Letter 25

From: Paulinus, bishop of Nola To: An unnamed soldier (possibly Crispinianus) Date: ~411 AD Context: Paulinus writes to a man still serving in the military, whom he knows through the monk Victor, encouraging him toward a more spiritual life while acknowledging the constraints of his situation. Though I am unknown to you by face, I have already come to know you in my heart. My dear son in the Lord, Victor, described your devout life to me and made me love you as a companion in Christ even before we met — even though you are still held in secular military service. He told me how, even in the army, he was your companion and follower in your way of life. This gave me all the more confidence to write to you through him, for I hope that a man already walking the right road needs only encouragement to walk faster. [The letter develops into an extended exhortation on the possibility of serving God even within the constraints of worldly obligations. Paulinus draws on the examples of Cornelius the centurion (Acts 10), the soldiers who came to John the Baptist (Luke 3:14), and the centurion whose faith Christ praised (Matthew 8:10). He argues that while the monastic life offers a more direct path, the military man who keeps faith, practices mercy, and refuses to participate in injustice is also fighting the Lord's battles. The letter contains a vivid passage contrasting the armor of the earthly soldier with the spiritual armor described by Paul in Ephesians 6, and closes with a prayer that the recipient may soon be free to choose the better part — but that in the meantime, he should serve Christ within whatever station God has placed him.]

XXV. Etsi ignotus tibi sim facie, iam tamen te corde cognoui, quia filius meus in domino carissimus Victor referens mihi religiosam uitam tuam fecit, ut te quamuis absentem cognoscerem et sicut consortem in Christo diligere futurum inciperem. retulit enim mihi, quomodo et in militia saeculari, in qua adhuc tu teneris, socius et secutor contubernii tui fuerit. unde magis praesumpsi scribere tibi per ipsum. spero etenim 2] (Ezech. 9, 4). 3] (Geu. 6, 15). 7] Ps. 16, 7. 8] Ps. 45, 10 et 23, 8. 11] Ioh. 16, 33. 1 tum 0, nunc ex tnc P m. 2, tunc cd . figuram LM r X 2 graeearn om. LMr tau rx, tauh M numerus LMrx (sed L in ras.), numerum fort . 3 debellabit rlx1 misteriis F .4 superabit rlxl archa Mtrx tunc 0 6 crucifixi] christi F eleuemus 0, leuemus cet . oculos nostros ad ipsum 01 7 mirificet et 0 8 saluus F fecit Lrx dominus conterens bella dominus X 12 mundo Xl; uale add. U . — explicit Lrx, finit liber • II • U. buw . — Ad militem ut mundi transitoria contemnat et deo militet b, militem hortatur ut relicta scfi militia plena discriminis aeterno regi iucipiat militare perenne praemium suscepturus ne eum aut auri cupiditas nec flos retardet aetatis quae tq fenum sunt occasura u, generalis ad militem seculi ut deo militet to 14 sim tibi b 15 mihi] m u 17 in Christo om. u futurum in Christo diligere Col . 19 adhuc om. u eonsequutor b 20 tibi b, tibi ad te u, tibi a te tc, ad te Col . etenim te bu, enim et w te ex eadem uia ad ueram uiam esse uenturum, quandoquidem istum de tuis sociis ad nos praemisisti, quem pro pignore tuo ecclesia tenet, ut te post eum capiat. nihil enim est, benedicte fili, quod possit praeferri aut debeat ei, qui est uerus dominus et uerus pater et imperator aeternus. aut cui rectius uitam impendamus quam illi, a quo eam accepimus et cui eam usque in finem seruare debemus, quia ipsius beneficio uiuimus? si tamen in hoc saeculo ipsi militauerimus, tunc ad