Letter 29

From: Paulinus, bishop of Nola To: Sulpicius Severus, monk and writer Date: ~414 AD Context: Paulinus thanks Severus for sending camel-hair garments and uses them as a springboard for an extended meditation on penitential clothing in Scripture, from Elijah to John the Baptist. To my kindred brother Severus, You have tempered your immoderate love — which, as I have gently pointed out, burdens us in your letters — with a gift that is both fitting and moderate in its usefulness. Knowing that we are sinners who need both the prayer of lamentation and its outward dress, you sent us cloaks woven of camel hair. These will remind us, as we lie prostrate before the Most High, through their useful prickling — the roughness of the bristles stinging our skin — to feel the horror of our sins and be inwardly pierced in spirit while outwardly chafed by the garment. Beyond this, the use of such clothing brings to mind many examples from the ancient saints that strengthen our faith. The prophet Elijah comes to mind — that hairy man girded with a leather belt [2 Kings 1:8], whose rough garment was the outward sign of an interior that burned with the fire of God. And John the Baptist, the voice crying in the wilderness, who wore camel hair and a leather belt and ate locusts and wild honey [Matthew 3:4] — the last and greatest of the prophets, who bridged the old covenant and the new by pointing to Christ with his own finger: "Behold, the Lamb of God" [John 1:29]. [The letter continues with extended typological readings of garments in Scripture — Adam's fig leaves and the animal skins God made for him after the Fall, Jacob's goatskin disguise, Joseph's coat of many colors, and the seamless robe of Christ at the crucifixion. Paulinus argues that clothing in Scripture always carries spiritual meaning: coverings of the flesh point to conditions of the soul. He then shifts to discuss the building projects he and Severus are both undertaking — Paulinus expanding the shrine of Saint Felix at Nola, Severus constructing new buildings at Primuliacum. He includes descriptions of mosaic programs and inscriptions he has composed for the walls of his basilica, offering them as models for Severus's own church decoration. The letter closes with extended verses (a natalicium poem excerpt) celebrating Saint Felix and asking for his intercession.]

XXVIIII. SEVERO FRATRI VNANIMO PAVLINVS. Inmoderatam, ut arguimus, in litteris uestris onus nostrum loquentibus caritatem apta atque moderata ad utilitatem nostram munerum gratia temperastis; necessario enim peccatoribus et precatu deplorationis et habitu indigentibus pallia camelorum pilis texta misistis, quae nos in conspectu altissimi stratos utilibus stimulis admonerent, dum asperitate setarum conpungimur, et peccatorum nostrorum horrore conpungi atque intus spiritu conteri, dum extrinsecus terunt habitu. multa praeterea in eorum usu de ueterum recordatione sanctorum conformandae fidei emolumenta referuntur. ueniunt in mentem 1 mea ex tua 0 2 amicum meum uirum U 4 osculi U 5 stemate M 7 in om. LM theodosium LM 9 praedicarem] uale add. Fp\' U explicit L, finit ad seuerum • VIllI. 0 FLMOPU . — epistola nona ad Seuerum de munere palliorum ex pilis cameli incipit F, epistola ad eundem - VIII . L, ad sulpitium seuerum •XVI- M, incipit ad eundem X de palliolis 0, ad Seuerum. De munere palliorum ex pilis cameli inscr. P m. 2, epistola sancti paulini episcopi ad seuerum monachum ubi ei gratias agit pro palliis de pilis camellorum sibi destinatis. super quibus plura scripturarum exempla adducere tropologico sensu exponit. ubi etiam sancte melanie illustris matrone copendiose intexit historiam U 11 seuero fratri om. 0 unanimo fratri FPU c Paulinus Paulinus Paulinus F Paulinus seruus x itiu seuero kiiR) fn in deo patre et xpo iliu salute LM 17 utilius F 18 et] atque F 19 habitu U, habitum cet . multum 0 21 confirmandae U translatus Elias et praemissus Iohannes, quorum alterum hispida setis zona cingebat, alium pili, ut scriptum est, camelorum hirto tegmine uestiebant. reminiscimur etiam Dauid et omnis mansuetudinis eius, qua contritum cor et humiliatum deo sacrificans induebat se cilicium; et operiebat in ieiunio animam suam, ut eam spiritali saturitate contegeret. unde