Letter 28

From: Paulinus, bishop of Nola To: Sulpicius Severus, monk and writer Date: ~413 AD Context: An exuberant praise of their mutual letter carrier Victor, with extended Biblical typology comparing him to messengers of peace. To my holy brother and fellow soldier Severus, Victor returns from me to you, so that he may return from you to me — Victor, our shared treasure, our faithful companion, our customary consolation. Victor who is mine in his devotion to you and yours in his devotion to me. Victor, the courier of our letters, a post-horse on two legs, the conqueror of the longest roads. Rightly called both victor and vanquished — vanquished by the love that conquers hard roads and immense labors. He eats his bread in the sweat of his brow [Genesis 3:19] so that he may refresh us with his yearly journeys back and forth, tirelessly carrying and returning the commerce of our letters, by which we pay each other the mutual visit of our hearts and souls, like tenants rendering the tax of an obligation owed. Blessed in the Lord is our servant Victor — may his own land not sprout thorns and thistles for him, because he is no sluggard. For the paths of the lazy are strewn with thorns [Proverbs 15:19]. Our Victor never says, "There is a lion in the road" [Proverbs 26:13], because he is so guileless that he walks in confidence, faithful and pure, fearing neither the terror of the night nor the arrow that flies by day [Psalm 91:5-6]. And so the Lord guards him in all his ways and assigns angelic sentries to him, lest he ever strike his foot against a stone, lest the serpent lurking on the path strike his heel [Genesis 49:17] — a serpent he will safely trample and crush with feet shod for the Gospel's race [Ephesians 6:15]. I will therefore praise and bless in the Lord the feet of our Victor, and of these feet too I will dare to say: "How beautiful are the feet of those who bring good news" [Isaiah 52:7; Romans 10:15] — good news of peace about you, when they announce your safety, and good news of peace in you, when they announce your faith, through which Christ our peace [Ephesians 2:14] abides in you. He also makes us one — whether as the two we are joined in one heart, or as the two substances of soul and body united in one. Victor also brought us your gifts — those two little books [likely Severus's Dialogues or his Life of Martin supplement], which I devoured with the hunger of a man who has been fasting not from food but from your words. In them I tasted the honey of your faith and the bread of your wisdom. They were sweeter than gold, sweeter than honey and the honeycomb [Psalm 19:10-11]. What a feast you have laid before me — and laid by the hand of Victor, who is himself a feast of faithfulness. I read them aloud to our community here, and the joy they brought was immense. Everyone wanted to hear them again. But I must also tell you of my grief — and here the letter turns from celebration to lament. I had hoped, when I heard you had traveled as far as Rome, that you would come the short remaining distance to us here in Nola. You had crossed vast stretches of land to reach the city, and we are so near by comparison. My disappointment was keen — more than disappointment, shame. For I could not help but see my own sins exposed: God's hand, which had guided you safely across such immense distances, surely could have brought you the short way to us. But our sins, like a great wall set against our desires, separated you from us. Woe to me, a wretch. And yet — blessed be the Lord who consoles us in all our tribulations [2 Corinthians 1:4]. Even without your bodily presence, we have your letters, your books, your Victor. And through them, the distance between us shrinks to nothing. For where love is, there is no exile.