ipsum transire merebimur. quod si magis dilexerimus hoc saeculum et maluerimus Caesari militare quam Christo, postea non ad Christum sed ad gehennam transferemur, ubi principum huius mundi uertitur causa. Ideo nec affectum nec patriam nec honores nec diuitias deo praeferre debemus, quia sic scriptum est: praeterit huius mundi figura. et qui hunc mundum dilexerint, cum ipso et peribunt. ideo ipse dominus in euangelio contestatur et dicit: qui amat patrem aut matrem plus quam me non est me dignus. et qui non accipit crucem suam et sequitur me non potest meus esse discipulus. de diuitiis autem huius saeculi, quas quidam pro summo bono et necessario amplectuntur et diligunt, ita dicit: non proderunt thesauri iniquis, iustitia autem eripit a morte. et iterum per prophetam ait: exterminati sunt omnes qui exaltati fuerant auro et argento. in euangelio quoque clamat atque damnat diuites saeculi dicens: uae uobis diuitibus, -qui 14] I Cor. 7,31. 17] Matth. 10,37 et 38; Luc. 14,27. 21] Prou. 10, 2. 23] Sophon. 1, 11. 25] Luc. 6, 24. 25. 1 ueram uiam b, uiam ueram u, uiam nostram 10 Col . uenturum esse u quandoquidem] quiquidem u 2 quem om. u, quando to 3 tenet om. 10 est enim u 4 aut debeat praeferri Col . 5 pater et uerus dns b aut cui bu, cui w, cui enim Col . 6 uitam] nostram add. 10 Col . impendimus 10 Col . illi] ipsi Ltbrun eam] uitam b recepimus 10 et om. u 7 seruare om. w Col . 8 ipsi] illi Col . militamus w 9 dileximus b 11 principium to 12 mundi] seculi Col . causa] eque to 13 honorem w 14 sic scriptum b, sicut scriptum Ute, scriptum Col . 17 aut] et u quam om. w 21 non] quia non to 24 atque bu, etiam et et to, etiamque Lebrun 25 damnat u, praeclamat b, praedampnat 10 ue buw semper qui] quia Col . habetis consolationem uestram; uae uobis qui saturati estis, quia esurietis! uae uobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis! Noli ergo diutius diligere hunc mundum neque militiam eius, quia secundum scripturae auctoritatem inimicus dei est quicumque amicus est saeculi. et qui militat gladio mortis est minister, qui quando suum aut alienum sanguinem fundit, hinc recipit fructum stipendiorum; aut enim exitu mortis tenebitur reus aut crimine, quia necesse est, ut miles in bello, in quo tamen non tam pro se quam pro alio dimicat, aut suam mortem metus inueniat aut mortis causam uictor adquirat, quia uictor esse non poterit, si effusor sanguinis ante non fuerit. ideo dicit dominus: non potestis duobus dominis seruire, scilicet uni deo et mammonae, Christo uidelicet et Caesari, cum ipse Caesar Christi seruus nunc studeat esse, ut aliquarum gentium rex esse mereatur. neque enim quicumque rex terrenus totius mundi rex est, sed Christus deus, quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; et ipse rex regum et dominus dominantium, ipse in terris in mari in abyssis omnia quae uult facit. Hunc igitur sequamur, huic militemus, cui cinctus numquam discingitur miles, qui militantibus sibi gloriam uitae 5] Iac. 4,4. 13] Mattb. 6,24. 18] Ioh. 1,3. 19] Apoc. 17, 14. 20] Ps. 134, 6. 4 nolo b1 diutius] diuicias w hunc] in w nec w 7 minister est 10 Col . quando bu, autem w Col . aut bu, uel w Col . 8 hinc scripsi, hunc buw, hic Col . recipiet w Col . enim om. w 10 tamen om. b 11 mortem suam b 12 uictor-quia om. b 14 scilicet u, sed b, sed quia w Col . uni deo et] uni deo (domino Sacch.) seruiendum est, facile puto posse (esse Col.) discerni cui potius seruiri (seruire w) debeat, deo an w Col . 15 uidelicet et u, u; et b, an w Col . nunc scripsi, non bu, om. w Col . 