discimus uestimentum animae illud esse ieiunium, quo ab omnibus lege diuina uetitis abstinemus. id enim et de primorum patrum dispoliatione cognoscimus, qui postquam ab interdicto cibo destiterant ieiunare, nudati sunt. sed et propheta ipse nos docet quali ieiunio animam suam a confusionis nuditate munierit, cum ait domino: ab omni uia mala prohibui pedem meum, ut custodiam uerbum tuum. Ex hoc eodem muneris uestri lanitio et illa nobis de euangelio camelus ingeritur, quae facilius per foramen acus transit quam diues in regnum caelorum. ex quo nostras diuitias, quae nunc in peccatis tantum manent, cogitantes, quia similes diuinis illis uiris uirtutes affectare non possumus, illius saltem nobis gratiam publicani cupimus prouenire, qui in corde detrito semet ipsum accusans deo et pectus adflictum crebra manu tundens et oculos conscientiae pudore depressos in caelum leuare non audens, iniquitate illa uitiorum dorso cameli aemula, ita se in humilitatem debitam strinxit et resipiscentis animae conplanatione direxit, ut se foramini acus hoc est uiae uerbi uel crucis, quae arto tramite ducit ad uitam, diuinarum aurium penetrator 2] (IIII Reg. 1, 8; Matth. 3, 4; Marc. 1, 6). 3] Ps. 131, 1; 50,19; 68,11; 31, 1. 10] (Gen. 3, 7). 12] Ps. 118, 101. 16] Matth. 19, 24; Marc. 10, 25. 21] (Luc. 18, 13). 26] Matth. 7, 14. 1 helias FMOP, elias U, helyas L 2 alium] alterum v 4 omnes mansuetudines 0 quia M contritum Ov, contribulatum cd . 5 cilium 0, cilicio cet . 6 in O v, om. cet . ieiunia O1 8 abstine nemus F 9 despoliatione LM 15 lanicio P ille M, illae (ae ex a?) L 16 camilus 0 quae] qui M, qui ex quae L foramem FO 19 diuinis om. LM 20 possimus P saltim L 22 tondens P1 25 respicientis FPU contemplatione FPU insereret. oratio enim, inquit, humiliantis se nubes penetrat; quo contra ille iactantiae suae spiritu diues Pharisaeus, qui inputatione operum debitorum, quia ex lege operandi debitor erat, tamen quasi uoluntaria fecisset supra debitum, praedicator sui, accusator alieni, qui conueniret magis deum quam rogaret, intrare non potuit, quia subfarcinatos arta non capiunt. nec poterat eo recipi lata iactantia, quo se humilitas angusta conlegit et angusto angustior contriti cordis exilitate penetrauit. Interueniant orationes tuae, ut animam meam multa corruptione discissam et spinis meorum sensuum temere consertam dominicae crucis acus inserto uerbi salutaris filo sarciat; fidem enim et uerbum crucis Christi hanc arbitror acum, qua uitae nostrae habitus innouatur, mens nostra conpungitur nosque ipsi deo per interuentum ipsius mediatoris adsuimur. in eodem est et foramen illud, quia per ipsum et in ipso ad uitam uia illa multis desiderabilis, paucis penetrabilis, per quam facilius ingreditur humiliata iniquitas quam superba iustitia. quo maiorem nobis ut medicis spiritalibus debemus gratiam, qui etiam carnalia nobis munera spiritali utilitate confertis, ut haec pallia nobis ad stimulum orationis et habitum humilitatis tamquam sterili illi ficulneae cophinum stercoris miseritis. in quo mihi uidetur aeterna piae humilitatis utilitas indicari, quae sterilem fecundat animam, ne per uacuam adrogantiae speciem sibi iuxta illum Pharisaeum placens uelut arbor infelix frugibus inutili fronde luxuriet. quam bonum autem et utile ad culturam salutis huiusmodi stercus sit, docemur in beato Iob, qui postquam sedit in stercore, 1] Eccli. 35, 21. 18] (Matth. 7, 14). 22] (Luc. 13, 8). 25] (Luc. 18, 11). 26] (Matth. 21, 19). 28] (Iob 2, 8). rai 2 quo] qua 0 3 computatione (com in ras.) L 5 alieni accusator M 6 subsarcinatos LM 7 que U 8 colligit 0 angusta v cordis LMv, corde cet . 10 interueniunt - d . 