi transmicti U 8 unanio F 9 paulo apostolo FU 10 perduxere U 14 infidelitate 0 15 unitatis F 17 pr . Seuere om. U 18 delerum PU 19 tuum] tu enim FP\'U seruum Fx 20 effeceris Fl uiscera caritatis, quae amoris ueri solatia de inanibus formis petis? qualem cupis ut mittamus imaginem tibi? terreni hominis an caelestis? scio quia tu illam incorruptibilem speciem concupiscis, quam in te rex caelestis adamauit. neque enim alia potest tibi a nobis necessaria esse quam illa forma, ad quam ipse formatus es, qua proximum iuxta te diligas nulloque te nobis excellere uelis, ne quid inter nos inaequale uideatur. sed pauper ego et dolens, quia adhuc terrenae imaginis squalore concretus sum et plus de primo quam de secundo Adam carneis sensibus et terrenis actibus refero, quomodo tibi audebo me pingere, cum caelestis imaginem infitiari prober corruptione terrena? utrimque me concludit pudor: erubesco pingere quod sum, non audeo pingere quod non sum; odi quod sum et non sum quod amo. sed quid mihi misero proderit odisse iniquitatem et amare uirtutem, cum id potius agam quod odi nec elaborem piger id potius agere quod amo? ipse discors mei intestino bello distrahor, dum spiritus aduersus carnem et caro aduersus spiritum dimicat, et lex corporis lege peccati legem mentis inpugnat. infelix ego, qui uenenatum inimicae arboris gustum nec crucis ligno digessi! durat enim mihi illud ab Adam uirus paternum, quo uniuersitatem generis sui pater praeuaricatus infecit, ut qui naturali bono oculos mentis apertos innocentiae et iniquitati clausos habebam, letalem prudentiam boni malique (mali) delectu de infausto nemoris interdicti cibo caecatus pariter et male luminatus haurirem. Atque utinam hoc saltem remedio crimen inlicitae concupiscentiae diluissem, ut accepta per gustum nocentem boni 2] (I Cor. 15, 47). 8] (Ps. 68, 30). 17] Gal. 5, 17. 19] (Rom. 7,13). 22] (Gen. 3, 6). 28] (Gen. 2, 9). 1 solacia P 4 enim om. FPU 6 ipse om. U qua] quam OPl, per quam FP\'U 8 qui M 9 conceptus U quam om. 0 secundo quam de primo FPU 11 caelestis] hominis add. M s. I. m. 2 17 ipso 0 discor U 18 aduersum spiritum 0 20 nec] non FPU q: 24 mali M lq; m. 2) mali addidi, om . w 25 delectu v, dilectu 0, delectum cet . interdicti nemoris M interdicto L1 27 saltim L licitae FPU 28 deluissem 0 innocentem 0 boni malique LM et mali scientia bonum potius elegissem! praesertim cum salutare consilium dei suadentis audissem, ut aqua et igne, uita et morte propositis ad aquam potius manum mitterem et uitae munus eligerem. sed de insipientiae crimine mihi culpa creuit audaciae, quod cum et boni electum accepissem, malui quod nocebat adpetere. quae ergo misero mihi subpetit uenia peccati, cui ignorantiae excusatio non remansit? agnoui bonum, et feci malum, cum aeque mihi liberum esset bonum facere, nisi utilitatem animae contempsissem uitio uoluntatis, qua id quod non expediebat admisi, dum non tempero quod licebat. propterea iuste illos innocentiae oculos, quibus malum non uidebam, perdidi et istos inuicem, quibus peccatum agnoscitur in poenam conscientiae, iniquitatis accepi. Nam et uidisse primos generis humani parentes et non uidisse scriptura declarat. uidit enim mulier arborem quia bona ad manducandum, et grata erat oculis ad uidendum. uidit, inquit; ergo habebat oculos. et quid deinde subtexit? cum manducassent, inquit, aperti sunt oculi eorum. ergo caeci fuerant. unde aduertimus, quoniam non potest in eodem corpore simul conuenire caecitas et uisus oculorum, sed certe est quoddam caecum in nobis et uidenti- . bus et econtra etiam in caecis uidens. propter quod arbitror illud a domino esse dictum: in iudicium ego ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. uenit enim in hunc mundum quaerere quod perierat et reluminare quod caecatum fuerat. denique huius medici egens homo in propheta clamat: inlumina tenebras meas, domine. etenim misericors et miserator 15] Gen. 3, 6. 18] Gen. 3, 7. 23] Ioh. 9, 39. 25] Luc. 19, 10. 26] (Ioh. 8, 12). 27] Ps. 17, 29. 28] Ps. 111, 4. A 1 prertim U 2 dei consilium LM aqua et igne om. 0 3 quam L 5 et om. F boni] et mali add. LM 6 subpetet 0 7 ignorantia 0 9 quia 0 11 iuxta FPU 14 bumaui generis FMPU 17 subteit F 18 inquid 0 21 est] esse fort . 