17 terrenus rex Col . totius mundi rex est sed christus deus bu, totius terrae dominus est. Christus autem totius mundi rex (dominus et rex Col.) est w Col . 19 ipse bw, ipse est u Col . 20 ipse bu, et w Col . et in mari et (et om. Col.) in uw Col abissis buw 22 igitur om. w huic ex hunc w cinctus] coniunctus Col . 23 distinguitur uw militat sub eo w XXVIUl. Paolini Nol. epiatnlae. 16 aeternae, honorem regni caelestis et diuitias hereditatis suae et diuinae cognitionis consortium perenne largitur. scriptum est autem: qui pecuniam diligit non iustificabitur; et qui terrenas possessiones concupiscit, in illis, sicut scriptum est, implicabitur. unde in Ecclesiastico per Salomonem loquitur diuina sapientia: quia multi dati sunt in (casum) auri causa, et facta est in facie illius perditio ipsorum. lignum, inquit, offensionis est aurum et deicit eos qui sectantur illud. sed non omnes nisi imprudentes disperient in illo. quamobrem fuge ab illo, fili, sicut a facie serpentis, credens Christo, qui in euangelio testatur omnibus hominibus: quia non in abundantia cuiusquam uita eius est ex his quae possidet. Sed te forsitan aetatis fiducia et stipes dignitatum et diuitiarum augmenta sollicitant, ut dicas: adhuc iuuenis sum et in tempore, ut permilitem et uxorem ducam et filios habeam et postea deo seruiam. ad haec tibi respondet non ego sed dominus, qui loquitur in prophetis et apostolis suis, et propheta dicit: ne tardaueris conuerti ad dominum nec differas de die in diem, ne subito ueniat ira illius. in euangelio autem quo ardore properandum sit ad conuersionem ostendit, cum dicit: a diebus autem Iohannis usque in hodiernum uim patitur regnum caelorum, et qui uim faciunt rapiunt illud. talis uiolentia deo grata est, quae 3] Eccli. 81, 5; Prou. 11, 28. 6] Eccli. 31, 6 et 7. 9] Eccli. 21,2. 12] Luc. 12,15. 19] Eccli. 5,8. 22] Matth. 11,12; Luc. 16,16. 1 suae-scriptum] acquiret w 5 implicabitur b u, inflammabitur ID, implanabitur Col . unde b u, nam w Col . ecclesiaste w salemonem w 6 dati coni. Lebrun, ditati butt periclitati Col . in casum coni. Lebrun, in bu, om. w Col . 8 offensionis] eius add. Col . deiecit w 9 omnis nisi imprudes (sic) Col . 10 disperient scripsi, dispereunt bu, disperiet w Col . 13 hiis w possident u 14 forte w stirpes to post . et bu, uel w Col . 15 huc b 16 et in tempore] est nunc tempus Col . parumper militem Col . 17 hec b, hoc uw 18 apostolis et prophetis u suis om. u propheta bw, per j>ph £ m u, sapiens Col . tardes Col . 19 nec] ne w 21 praeparandum w 22 qui b in] ad Col . 23 hodiernum diem w Col . 24 quae] qui w neminem concutit, nullius damno committitur. in hanc rapinam manus tuas uerte, quae crimen non habet et confert salutem. et quid tibi militarium stipendiorum curationes cum inuidia uiolentiae curare, cum forsitan pro tua honestate etiam debitorum moderatus exactor sis? cum sine cuiusquam inuidia et cum dei gratia possis esse uiolentus, ut capias regnum caelorum, quod uim patitur et gaudet Christus inuadi, quia pro abundantia caritatis et potentiae suae capax est et largiendi quod tenet et quod donauit obtinendi. nam quando sanctis suis in regno suo regnare concesserit, ipse regnabit in illis quos consortes regni caelestis adsumpserit. scriptum est enim et regnum dei cum sanctis fore et ipsos sanctos esse regnum dei, quod propitio deo, cum conuersus fueris, et legendo cognosces et credendo intelliges. De aetatis autem flore primaeque inuentutis quis audeat gloriari? admonet namque diuina scriptura dicens: omnis caro fenum et omnis claritas eius ut flos feni. aruit fenum, et flos decidit; sermo autem domini manet in aeternum. unde et propheta illa potius, in quibus aeterna corporis rediuiui gloria post resurrectionem possit manere, desiderans clamat: quam amabilia sunt tabernacula tua, domine uirtutum! concupiscit et deficit anima mea in atria domini. Et de uinculis coniugalibus et ceteris temporalium rerum tam spinosis quam inanibus curis apostolus, in quo Christus 3] (Luc. 3, 14). 