15 adsuimur exh. a (— Dungalus) correctione U 11 descissam JO consectam FU 13 et] ut F quo JFOU 14 mens] mors JFPU 15 ipsius om. M 16 in om. U 17 multis] paucis M 20 spuali M 22 cofinum 0, cophanum FPU 26 quam utile autem ad M temptari destitit. consumpserat enim temptatoris inuidiam humilitate perfecta, quae facilius surgere quam deici potest. quia in fimo sedens unde cadat non habet, habet unde consurgat per eum, qui suscitat de terra inopem et de stercore erigit pauperem et in stercora redigit superbos, quia omnis, ut scriptum est, superbus inmundus coram deo; et ideo iustior apud deum ille accusator iniquitatis suae quam ille iustitiae praedicator. ille laudando se accusauit, hic accusando defendit. Et ideo nihil nobis de nostris operibus blandientes semper in manus eius commendemus spiritum nostrum, quoniam apud ipsum est fons uitae. ab illo intellectum itineris nostri petamus, quoniam a domino gressus hominis diriguntur. sed et si poterimus mandata eius per ipsius opem facere, necesse habemus sic quoque inutilitatem nostram fateri, quia inputare non possumus debitam seruitutem, si tantum praecepta faciamus. inutilis enim et nequam seruus est, qui nihil ad necessitatem debiti muneris uoluntario addit affectu, non habiturus unde praemium speret, si tantum conditionis officia dependerit. quamobrem etiam mandata conplentes, ut saepe tibi scribo, timeamus semper dicentes domino: ne intres in iudicio cum seruo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. poterit nos uel humilitas confessionis adserere quasi modestos apud dominum, quos commendare non poterit ut ignauos strenuae seruitutis utilitas. nam et Niniuitae probant quantum apud diuinam clementiam peccatori remedium sit, ut sibi ipse non 4] Ps. 112, 7. 5] (Iob 40, 6). 11] Ps. 30, 6. 12] Ps. 35, 10. 13] Ps. 36, 23. 15] (Luc. 17, 10). 22] Ps. 142, 2. 27] (Ion. 3, 10; Matth. 12, 41; Luc. 11,32). 2 in timo v, in femo 0, in infimo cet . 3 habet scripsi, et habet III, sed habet Rosw . 6 deo est F 8 acusando 0 12 illo] ergo add. M 14 poterimus 0, potuerimus cet . 16 quia om. L 19 condicionis P t officia conditionis ipendat e dependat in mg. m. 2) M 22 iudicio 0, iudicium cet . serto 01 24 molestos P1 25 dominum 0, bonum dominum cet. v 26 nineuitp 0 parcat, quando quidem suffragio paenitentiae reconciliati deo meruerunt denuntiatum euadere excidium, quia se spontaneis luctibus cruciando diuinam sententiam praeuenerunt sua. Nos uero neque uerbis neque rebus digna pensantes unica tamen facultate nobis caritatis, qua uobis sola pares sumus, misimus tunicam, quam ab usu meo ut de stercoris uilitate conlectum pannum dignare suscipere; nam uel hoc innocentiae tuae congruit, quod de tenero agnorum uellere contexta blanditur adtactibus. addo autem adhuc pretio eius et gratiae, quod, quo dignior probetur usu tuo, de sanctae et inlustris in sanctis dei feminae Melani benedictione mihi pignus est. unde te dignior uisa est, cuius fides illi magis quam noster sanguis propinquat. fateor tamen ausum me, ut eam quamuis ilico ut acceperam tibi destinatam meo tamen uestitu initiando praeterem, sciens magis me tibi hac iniuria praestiturum, quam si te intemerata nouitate illius honorassem, simul ut mihi benedictionem quasi de tua iam ueste praecerperem, ut iactare possim uestimenti tui me esse participem, qui propitio deo futuram usus tui tunicam, quasi fuisset, induerem. Addidit autem dominus hanc gratiam de muneribus et litteris tuis, ut ad eos potissimum dies nobis frater Victor occurreret, quibus sanctam ipsam ex Hierusalem post quinque lustra remeantem excepimus. at quam tandem feminam, si feminam dici licet, tam uiriliter Christianam am ! quid hoc loco faciam? uetat fastidii intolerabilis metus uoluminibus adhuc addere; sed personae dignitas, immo dei gratia postulare uidetur, ut commemorationem tantae animae praegressus non raptim omittam et paulisper ad eam tibi narrandam, uelut nauigantes si aliquem in litore locum spectabilem uideant, non praeteruehuntur, sed contractis paululum uelis aut remigio pendente 5 tantum F nobis om. FP\'U nobis F 6 utilitate 0 7 uel] et LM 8 contesta U 9 actattibus U, aetactibus L1 10 quod quo] quia ut M probetur dignior M 11 melaniae LMO, melanie PU 13 ut om. M 16 illius nouitate LM 17 iam om. F 18 quo 0 h 20 addidit FМ\'v, addit cd . 