XXVIII. SANCTO FRATRI ET VNANIMO CONMILITONI SEVERO PAVLINVS. Redit a me tibi Victor, ut redeat a te mihi, Victor commune pignus et fidele contubernium et solemne solatium nobis, 2] (Ps. 22,5). 3] Ps. 102, 1. 9] Ps. 127, 3. 11] (Malac. 1, 6). 14] Ps. 125, 1. 19] Ps. 67, 29. 6 de v, om. 0 9 iiouellae v, nouella 0 uerent 0 10 et v, om . 0 12 fatemur gemuisse nos v, statim uriae nos 0, scaturimus fort . 13 eiusmodo 0 14 uicinum v, uicino 0 16 iniquitatis O1 18 delectum v, dilectum 0 20 quod v, quo 0 22 refrigerem\' 0 FLMOpU . — incipit octaua eiusdem F, item epia eiusdem ad eunv dem • VII. L, ad sulpitium seuerum ■ X • M, incipit ad eundem - VIH. 0, epistola sancti paulini episcopi ad seuerum monachum de laudibus Victor in te meus et in me tuus, Victor epistolarum nostrarum ueredarius pedes aut ueredus bipes, uictor longissimarum uiarum, bene idem dicendus simul et uictor et uictus, quia uincitur caritate, qua uincit uias duras et magnos labores, qui in sudore uultus sui edit panem suum, ut nos reficiat annuis inter utrumque discursibus, ferens indefessus ac referens commercia litterarum, quibus mutuam uisitationem animis ac uisceribus inuicem nostris tamquam uectigal officii debiti pensitamus. sit benedictus domino puer Victor, neque illi spinas et tribulos sua terra parturiat, quia inpiger est. uiae enim pigrorum spinis stratae sunt. Victor uero noster non dicit: leo est in uiis, quia ita simplex est, ut ambulet confidens fidelis et castus, ut non timeat a timore nocturno et iaculo uolante per diem. propterea dominus custodit illum in omnibus uiis suis et angelicis mandat excubiis, ne usquam offendat ad lapidem pedem suum, neque mordeat calcaneum eius obseruans coluber in uia, quem calciatis ad euangelii cursum pedibus inpune calcabit et conteret. laudabo igitur et benedicam in domino Victoris nostri pedes et de his quoque pedibus audebo dicere: quam speciosi pedes qui euangelizant mihi pacem de te, cum incolumitatem tuam et pacem in te, cum fidem tuam nuntiant, per quam in te manet Christus pax nostra, qui et de nobis uel in nobis facit utraque unum, siue qua duo sumus in 5] Gen. 3, 19. 10] (Gen. 3, 18). 11] Prou. 15, 19. 12] Prou. 22, 13 et 26, 13. (Prou. 10, 9). 13] Ps. 90, 6. 17] Gen. 49, 17. (Eph. 6,15). 20] Es. 52, 7; Rom. 10, 15. 24] Eph. 2, 14. uictoris: epistolarum eius fidelissimi perlatoris: ubi etiam mentionem facit de duobus libellis: quos sibi pro munere caritatis destinare curarat U i 25 ut-Victor om. Put-commune om. FU redea* M 26 pingnus 01 solacium P solatium sollepne M 1 in me tuus et in te meus M 2 pedes-ueredus om. LM uictorque M 3 uiarum pedes LM qui FPU 4 qua] quia 0 5 edet F 6 indefectus 0, indefessim Vatic. in mg . 8 inuicem om. LM 10 perturiat Fl 13 et 0, et a cet . 20 audeo F preciosi F 22 fide tua FPCI 23 xps manet M que FPU 24 utramque 01V, utrumque F quia FPU IIVWI. Paul. Nol. epiltulae. 16 corde uno siue qua utramque substantiam animae et corporis unum facimus conflante nos Christo per ignem spiritus sui, de quo ait: ignem ueni mittere in terram; et quid uult bonus dominus, nisi ut accendatur in nobis et inluminet tenebras nostras et peccata consumat, quia dominus deus noster ignis consumens est? tribuat hic mihi dominus, ut et in me pro me fiat ignis consumens. ardeat hoc igne cor meum in lumen aeternum mihi, ne eodem ardeat anima mea in poenam perennem. in hoc enim igne reuelabitur dies domini, et uniuscuiusque nostrum opus quale sit ignis probabit. Oremus