11] (Apoc. 1, 6). 12] (Apoc. 20, 6). 16] Es. 40, 6. 21] Ps. 83, 2. 25] (II Cor. 13, 3). 1 percutit b 3 curationes] studeas add. m. 2 in mg. w, rationes coni . Ltbrun 4 forsitan etiam v 6 capias] rapias Col . 7 celorum celoram w uim u, sibi uim to, sibi b quod sibi auferri patitur Col . 8 per habundantiam w ut u potencie tue w 9 donauit bu, donauerit to Col . 10 de sanctis u suis] uiris Col . 11 caelestia om. w assumpserat w 12 sanctos ipsos to 18 cum-intelliges om. w cum] quin b 14 cognoscendo u 15 primaeque iuuentutis b u, prime to, primo Col . audiat b, audet u 16 namque om. w Col . 17 claritas] gloria w ut flos feni] quasi flos agri w 18 cecidit w 19 unde bu, ideo w Col . et om. to aeterni u 20 redimini w 21 clamat] clat u admirabilia w 22 domine deus to con. et deft. a. m. in at. do. u 23 atriis w 16* loquitur, admonet, ne in longum huius saeculi tempus irrita uota mittamus, et cognoscere nos iubet, quia tempus breuiatum est, et dicit: reliquum est, ut qui habent uxores tamquam non habentes sint, et qui flent tamquam non flentes sint, et qui gaudent tamquam non gaudentes sint et qui emunt tamquam non possidentes sint, et qui utuntur hoc mundo tamquam non utentes sint. quod cum dicit, ostendit non debere liberos implicari, quando quidem liberari suadeat impeditos. si ergo iam forsitan alligatus es uxori, noli quaerere solutionem. quod si adhuc liber es, noli quaerere implicationem. non enim apostolus propter coniugii condemnationem huius foederis religionem magno Christi et ecclesiae sacramento comparat, sed propter instantem necessitatem bonum esse asserit hominem sic esse, quemadmodum ipse erat. uolo, inquit, uos sine sollicitudine esse, hoc est ut nihil praeter deum et salutem nostram cogitemus. nam uxor et filii, quamquam et ipsa diuinitus nobis pignora data sint, tamen grauissimarum onera curarum sunt. unde idem apostolus dicit: quia tribulationem carnis habebunt huiusmodi, quia necessitudines nostrae carnales, quanto cariores nobis sunt, tanto magis nos cruciant et fatigant. nam uxore accepta primum optantur filii, et si non suscipiuntur, sterilitas lugetur; si suscipiuntur, orbitas timetur. ac perinde numquam in carnalibus affectionibus ita requiescit animus, ut cruciatu careat, dum necessitudines suas aut bonas amat cum amittendi metu aut malas odit cum amittendi uoto, in utroque 2] I Cor. 7, 29. 10] I Cor. 7,27. 13] (Eph. 5, 32). 16] I Cor. 7,32. 20] I Cor. 7, 28. 2 mittamus] teneamus 10 3 dicat w 5 sint om. Col . 6 sint om. Col . 7 sint om. Col . 8 sint om. Col . non debere liberos bu, non libere liberos w, liberos non debere Col . 9 suadet w 10 iam om . w 11 es] ab uxore add. uw Col . quaere u 12 condemnationem] hoc dicit quando quidem add. Col . 13 christo b 15 asserens Col . 18 et ipsa] ipsa to uobis b pignora nobis data sunt u 19 curarum onera Col . et idem u 20 dicit] ait Col . 21 quia et u 22 sunt nobis u magis om. w cruciant t crutiant b, discrutiant w Col . atque « 24 timetur] lugetur u proinde Col . 