21 hos M, os L 23 at M, ad cet . si] si tamen M 24 dicere FPU 27 progressus F 28 et CIJ, sed Rosw. 29 preteruheuntur P 30 uelis Bosw., remis M pascunt oculos intuendi mora, ita sermonis mei cursum detorqueam, quo etiam inlustri illi materia et eloquentia libro tuo uicem aliquam uidear reddere, si feminam inferiorem sexu uirtutibus Martini Christo militantem prosequar, quae consulibus auis nobilis nobiliorem se contemptu corporeae nobilitatis dedit. Opinor autem et hoc ad cumulum diuinae gratiae pertinere, quod sanctitatem laudandam de laudibus generis praedicare ordior. sed hunc ordinem non a rhetoricis institutis magis quam de euangelicis exemplis usurpari doctissimus Lucas mihi testis est, qui baptistae beati meritum ab originis claritate detexuit et, ne tantum historiae gratia eum commemorasse existimes nobilem dominici praecursoris parentem, ueneranda priscae nobilitatis insignia et suum cuique stemma conectit, dicens sacerdotem Zachariam de uice Abia, credo, ut ex eo ipso dignitatem meriti eius ostenderet, adiciens nomen ex infulis, quod procul dubio in Hebraeis esset insigne, de cuius uice honoratum sortitus sacerdotium fungeretur. denique addit: et uxor illius de filiabus Aaron. uides euangelistam de commemoratione natalium sanctis dictionem fecisse meritorum, ut his, quos erat de propriis meritis praedicaturus, nomina auita praeferret; et uxor, inquit, illi erat de filiabus Aaron. auxit meritum sacerdotis commemorata nobilitate coniugii et laudaturus uitam genus ante laudauit, ut uenerabilior existeret qui sanctis parentibus responderet sanctitate ingenita quasi quadam iustitiae hereditate, qui illud principale in sacerdotibus nomen Aaron et honoris in munere et generis in uxore successor referret, 10] (Luc. 1, 5). 15] Luc. 1, 5. (I Par. 24, 10). 19] Luc. 1, 5. 1 detorquam U 2 illi om. LM 3 inferiore OPU 4 martyni 0 5 nobis U nobilitatis M 8. Z. m. 2, sed uoluptatis in text . 8 ad sanctitatem FU 9 rethoricis LMO institutis euangelicis add. in mg. L 11 mihi Or, om. cel . 13 domini L 14 *tema (s eras.) L, scema FMIPU 15 auia 0 16 ipsi 0 adiicens U 17 infibulis 0 19 addidit 0 20 sanctis w, sancti v, in sanctis fort . dictionem] adiectionem coni. Cauchius, auctionem coni. Ducaem 21 de propriis meritis erat M 23 ansit 0 27 aron 0 28 successor om. M atque illa, quae concors in itinere iugum ueritatis cum marito trahebat, ad pariendum eligenda per angelum, de quo scriptum est: ecce mittam angelum ante faciem tuam, dignior et uiro sacerdote et filio prophetis praeferendo existeret, quam diuinis idoneam dotibus non solum uita iustitiae sed et familiae praerogatiua fecisset. sed et ipsius domini ortum praeter illum a fonte diuino fluentem etiam istum, quo filius hominis esse dignatus est, euangelistae duo numeratis ab initio maioribus ordiuntur, diuersam utroque scriptore corporei sanguinis uenam pari fide et dignitate referente, quia dignum erat, ut unigenitus dei et primogenitus totius creaturae atque uniuersi corporis caput etiam in generis corporei dignitate primatum teneret, ut unus in caelo dei filius ante saecula ineffabili natus exordio etiam in terris inlustrium titulorum sibi apices uindicaret, regum pariter et sacerdotum, ut duo testantur auctores, clara progenies. quamobrem non uidebimur aliena potius quam nostra uti regula terrenam quoque nobilitatem in supradicta dei famula praedicantes, quia perspicuum sit id quoque ad operis sui gloriam dominum contulisse, quo magis confunderetur iste mundus, qui talibus titulis gloriatur, ut quo uanitas hominum ad contemptum dei utitur, ista potius ad contemptum mundi uteretur, simul ut maior salutaris exempli proderetur auctoritas humiliandis superborum oculis, mulier celsiore gradu ad humilitatis cultum ob amorem Christi deiecta sublimiter, ut uiros desides in infirmo sexu fortis argueret, adrogantes in sexu utroque personas pauperata diues et nobilis humiliata confunderet. Igitur Marcellino consule auo de ambitu generis et opum luxu in teneris adhuc annis nuptias passa et breui mater, sed 3] Malac. 3, 1; Matth. 11, 9; Marc. 1, 2; Luc. 7, 26. 8] (Matth. 1,1; Ioh. 1, 1). 15] (Matth. 1, 1; Luc. 3, 23). 23] (Ps. 17, 28). 1 concor U in Ov, om. cet . 3 angelum meum LM 4 proferendo U 9 ntroque] quoque F 10 referente Bosw., referentes OJ fortasse recte si reponas utrique scriptores 12 dignitatem U 16 non om. FP\'U 18 quia OJ, qua v 19 ad ex et P m. 2 confundereretur F 20 iste] hic LM 22 exemplo FPU 23 produceretur F 29 sed om. M ea felicitate mortalium non longum potita est, ne diu terrena diligeret. nam praeter alias orbitates, quas inrito in fetibus abortiuis labore adhuc marito participe defleuit, ita creuit aerumnis, ut duos filios et maritum intra anni tempus amitteret, unico tantum sibi paruulo ad memoriam potius quam ad conpensationem affectuum derelicto. sed et de malorum nostrorum seminibus causas bonorum caelestium nobis