hunc dominum, ut doceat nos facere uoluntates suas, et spiritus eius bonus deducat nos in uiam rectam, ne labor noster inueniatur ligna fenum stipula sed potius argentum aurum lapides pretiosi, et uiui inueniamur in muris Hierusalem illius caelestis et liberae, quae aedificatur ut ciuitas, cuius participatio eius in id ipsum. huius enim ciuitatis habitator in tribus unus ostenditur, unde dicitur ciuitas regis magni, ciuitas dei nostri, ciuitas domini uirtutum, quam ipse dominus, ut scriptum est, fundauit in aeternum, cuius quidem ciuitatis non solum fundamentum sed et turris et porta factus est Christus. fundamentum enim, inquit, nemo potest aliud ponere quam eum, qui est nobis turris fortitudinis a facie inimici, qui dicit: ego sum ianua ouium; nemo potest uenire ad patrem nisi per me. si igitur in hoc domus et mens nostra fundetur et digna tanto fundamento superaedificetur operatio, erit nobis in aditum ciuitatis suae porta ipse qui reget nos in saecula, et in loco pascuae conlocabit nos, quos iam per aquam 3] Luc. 12, 49. 5] Deut. 4, 24; Heb. 12, 9. 10] I Cor. 8,18. 13] Ps. 142, 10 et 11. 14] (I Cor. 3, 12; I Petro 2, 5). 15] (Gal. 4, 81). 16] Ps. 121, 3. 18] Ps. 47, 2 et 9. 22] I Cor. 3, 11. 24] Ps. 60, 4. 25] Ioh. 10, 7. Ioh. 14, 6. 28] Ps. 47, 15. 29] (Ps. 22, 2). 1 quia FPU in utramque FU, in utranque P 2 facinus F 8 in OM, et in cef . 10 nostrum om. FPU 14 neo FLU faenum OP 28 additum PU 29 quos - p . 243, 1 genuit et om. M refectionis sibi genuit et nutrit epulis salutaribus in eam mensam, quam praeparauit nobis aduersus eos, qui tribulant nos. de qua dicit: beatus qui manducabit panem in regno dei, quia Christus idem et regnum et panis est, quo nos saginamur et serpens tabescit, cuius fames et poena est eibus uitae nostrae Christus Iesus, qui factus est nobis in escam, ut eo pane uiuentes et secundum eum ambulantes possimus iuxta apostolum dicere: nostra autem conuersatio in caelis est. cum enim quae sursum sunt sapimus et quaerimus, terreni esse desinimus, ut iam non simus esca serpentis, qui uicissim datus est in escam populis Aethiopum, ut ab his edatur quos edit. quod nobis e contrario salutare est, qui Christum edimus et absorbemur a Christo, qui absorbet mortalem nostrum, quia uita est, ut induat nos inmortalitate et conformes imagini suae faciat, qui dedit nobis potestatem super omnem uirtutem inimici inpune calcandi per eandem gratiam, qua dedit potestatem filios dei fieri credentibus in nomine eius, quod est supra omne nomen. in hoc habitemus, quia ipse etiam ciuitas est, quae non potest abscondi, quia super montem posita et cuius fundamenta sunt in montibus sanctis. hanc ciuitatem ipse fundauit altissimus, sicut scriptum est, quia sapientia sibi aedificauit domum. haec est domus illa non manu facta, in qua si habitemus his operibus, quibus ciues sanctorum fieri mereamur, non ardebit opus nostrum; et ignis ille sapiens transeuntes nos per examen suum non seuero ardore ambiet puniendos, sed ut 3] Luc. 14, 15. 7] (Ioh. 6, 35). 8] Phil. 3, 20. 9] (Col. 3, 1). 11] Gen. 3, 14; Ps. 73, 14. 14] (I Cor. 15, 53). 15] (Rom. 8, 29). 16] (Luc. 10, 19). 17] Ioh. 1, 12. 18] Phil. 2, 9. 19] Matth. 5, 14. 21] Ps. 86, 1 et 5. 22] Prou. 9, 1. 25] (H Cor. 5, 1; Eph. 2, 19). 