26 aut] ut w miseriis sustinendis semper obnoxius. miser est enim qui uxorem bonam perdit, miserior qui malam possidet. inter haec duo accidentia satis felicior est qui utrumque non nouit. similiter et de filiis saepissime miserrimi parentes uel qui bonis orbantur uel qui tales habent, ut non habentibus inuidere cogantur. Audi ergo, mi fili, et inclina aurem tuam mihi et dirumpe omnia uincula tua, quaecumque te in hoc saeculo implicatum tenent; commuta in melius militiam saeculi, ut aeterno regi incipias militare. et nunc, ut audio, qui adiutor et tutator es ciuium, fias comes Christi. deinde in hac militia soletis in uotis habere hanc officii promotionem, ut protectores efficiamini. si autem deo te probaueris, ipsum deum incipies habere protectorem. uide ad qualem militiam te inuito collegam, ut quod homini esse optas hoc tibi deus sit. quem si coeperis sequi, de comitiua incipis militare et finis militiae tuae erit regnum non terrae et temporis, sed aeternitatis et caeli. XXV*. DILECTISSIMO FILIO CRISPINIANO PAVLINVS IN CHRISTO DOMINO SALVTEM. Remeante ad nos de patria commilitone tuo quondam Victore speraui accepturum me scripta honestatis tuae, quibus me laetum de actu tuo id est de profectu fidei tuae (faceres); huius etenim gratia et pridem praesumpseram tibi scribere per eundem fratrem Victorem, sicut et nunc scribo, audens rursus ingerere tibi consilium meum urguente praecepto dei, 4 saepissime] enim sunt add. Col . bonis] amabiles habent quibus Col . 5 habentes u 6 cogamur u 7 fili mi Col. mihi om. w dirumpe bu, disrumpe w Col . 8 implicatum te w 9 seculi bu, om. w Col . 10 nunc] non w adiutor-in hac om. w tutator bu, tutor Col . 11 miliciam w 12 uobis bio Col . protectores] promptiores w 13 probaoeris] prebueris w habere incipies w 14 te miliciam w 16 de] et in eius Col . inceperis Col . et om. Col . 17 pr . et] non w m. — incipit liber paulini ad crispianum lege feliciter m 23 faceres add. Caspari 25 audens Casp., audiens m 26 rursum Casp . quo scriptum est: diliges proximum tuum sicut te ipsum. quomodo autem probare possum aliter quia diligam te sicut et me, nisi idem tibi cupiam, quod mihi optimum iudicaui, id est ut renuntiantes huic saeculo et omnibus pompis et inlecebris uanitatis eius fugiamus ab ira uentura et confugiamus ad unicam generis humani salutem, Iesum Christum, dei filium, dominum et deum nostrum, qui propterea et crucifixus est et resurrexit a mortuis, ut nos a morte perpetua liberaret et ad uitam perpetuam perduceret, insuper et heredes et imaginis suae conformes et gloriae participes faceret. unde oportet, frater et filius carissime, omnibus intermissis, quae nos in hunc mundum inplicant et occidunt sequentes desideria carnis nostrae, uitia uoluptatum nostrarum abicere ex animo et post tergum relinquere quasi stercora, ut damnum utile facientes saecularium rerum, in quibus materia peccandi et causa moriendi subest, lucri faciamus Christum, in quo honor et thesaurus est, in quo et regnum perenne et lumen est uerum, quod inluminat oculos animarum, ut intellegamus quia melius est modicum iustum super diuitias peccatorum multas et nihil prodest homini, si adquirat totum mundum et animae suae detrimentum faciat. unde igitur necesse habui benedicto fratri et conciui bono nostro Victori oboedire, ut iterarem litteras ad caritatem tuam et auderem in dolore pietatis uel increpans tibi scribere, quia, cum sollicitus essem quid ageres, propitio deo dixit mihi etiam nunc te in uoto potius quam in opere christiani esse, semper cogitantem aeternum, arripientem iter uitae id est uiam Christi. sed si non uis esse priuatus, cogita mutandam tibi, non deponendam esse militiam, ut in tanto melius commutandam, quanto maior est rex deus quam homo. 1] Leu. 19, 18. 19] (Prou. 16, 8). 20] (Matth. 16, 26). 1 diligis m 2 aliter quia m, quod Gasp . 