domino prouidente pietatem diuinam per humanae pietatis damna concepit. misera facta est, ut efficeretur beata. percussa est, ut sanaretur, quoniam ego percutiam, et ego sanabo, dicit dominus. tanta est enim summi patris pietas, ut etiam ira eius ex misericordia sit et ideo castiget, ut parcat. denique beatus apostolus ideo caecatus est, ut inluminaretur, cecidit persecutor, ut apostolus surgeret, in itinere iter repperit et in inpietatis uia uiam pacis agnouit. sic ergo bonus dominus in omni tempore isdem circa nos quoque minimos suae pietatis inpendiis usque adhuc, ut ipse testatus est, opera patris operans sanctam quoque istam, non quia infidelem haberet, sed ut perfectam redderet, paterna pietate corripiens, in misericordia uerberauit temptationibus, ut patientia coronaret: flagellat enim omnem filium quem recipit. itaque luctuoso ambitu trium funerum comes, uidua pariter et orbata, Romam uenit cum unico suo incentore potius quam solatore lacrimarum, siue infans ante sui sensum mala sentiens iam saperet alienam lugere mortem, qui adhuc uitam suam nosse nesciret, siue ignara male securus infantia miserabili ludo inter matris lamenta rideret. 10] Deut. 32, 39; Ps. 76, 10. 12] (Apoc. 8, 19). 13] (Act. 9, 8). 17] (Ioh. 5,17. 9,4.10,25. 12,10. 15,24). 19] (Prou. 3,12). 20] Hebr. 12,6. 1 ea Bosw., in <0 non dici M 2 fletibus FU 3 auortiuis 0 laboore F 4 annis L1 5 sibi potius v, scilicet potius coni. Sacch . 6 affectum F 15 cognouit L 16 iisdem M, hisdem cet . 18 quoque] que FPU istam] hisdem L infidelis esset M 20 patientem iam uel patientiam fort . 21 omne 0 ita FPU luctuosa 0 22 ambitu] obitu Grynaeus\' 23 solatore Ov, consolatore cet . 24 iam raperet LMP1, inciperet FplŢТ 25 nosset PU . His edocta documentis non finiri saeculo fragili et spem tantum in deo ponere, quem solum amittere inuiti non possumus, salutarem sibi filioque scientiam induit, ut paruulum suum neglegendo diligeret et dimittendo retineret, firmius habitura absentem, quem domino commendasset, quam conplexura praesentem, si sibi credidisset. imitata est conditione qua potuit Annae sterilis fidele uotum; nam et istam damnosa fecunditas sterili proximam fecerat, et talis effici post euacuatam fecunditatem timens, qualis illa fuerat ante promeritam fecunditatem, diuersum deo munus simili dedicauit affectu. ista de parto pignore, illa de concipiendo sollicita; illa ut mater esse inciperet, haec ne esse desineret. quod si ideo dissimile iudicatur, quia non huius ita ut illius filius in templo depositus seruiat domino, qui et opibus saeculi utatur et honoribus, tamen e diuerso conpensationem pietatis et fidei uide adaequari, quia haec idem de semet ipsa persoluerit domino, quod gloriosa Anna de filio. illi enim uotiuus Samuel in plures partus postea repensatus est; huic unicus suus summa partuum, finis luctuum fuit. illam mandato primogenito in statione templi et alia domi pignora et ipsius quamquam sacrati filii non longinqua tamen discretio sollemnisque ad templum recurrendi uisitatio consolabantur; ista, ut unicum suum a pectore suo abscidit et in sinum Christi iactauit, 7] (I Reg. 1, 11). 13] (I Reg. 3,1). 1 his edocta Ov, se docta P1, sed docta eel . docimentis OP1 finiri Ov, finire FLPU, fidere M, inniti coni. Saech . et om. U 2 non amittere FPU inuiti amittere M 7 qua potuit conditione (condicione P) FPU fidele] filie U 8 proximam] similem M 9 fecunditatem om. M 10 deo Ov, du5 cet . simile P1 11 concupiendo OPU 12 ne] ut LM 14 seruia U deo FPU qui Ov, quia cet . 15 compensatione Saech . 16 uide LMO, uidetur FPU, uideat p, uideatur coni. Sacch . adaequari 0, aequa FP\', equa U, adeq| M, adgqua LPl, aequari v et Sacch . qui 0 de] per U 17 ille F 18 huc U 19 illa FOPU mandato Ov, mandata cet . 