1 et] ut U nutrit O\'V, netrit O1, nutriet L, nutriuit FP\'U, enu- 0 trietu M, nutriti P1 2 mensuram M praeparabit OU 4 et panis et regnum LM 5 et] ut U famis FOPU 7 esca LO 8 possumus Ll dicere iuxta aphn M 12 qs aedit F 13 absorbimur U 14 mortale LMt: 16 inimici uirtntem FPU inpune calcandi om. M 20 supra F 24 iis v 16* commendatos suscipiens blando lambet adtactu, ut possimus dicere: transiuimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium. Sed ut eodem nomine quo inchoata est epistola terminetur, ad Victorem nostrum recurram, pro quo excusationem debeo. quod ad te tardius pacto redit, ne inputes pedibus eius, qui non pigritiae uitio sed oboedientiae studio apud nos diutius restiterunt. reputa tamen tempus, non quo dimissum eum indicasti, sed quo misisti, et uidebis de placita inter nos retinendi Victoris uicissitudine stare rationem mihi. non enim ad hiemem apud nos, ut scripseras, exigendam adfuit, sed, ut adseruit, de Narbonensi, ubi fratri Postumiano occurrerat, remissus ad te, tunc a te iterum profectus est, cum ad me directus peruenire potuisset. iam igitur hieme decedente susceptum necesse habui uernis mensibus detinere, et quia breue spatium uidebatur, quoad ilico sollemnitas paschalis concluderet, cum et infirmissimus per idem tempus fuissem, ut ad rescribendi negotium non ualerem, adposui de diebus aestiuis moras eius, ut conpensarem tecum, si tantum in eo tui temporis usurparem, quantum tu in eodem occupaueras de diebus hibernis. unde concedam, si autumno peruenerit ad unanimitatem tuam, ut hiemem rursus inpendat tibi, quia uides ita placito domini procuratum, ut tempora communis unanimi, quae nobis mutua cesseramus, salua fide pacti maiori istius commodo mutarentur; nunc enim apte conuersum est, ut uerius fieret quod contra meritum indulgens mihi et tibi detrahens scripseras. tu enim uere spiritu feruens salubrius 2] Ps. 65, 12. 1 adtractu 0, actatu U 4 ut] et FPU epistola est F 5 eicusationem nostram LM 7 diutius apud nos FPU 10 uicissitutudine F mihi om. F 11 had hiemen 0 apud nos om. F 12 narbonensi portu M postumiano LM, postumio F, postumino OP* U, posthumino Pxv 18 ad] a LM a] ad LM 14 directius FPU 16 quoad 0, quod cet. v illico ex illiquod P* sollepnitas MO 17 cum] eum, cum fort . id FPU 18 de om. LM 19 tui ex fui F, om. LM 20 de om. LM 21 concedo FPU 24 maiori F, moioris cet . 25 com- J uerr modo Rosw., commoda w in maiora i. commoda fort . at melius M eum in tempore frigoris ignito fidei tuae fouebis calore; at ego frigidus ad aestiuam illi stationem aptior ero. Sed utinam uel frigidus magis quam tepidus essem nec domino meo uomitum facerem et proximi mei aestum leuarem! nunc uero fastidium potius de satietate mei facio utentibus tempore incolatus mei nec algentibus nec aestuantibus necessario, modicae fidei tepore reuomendus ab his, qui saporem societatis meae spe dulcedinis spiritalis gustare temptauerint. quo magis miror uel concupiscentiam tuam in desiderandis uel patientiam in perferendis ineptiarum mearum molestiis. sed utinam mihi tam nullum de multiloquio peccatum accedat, quam tibi magna merces de tam infatigabili caritate cumulatur! tamquam enim non defatigatus, sed potius et refectus tantis antehac per Victorem nostrum numero et copia uoluminibus, iterum postulasti per eundem librigerum, ut tibi pluribus, si possim, scriptis essem molestior. Praeterea autem iussisti nimium opulenter tibi de paupere tuo blandiens, ut quae te de annalibus non unius gentis sed generis humani fugerent ego uidelicet quasi peritior edocerem; sed sibi inputet famem qui pauperis amici forem pulsat et promptuarium inane scrutatur. numquam enim in haec inuestiganda et conligenda mihi contentum studium fuit. nam etiam in tempore ueteri, quo uidebar legere nec legenda, ab historicis scriptoribus peregrinatus sum. attamen nunc operis tui curam gerens, quo te pro utilitate fidei nostrae inspiciendis et conferendis praeteritorum temporum rationibus occupatum indicasti, quod de me non habui de fratris unanimi opulentiore thesauro petiui; et ipsam adnotationem, quam commonitorii uice miseras litteris meis inditam, direxi ad 1] (Rom. 12, 11). 