18 uitia scripsi, utuita m, uitam Casp . post1 ergum m 14 utilem m 19 iustum scripsi, iusto m, iuste Casp . 22 conciui bono] conci bono m, conciui Casp . oboediri m 23 audirem m 24 ageris m 26 christianum fort . aeternum m, aeternae Casp . arripientem m, arripere Gasp . 27 priuatus] hac uel simile intercidisse susp. Casp . 28 ut in tanto m, et tanto in Casp . 29 maior est scripsi, maiorem m, maior Casp . Refunde ergo Caesari quae sunt Caesaris, ut incipias deo reddere quae dei sunt. dic enim, quaeso te, frater meus, quid expectas? in quam spem meliorem consilium tuum seruas? in quos dies bonum tuum prorogas? quam longam tibi promittis aetatem? quodsi certus esses tantum te adhuc adesse uicturum, quantum uixisti, attamen de uelocitate temporis colligere deberes pari celeritate residuum aeui tui tempus esse lapsurum et post istius uitae breuissimum spatium et laboriosissimum cursum successura saecula, in quibus aut sine fine uiuendum aut sine fine moriendum est. necesse est autem istius saeculi amatores illius saeculi exules fieri, quia, sicut scriptum est neminem duobus dominis posse seruire neque ullam communionem esse Christo et mammonae, ita certum est non posse eum futuri saeculi bona capere, qui istius saeculi temporalia et caduca dilexerit. quodsi mihi non credideris, crede euangelio, in quo sub Abraham, patris nostri, persona dominus ostendit uicissitudines quasdam dari hominibus ita ordinatas, ut quibus in hoc saeculo tribulatio fuerit ibi refectio praeparetur, quibus uero istic abundantia infructuosa fuerit, his in inferno poenarum diues inopia rependatur. denique dines ille inhumanus, qui pauperi parcus et sibi prodigus fuerat, dum in hoc saeculo uiueret, postea mortuus et ad infernum raptus atque illic in gehenna demersus Lazarum mendicum longo interuallo uidit: nec iam spernit, sed admiratur ipse egens uitae illum diuitem gaudii, quem in saeculo eiectum spreuerat et esurientem non cibauerat, ulcerosum non curauerat et canibus uulnera eius lambentibus homo homini non fuerat misertus, ut deterior esse canibus ostenderetur diues, cui humanitatis adfectum rabies auaritiae sustulisset. hunc ergo pauperem, quem in hoc saeculo miserum et supplicem diues epulis et ueste regali superbus horruerat, postea apud 1] (Matth. 22, 21). 12] (Matth. 6, 24; II Cor. 6, 14). 5 adesse m, esse Casp . 6 attamen scripsi, et tamen m uocitate m collere deberis m 8 laboriosismum m 12 neminem dominibus m 15 credideris scripsi, crederis tn, credis Casp . 17 hominibus om. Casp . 19 habundantia m 23 dimersus m inferos se misero beatum uidens, id est illum in lumine requiescentem, se in tenebris aestuantem et illum in sinu Abrahae gaudentem, se in sinu (inferni) rugientem, oblitus superbiae et uanitatis suae, non miserabilis miser tam frustra quam sero pauperem recognoscit et gaudia sua luget, ubi iam remedium paenitendi non potest inuenire; quoniam, inquit, non est in morte qui memor sit tui, domine, in inferno autem quis confitebitur tibi? unde et alibi propheta dicit: quia dominum inuocauerunt, ibi timuerunt timore, ubi non erat timor. Istic ergo, dum in corpore commoramur, adesse debemus saluti nostrae et remedia nobis profutura inquirere et in quantum abundauimus ad exacerbandum dominum peccando, superabundemus satisfaciendo ei digne paenitendo. in inferno autem peccatoribus non iam paenitentiae sed tantum poenae locus est; quam ob rem, ut supra dixi, in utrasque personas hoc est diuitis et pauperis uersa rerum uice rogat ardens mortuus illum, quem uiuens et in deliciis agens mendicantem et in doloribus plagarum suarum saepe