19 primogenitu U, primogenita LM 22 recurrendo v consolabantur Mv, consolabatur FLPU, consulabatur 0 23 abscidit suo FPU sinu] suum 0 iactabit 0 ut eum ipse dominus enutriret, nihil postea illi suae sollicitudinis dedit, diffidentiae peccatum iudicans, si quem Christo commiserat ipsa curasset. quanta autem hoc fide fecerit, hinc perspici licet, quod in magna licet potentissimorum et carorum propinquorum Romae copia nemini paruulum suum uerbo, ut dici solet, alendum erudiendum tuendum mandare dignata est. tam certa fuit a Christo esse susceptum, et ideo meruit obtinere, quia frui noluit, et nunc reuisere meruit per eius - fidei pietatem, qua semel relictum in deo non desiderauerat in hoc saeculo. itaque fecit illi magna qui potens est maiora praesumpto donare credentibus. ita huic, ut filium et in hoc loco uideret, adiecit sicut Solomoni, quia sapientiam petere elegisset, etiam ceteras opes, quas non poposcerat, ob hoc ipsum, quia non desiderauerat, contulit. remuneratus intellectum bonum, quo infimis summa praetulerat, minora maioribus superfudit. ita ille meruit possessor omnium opum fieri, qui esse summarum petitor elegerat. quo quidem omnes exemplo admonemur sapere, cum docemur eligere. minora enim maioribus et summis infima bona id est terrena caelestibus anteponentes, in poenam stultae cupiditatis omni carebimus summo simul atque infimo bono, et illa iuste non accepturi, quae non desiderauerimus, et istis merito defraudandi, quorum amore noxio potiora neglegimus. sic et pater Abraham recepit oblatum deo unicum, quia prompte obtulit postulatum. sufficit domino sacrificium pietatis in corde perfectum et ob hoc interposita angeli manu iam uibrantem dexteram percussuri patris excipiens subiecit uictimae ouem subito 1] (Ps. 54, 23). 10] Luc. 1, 49; Eph. 3, 20. 14] (II Par. 1, 10; III Reg. 3,23; Sap. 7, 11). 23] (Gen. 22). 2 indicans FPU 3 commiseserat L 4 clarorum P 6 dici om. M 9 in] cP (sed in mg. m. rec. ł i) M desideuerat L1 11 ut filium et] et filium ut (et P1) FP\'U 12 solomoni Ov, salamoni P, salomoni cet . 13 legisset LM 14 desideuerat 0 15 quod F infirmis FU pertulerat U 19 et om. U 21 iuxte 0 23 neglegimus 0, negligimus FPU, negleiimus LM 24 ablatum U 25 suffecit LM perfectam 01 26 dextram U praeparatam, ut nec deo deforet hostia nec patri filius, simul ut mysterium in Christo conplendum, quatenus imagini licebat, in Isaac exercitum in ariete formaretur, cum et agnus ille ad formam saluatoris in Aegypto postea immolandus iam in sui generis pecore praetenderetur, hoc est in eo ariete, qui pro Isaac occurrit in uictimam, ut pro Christo in figuram praecurreret. itaque aries illi inuentus est, cui non debebatur summa mysterii, sed illi occisus est, cui reseruabatur perfectio sacramenti. Multa illi et in ipsius huius militiae rudimentis aduersus draconem inuidum fuere certamina; non enim passa est liuidi hostis inuidia facili illam et pacato abire digressu; sed tota nobilium propinquorum potentia ad retinendum armata propositum inpedire et eunti obstare conatus est. sed illa ultra uirtutem temptationum iam confortata et corporeae pietatis uincula et nauem cunctis flentibus laeta soluit constanterque congressa fluctibus maris, ne tantum saeculi fluctus uinceret, nauigauit et simul saeculum orbemque commutans urbem Hierusalem spiritali dono, in qua a corpore peregrinaretur, elegit, exul ciuium et ciuis effecta sanctorum. prudenter et sancte in ista uoluit seruire, quae seruit, ut in illa possit regnare, quae libera est. De multis tamen in illa uirtutibus dei unam saltem, de qua eius omnia aestimentur opera, praedicabo. tempore illo Valentis, quando ecclesiam dei uiui furor Arrianorum rege ipso inpietatis satellite persequebatur, haec erat princeps uel particeps cunctis pro fide stantibus. haec fugatos recipiebat 4] (EL 12, 3). 19] (Eph. 2, 19). 1 Ci 1 neque patri M 2 quatinus 0 ymigini U 3 exertum e el m. 2) M 5 eo] ipso FPU 6 occurreret M 7 illi Ov, ille cet. 8 ille Rosw . reseruabatur] debebatur M 9 ipsius Ov, ipsis cet . aduersum FLPU 10 passe 01 11 paccato P, paccatu U, peccatu ex pacatu L abire ex habere U 13 conata FU 14 corporeae MO, corporea et cet., corpore tJ, et corpore coni. Sacch . 17 conmutaris U 20 ista] uita add. FP\'U 22 saltim L 28 extimentur U operam predicabo 0, praedicabo operam FPU 24 arrianorum ex arrienorum L, arianorum FU 26 stantibus scripsi, istantibus U, instantibus cet . rapiebat F XXVlill. Paolini Nol. epistulae. 