8] (Apoc. 8,16). 11] (Prou. 10,19). 1 foebis U 2 ergo 0 5 nunc ex hunc L mea F 7 neceswius LM tepore LMf tempore cet . remouendus FPU 8 temptauerit FOPU 10 in Ov, om. cd . 12 accedat Ov, accideret M, accederet cet . 15 postulati U eum U 16 possem LMU 17 autem Mt M 18 sed generis om. U 19 docerem M 20 famen 0 21 enim M 8. I . m. 2 22 contemptum FLO, contentu P\'U, contemptu Pl, commodum v 28 nec legenda Ov, negligenda cd . 27 iudicasti U Ruffinum presbyterum, sanctae Melani spiritali uia comitem, uere sanctum et pie doctum et ob hoc intima mihi affectione coniunctum. si ille has, quae merito te permouent de annorum siue regnorum non congruente calculo, hiantis historiae causas non ediderit, qui et scholasticis et salutaribus litteris graece iuxta ac latine diues est, uereor ne apud alium in his regionibus frustra requiramus. quod si praesumptioni de se meae satisfecerit, prima occasione, si dominus fauerit, transmittam unanimitati tuae, utcumque mihi super hac ratione rescripserit. Interim, ut aliquid de praeceptis tuis facerem, misi ex his, quae metuo ne inertiae potius uel inprudentiae meae testimonia sint quam supernae ministrationis insignia aut certe uel humanae documenta sapientiae; misi tamen tibi, id est commisi meo pectori meas nugas, non ut sensus tuos polluant tenebrae meae, sed ut tuis sensibus diluantur. nugas autem meas de uerbis ac sententiis meis dixi; ceterum materia sancta et tuo potius ingenio eloquioque dignior, etsi meis sermonibus uelut atro habitu uestiatur, speciem tamen diuini luminis, interni decoris quamquam in egenae supellectilis uilitate custodit. habes ergo libellos a me duos, unum uersibus natalicium de mea sollemni ad dominaedium meum cantilena, cui corpore ac spiritu cotidie, lingua autem quotannis pensito dulcissimum uoluntariae seruitutis tributum, in die festo consecrationis eius immolans Christo hostiam laudis et red 25J Ps. 49, 14. 1 rufinum FLMO (in mg.: laudem rutini presbyteri M) melanii M, i i melanie ex melanii L, melaniae F in uia LM 2 m itima m M, utinam mihi FPU 3 absque ex hasque P m. 2 5 reddiderit (in mg . t ediderit) M seholasticis 0, scolasticis cet . 7 de se ex des P m. 2 8 siuerit LM tufi 9 unanimitate L1 18 quam] quae F 14 docimenta 0 misi Įţм; M 15 meo] tuo LM 16 deluantur 0 17 de] et de F 18 dignior eI, digna v 20 numinis U suplectilis L utilitate FU 22 natalitium FMU dominedium LMO, domine dum FlU, dominum deum F* 24 tributorum OP1 consecrationes FPU 25 reddans L 1 dens altissimo uota mea; alius libellus ex his est, quos ad benedictum id est Christianum uirum, amicum meum Endelechium scripsisse uideor, non tamen edidisse conuincar. is enim mihi auctor huius in domino opusculi fuit, sicut ipsius epistola, quae libello meo pro themate praescribitur, docet. fateor autem idcirco me libenter hunc ab amico laborem recepisse, ut in Theodosio non tam imperatorem quam Christi seruum, non dominandi superbia sed humilitate famulandi potentem, nec regno sed fide principem praedicarem.