intermorientem despiciens inridensque transierat. quam iuste nunc apud inferos ignes pascit et uermes qui apud superos non pauerat indigentem propinquum! itaque in ipsum mendicitate conuersa nunc male diues in abundantia tormentorum suorum stipem roris exigui de mendico suo uitae opibus abundante mendicat, sed iustam uicem recipit, ne refrigeretur inopis misericordia, quem de copia sua nunquam refrigerauerat. quid autem illud est, quod toto ardens corpore linguam tantum suam uel minimo pauperis digito aspergi rogat, nisi quia in pauperem eo maxime membro peccauerat, quo ante ianuam suam iacentem abici iusserat aut squalorem 6] Ps. 6, 6. 9] Ps. 53, 6. 3 se Casp., sed m inferni add. Casp . 4 non] nunc fort . 6 penitendi m inueniri coni. Casp . inqid m 8 confitebitur Casp., confitebor m 12 inquerere m 13 habundauimus m exaceruandum m superhabundemus m 14 penitendo m 15 non tam iam m 18 diliciis m placarum m 19 saepae m dispiciens m 20 iustae m pascet m 21 aput m 25 copio m refriguerat Casp . 28 pauperem Casp., paupere m 29 Bqualorum m tribulationum eius inriserat, quod utrum(que) in eo facinus lingua peccauerat, non cogitans unum sibi et pauperi deum creatorem sed eundem indulgentiorem pauperi patrem, qui resistit superbis et humilibus dat gratiam. non cogitauerat sibi scriptum: qui dat pauperi domino fenerat, et iterum: qui facit iniuriam pauperi exacerbat deum, qui fecit illum. ideo datus in infernum sicut filius gehennae audit Abraham refrigerii patrem: fili, recordare, quia recepisti bona in uita tua, et Lazarus similiter mala, nunc autem hic consolatur, tu uero cruciaris. propterea iterum dicit in euangelio: beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur, et contra dicit: uae ridentibus, quia ipsi lugebunt! inde et Dauid ait: qui seminant in lacrimis in gaudio metent. et Ecclesiastes pari iure pronuntiat, quia melius est ire in domo luctus, hoc est ubi in humilitate cordis contribulati peccata praeterita medicis luctibus diluantur, quam in domo epulationis, id est ubi per intemperantiam et luxum magis peccata aeternis ignibus punienda cumulentur. Ob hoc, benedicte fili, cupio te resipiscere ab amore tenebrarum et ab erroris humani consortio separari, qui scriptum nosti: beatus uir, qui non abiit in consilio impiorum. si enim particeps uelis esse eorum, qui modo seminant in lacrimis, socius eorundem eris in die remunerationis, quia uenientes sancti uenient in exultatione portantes manipulos suos. quae uero quis in hac uita seminauerit, eadem in illa metet. ideo dicit apostolus: qui seminat in carne de carne metet corruptionem; qui autem seminat in spiritu 2] (Prou. 22,2). 3] (Prou. 3,34; Iac. 4,6; I Petro 5, 5). 4] Prou. 19,17. 5] Prou. 14, 31. 8] Luc. 16, 25. 10] Matth. 5, 5. 12] Luc. 6,25. 13] Ps. 126, 5. 16] Eccl. 7, 2. 21] Ps. 1, 1. 23] Ps. 126, 6. 26] Gal. 6, 8. 1 utrumque Gasp., utrum m facinos m 3 qui Casp., que m 6 exaceruat m 7 patre m 8 filii m 10 uero m, autem Casp . 18 metet m aecclesiastes m 14 ire melius est Casp . 16 aepulationis m 17 id est Casp., et m 18 coulentur m 21 habiit m 22 uellis m 23 earundem m dip m 26 ido m de spiritu metet uitam aeternam. mihi enim crede non poteris gaudere cum Christo, nisi gaudere destiteris cum hoc saeculo. nisi modo fleueris, non ridebis in aeternum; si te non humiliaueris a te ipso, non exaltaberis; (si non despexeris) inanem gloriam mundi, non adipisceris perennem gloriam Christi; si hic temporaliter diues esse malueris, illic pauperiem perpetuo sustinebis; si te in uia lata et spatiosa Christus inuenerit, in ea te, quod absit, iudicare cogetur.