17 aut adprehensos comitabatur; sed cum eos recepisset in latebram, qui propter insignem fidem maiore et haereticorum odio infestabantur et occultantium tegebantur inuidia, graui tunc seditione diabolicis facibus inflammata quasi contra legem publicam contumax protrahi ac pati iussa est quae illos manebant, nisi prodere maluisset. processit inpauide cupida passionis et iniuria publicationis exultans, quamuis non expectasset trahi, tracturos anteuolans ad iudicem, qui confusus ueneratione praesentis non executus est infidelitatis iram, dum fidei miratur audaciam. eadem tempestate per triduum quinque milia monachorum latentium panibus suis pauit, ut per eius manum iterum dominus Iesus pristinum numerum in deserto pasceret, tanto quidem nunc inpensiore clementia, quanto minore licentia fouebantur occulti quam illi quondam, qui ad dominum uoluntarie in libertate et pace conuenerant. sed haec nec timida deprehendi interdictum secura praebebat officium, nec uolens gloria operationis agnosci, tamen operis magnitudine prodebatur, totidem apud homines testimoniis gloriosa quot pastis deo conscia. quid haec meriti habeat aestimemus. cum in historia Regnorum ille celebretur, qui absconditos ab ira aeque inpii regis centum uiros dei pauit, dubitandum est hanc in opere simili saepe milies hunc numerum supergressam fructum fecisse centesimum? Reliqua nunc eius negotia ac tempora transilibo et hoc ipsum, quo remeans nauigauit, ut cursum ipsius aemuler, transfretabo, quo citius sermonem meum in eius ad nos aduentu exponendo determinem, in quo magnae dei gratiae spectator fui. Neapolim urbem breui spatio a Nolana qua degimus ciuitate distinctam aduecta est, ubi filiorum 12] (Matth. 14, 21). 20] (III Reg. 18, 13). 22] (Matth. 13, 8). 2 et om. M 3 tegebantur LMOP1, detegebantur cd . 9 praesentes 0 est executus F 10 eandem U 11 monacharum 0 12 manus Ul 13 nunc w, tunc Rom . 14 quia P ad om. FPU 19 quod OPU pascis U conscia Ov, conscientia cet . habeant M existimemus F, extimemus PU 20 aeque ab ira M 21 dei uiros F 25 quod LM ipsius] eius M 26 aduentu L1 27 exponendo om. M magno U nepotumque occursu excepta mox Nolam ad humilitatis nostrae hospitium festinauit, quo nobis aduenit ambitioso ditissimorum pignorum uallata comitatu. uidimus gloriam domini in . illo matris et filiorum itinere, (qui) quidem in eo, sed longe dispari cultu, macro illam et uiliore asellis burico sedentem tota huius saeculi pompa qua honorati et opulenti poterant circum- M senatores prosequebantur, carrucis nutantibus, phaleratis equis, auratis pilentis et carpentis pluribus gemente Appia atque fulgente; sed splendoribus uanitatis praelucebat Christianae humilitatis gratia. admirabantur diuites pauperem sanctam; at illos nostra pauperies ridebat. uidimus dignam deo huius mundi confusionem, purpuream sericam auratamque supellectilem pannis ueteribus et nigris seruientem. benediximus dominum, qui humiles et excelsos facit sapientes et inplet bonis et diuites dimittit inanes. in istis tamen diuitibus eadem die de maternis bonis pauperem spiritum stupebamus, qui magis sancta matris inopia quam sua uisibili abundantia gloriabantur. id ipsum autem gloria domini uidebatur operari, quod egenulae nostrae diuitias in eius filiis intuebamur, ut iam hinc fructum fidei suae caperet, cum uictoriam suam de huius saeculi uanitate ipsa despectaret, comminus uidens omnia quae propter Christum reliquerat et contemnere perseuerarat. illi sericati et pro suo quisque sexu toga aut stola soliti splendere filii crassam illam uelut spartei 14] I Reg. 2, 7. 15j Luc. 1, 53. 2 quo-aduenit om. M 4 filiorum LM, filiarum cet . qui quidem in eo scripsi, quidem in eo FMOPv, in eo quidem LM, quidem uno Rosw . 6 poterunt 0 7 cerrucis U 8 pilaentis L (ae ex a) 9 atque flente (fl in ras.) L 11 ad FOP1 irridebat M 12 paupeream 0, pauper ea FPU serecam U 13 superlectilem 0 14 et Ov, otn. cet . sapientes FOPU, esurientes LM, sapientes esurientes v 15 pr . et Ov, om. cet . 16 die Rosw., dei FLOPUv, dei gratia M spu 0 18 abondantia Fl P gloria Ov, gratia cet . 