22 et e contrario P 28 a domino illud FPU 24 ut] et F 27 medici] modi LM 28 miserator et misericors M dominus, qui in tenebris caecitatis humanae lumen exortum est, ut erigeret elisos, solueret conpeditos, inluminaret caecos, quomodo caecandis uidentibus uenerat? atqui in euangelio docemur illum multis caecis uisum redonasse, nemini sustulisse. sed sicut scriptum est in lege: ego occidam, et ego uiuere faciam, sicut etiam in euangelio, quia ipse positus est in ruinam et in resurrectionem multorum, ita et illud est: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et uidentes caeci fiant. uenit ergo dominus, ut uetera transirent et noua orirentur. et inpletum est quod dixerat: ego occidam et uiuere faciam, quia ueterem nostrum hominem adsumendo interfecit, adfigens illum cruci, dispolians se carne transduxit principatus et potestates libere, triumphans eum in semet ipso, et uiuificauit nouum ex resurrectione mortuorum, adscendens in altum et conlocans eum in caelestibus. Sic ergo uenit, ut inluminarentur caeci et caecarentur uidentes, ut oculi nostri qui in transgressionem aperti fuerant caecarentur et uicissim qui caecati fuerant aperirentur. bene enim caecus sum, si non uideo peccatum, et bene oculatus, si cerno iustitiam. ora ergo, mi frater, ut utrumque in me operetur dominus, caecet uidentem meum, ne uideam uanitatem, et inluminet non uidentem, ut uideam aequitates. occidat in me ueterem hominem cum actibus suis, ut reflorescat in Christo caro mea et renouetur sicut aquilae iuuentus mea. haec est enim mutatio dexterae excelsi, cum inmutabimur a nobis in illum hominem, qui secundum deum 2] (Ps. 145, 8). (Luc. 7, 21). 5] Deut. 32, 39. 7] Luc. 2, 34. 8] loh. 9, 39. 10] (Apoc. 21, 5). 11] Deut. 32, 39. 13] Col. 2,15. 16] Eph. 2, 6. 24] (Ps. 118, 37). 25] Col. 3, 9. 26] Ps. 102, 5. 27] Ps. 76, 11. 28] Eph. 4, 24. 2 et solueret F 3 atque FPU 9 uident] qui uident M 11 alt . et] ego LM v 13 illud L despolians LM traduxit LM v 15 uiuicanit U 23 meum LMPv, in eum 0, eum FU uideam OPv, uideat cet . 24 et om. FPU uideam Ov, uideat cet . 27 imutamur LM creatus est, cuius imago caelestis est, deponentes eum qui corrumpitur secundum desideria erroris. huius imaginem in me, quaeso, deus conterat et ad nihilum redigat imaginem nostram id est terrenam in ciuitate circumstantiae et instauret in nobis atque perficiat imaginem suam, in qua nos pingi non pudet, quam praeferentes uere dicamus: defecit cor meum et caro mea, deus cordis mei et pars mea deus in saecula. cum enim bona commutatione, quae est homini dexterae excelsi, defecerit cor meum et caro mea id est actus uoluntatis et fructus carnis meae, tum iam ut a corporeis nexibus liber et a meo corde purgatus dicere audeam: deus cordis mei et pars mea deus in saecula. utinam conpleatur in me uerbum illud euangelici Symeonis, ut fiat mihi Christus in ruinam et resurrectionem, ruina exteriori meo et interiori resurrectio, ut cadat in me peccatum, quod anima cadente consistit, et exurgat ille inmortalis, qui cecidit exurgente peccato. exterioris enim status interioris casus est, et ideo quando infirmatur exterior, qui intus est renouatur de die in diem. quo genere perfectus magister ait: quando infirmor, tunc potens sum. Gratias autem domino, quod perenni magis et uiuente pictura imagines nostras non in tabulis putribilibus neque ceris liquentibus, sed in tabulis carnalibus cordis tui pinxit, ubi nos inpressos et animae tuae conformatos fidei et gratiae unitate custodiens, non solum istic sed etiam in aeterno saeculo indiuidua semperque praesenti contemplatione conspicies. hic etiam, si tantus amor est uisibilia quoque captare 1] Eph. 4, 22. 3] (I Cor. 15, 49). 5] (Ps. 72, 20). 6] Ps. 72,26. 8] (Ps. 76, 11). 12] Ps. 72, 26. 14] Luc. 2, 34. 18] II Cor. 4, 16. 20] II Cor. 12,10. 23] II Cor. 3, 3. 2 corruptus est M 4 circuminstantiae 0 6 deficit U 9 dextere 0, a dextera cet . 10 actus uoluntatis om. U iam om. U ut a] ita FPU 11 corporis FP 13 euangelii F simeonis FLU 14 et] et in LM 21 domino 0 v, deo cet . peremi U 23 cereis F 24 imprexos U fide FOPU 25 istic Ov et fort. Ml, ista cd . 26 conspiciens FO U solatia, poteris per magistras animi tui lineas uel inperitis aut ignorantibus nos dictare pictoribus, memoriam illis tuam, in qua nos habes pictos, uelut imitanda de conspicuis adsidentium uultibus ora proponens. sed si forte ad intellectum uerbi tui inscitior manus artis errauerit, dissimiles pinget aliis, tibi tamen nos semper animo consideranti et conplectenti, quoslibet uultus sub nostro nomine inperitia sua pinxerit, tamen tua conscientia nos erimus.