20 ut iam] utinam FPU fidei suae fructum M 21 dispectaret FPU 22 cumminus 0 23 perseuerat OP\', perseueraret FP.U seritati U 24 sthola 0 spartei Pv, sparte FlLOU, sparti F*, sparte M 17* staminis tunicam et uile palliolum gaudebant manu tangere, et uestimenta sua uelleris auro et arte pretiosa pedibus eius substernere pannisque conteri gestiebant, expiari se a diuitiarum suarum contagio iudicantes, si quam de uilissimo eius habitu aut uestigio sordem conligere mererentur. Tugurium uero nostrum, quod a terra suspensum cenaculo una porticu cellulis hospitalibus interposita longius tenditur, quasi dilatatum gratia domini non solum sanctis (cum) illa plurimis, sed etiam diuitum illorum cateruis non incapaces angustias praebuit, in quo personis puerorum ac uirginum choris uicina dominaedii nostri Felicis culmina resultabant. neque e diuerso habitationis eiusdem dissoni licet proposito hospites obstrepebant; sed et in illis religiosa modestia imitabatur nostrae silentium disciplinae, ut si dissimularent concinere uigilantibus pigro uentre sopiti, tamen non auderent piis uocibus dissonare, fideli timore conpositi, quo placidis psallentium uocibus conpresso saecularium turbarum tumultu etiam taciti concinebant. uerum ut ad perfectam domini columbam recurram, scito nunc istam tantam in sexu infirmitatis uirtutem dei, cui refectio in ieiunio, requies in oratione, panis in uerbo, habitus in panno, lectus in sagulo et centone durus in terra fit mollis in littera, qua rigidi cubilis iniuriam mitigat lectionis uoluptas et sanctae animae in domino uigilare requiescere est. hanc ergo filia Sion hactenus habuit et desiderat, nunc filia Babylonis habet et admiratur, quia iam et 1 tonicam 0 et uile om. 0 2 sui P1 uelleris FOPU, uillis LM, uelleribus v et FP\'U, om. cet. v 3 conteri LM, contere O, conterere FPU, contegere v 5 ut L merentur OU 6 tugurium- 2. 11 resultabant exh. a 7 portico <4 8 cum illa scripsi, qui illam M 9 plurimis d, plurimi cet.; comitabantur add. ROBW . sed etiam Lhi, iam cet . diuitum P s. I. m. 2 non om. M, nunc a incapaces 0, capaces cet . 11 dominedii LMOP1, domini FP\' U, domnidii a 13 hospites supr . homines scr. M m. 1 in 0, om. cet . illi M molestia FPU imitabantur M, emittebatur FP, emictebatur U 14 uti FLMU 15 uigilantibus om. M 16 placitis L 19 cito FPU 20 dei om. FPU 21 habitus] requies FPU fit durus in terra M 22 fit] sit L qua littera coni. Sacch . quia LM iniuria 0 23 uoluptas M, uoluntas cet . uigilare in dno M ipsa urbs in pluribus filia Sion est quam filia Babylonis; et ideo miratur in humilitatis obscuro et ueritatis luce uiuentem et fidei incitamenta diuitibus, angustiarum solatia pauperibus ministrantem, quamquam illa quietis et latebrae suae apud Hierusalem in Romanis modo turbis aestuans clamet: heu me! quod incolatus meus prolongatus est. ideone dilata sum, ut nunc habitarem cum habitantibus Cedar? hoc enim nomine apud Hebraeos, ut conperi, significatur obscuritas. quare ita illi gratulandum de memoratis uirtutibus puto, ut de praesenti sede timeatur, ut tam insignis anima plus Romae conferat quam de Roma trahat et sic sedeat supra flumina Babylonis, ut recordetur Sion et organo corporis sui suspenso ab inimicae omnibus Babylonis insidiis et inlecebris in sui propositi tenore uelut in salicibus genuino semper umore uiuentibus constituta uirere non desinat et permanente fidei constantia uirtutisque gratia folium eius non defluat, ut sicut uita eius in itinere adspectatur, ita et laus in exitu canatur. Non tuli, frater, ut te ista nesciret. ut gratiam in te dei plenius nosceret, tuo te illi magis quam meo sermone patefeci. Martinum enim nostrum illi studiosissimae talium historiarum ipse recitaui. quo genere te et uenerabili episcopo atque doctissimo Nicetae, qui ex Dacia Romanis merito admirandus aduenerat, et plurimis dei sanctis in ueritate non magis tui praedicator quam mei iactans reuelaui. gloria enim mihi est diligi te et amari, quem famulum ueritatis consona linguae uita testatur. det nobis in illa die misericordiam 5] Ps. 119, 5. 11] Ps. 136, 1. 16] Ps. 1, 8. 17] (Ps. 113, 1). 27] n Tim. 1, 18. 5 ierusalem memor in M ut Sacch. coni . 6 quia F est 8. I. m. 2 F dilatata FPU 7 habitare FU cędar M 8 ut comperi apud (aput U) hebreos (hebrfos L) FLMPU 9 illi ita M 10 timeatur] orandumque sit nobis add. M 11 thraat L super M 15 humore FLMPU l initio w, rere LM, uertere FOPUv 17 itinere M 19 alt . ut O v, et ut cet . 21 martini enim nostri LM enim nostrum om. F 22 historiam LM 23 nictee P, nicteae FU datia LO 26 dili U amare 01 dominus a domino per hanc gratiam, cuius ipse auctor est, ut sicut nunc in uisceribus caritatis tuae refrigeramur, ita ab ignibus meritis in tuae sortis digito refrigeremur. spero enim habebimus indulgente domino ut amantissimi tui de iustitia tua suffragium, etsi indigni coronae non audeamus sperare consortium.