Letter 23

From: Paulinus, bishop of Nola To: Sulpicius Severus, monk and writer Date: ~409 AD Context: The longest of Paulinus's letters to Severus — a sprawling, affectionate, and theologically rich letter that covers friendship, the Felix shrine at Nola, miracles, and the relationship between classical and Christian learning. To my brother Severus, Why do you insist on making me love you more? What is already at its height cannot grow higher. If the sea could overflow its boundaries, and if everything that already holds its natural fullness could still increase — then perhaps my love for you could be heaped up further. But as it is, we love you as ourselves, and we cannot add a cubit to our stature [Matthew 6:27] any more than we can add a measure to our love. Yet we set no limit on desire. You think you are satisfying us with this constant stream of courteous, devoted letters by which you try to compensate for your bodily absence. But you are only whetting the appetite of love — and the more generous your correspondence, the less it satisfies, because its very excellence makes us long all the more for you in person. [This immense letter — the longest Paulinus wrote to Severus — ranges across a remarkable variety of topics with the freedom and warmth of a conversation between the closest of friends: 1. ON FRIENDSHIP AND LETTER-WRITING: Paulinus reflects on the paradox that letters both satisfy and intensify the longing for a friend's presence. The better the letter, the more painfully it reminds you of the writer's absence. 2. MIRACLES AT THE SHRINE OF SAINT FELIX: A substantial portion of the letter is devoted to accounts of recent miracles at the shrine in Nola — healings, deliverances, and answers to prayer that Paulinus witnessed personally or received as testimony from pilgrims. He tells these stories with vivid narrative detail, clearly relishing his role as chronicler of Felix's ongoing patronage. 3. THE NATALICIUM CELEBRATION: Paulinus describes the annual feast day of Saint Felix (January 14) and the crowds of pilgrims who flood Nola for the celebration — peasants from the countryside, aristocrats from Rome, travelers from across Italy and beyond. He paints a picture of the shrine complex as a living, bustling center of devotion. 4. CLASSICAL LEARNING AND CHRISTIAN CULTURE: The letter includes an important passage on Paulinus's relationship to classical literature. Having given up his career as a poet and man of letters when he renounced the world, he reflects on what was lost and what was gained. He does not condemn classical learning — he quotes Virgil, Horace, and others throughout his letters — but he has reordered his priorities. Scripture is now the text that matters; classical culture is an ornament, not a foundation. 5. NEWS AND GREETINGS: Woven throughout are personal updates, greetings to mutual friends, responses to questions Severus had raised in earlier letters, and practical arrangements for the next exchange of letters and visitors. The letter is a window into the mind and heart of a man who gave up enormous wealth and worldly position to serve God and the poor, and who never regretted it. Its length is itself a sign of the relationship: Paulinus cannot bring himself to stop writing to the friend he loves most.]

XXIII. SEVERO FRATRI PAVLINVS. Quid extorques, ut te plus amemus? crescere summa non recipit. si potest mare superfluere obices suos et quaecumque naturalem plenitudinem seruant incrementum temporale sentire, potest et caritas in te nostra cumulari, quam suo fine conplemus, cum te sicut nosmet ipsos diligamus. itaque ut. cubitum ad staturam nostram adicere, sic amoris tui cumulum facere non possumus; desideriis tamen modum nullum ponimus. qui enim existimas satisfacere te nobis adsiduitate ista honorificentiae ac pietatis tuae, qua praesentiam tuam nobis tam frequentibus epistolis conpensare conaris, sollicitas potius gulam caritatis tantoque minus exples gratia litterarum, quanto maiorem sedulitate ipsa et humanitate sermonis tui causam suggeris te ipsum, tam unicae nobis unanimitatis in Christo frater, desiderandi. quid enim fieri diligentius in deo et proximo potest, quam quod in nobis exhibes Christo? in quo dei praeceptum utrumque conpletur, quia idem nobis et deus est maiestate naturae suae et adsumptione nostrae proximus factus est. hoc igitur in te proficiente consummatur caritas tua, quae sit in ipso infinita perfecto, quia finitur in Christo, 4] (Prou. 8, 29; Hier. 5, 22). 7] (Matth. 6, 27). FLMOPU . — ad sulpitiu seueru ■ XI • M, paulini ad sulpiciu seuet5 IH - L; incipit • III • 0, epistola pauliui ad seuerum monacum ubi ei gratias agit pro missis epistolis U 2 Seuero fratri (Crater P) paulinus ppistola tertia FP, Paulinus seruus christi Iesu seuero kmo fri secundum communem fidem in deo patre et christo ifiu salutari (salutare L) nostro salutem LM 5 tempore 0 7 diligimus M 8 comulum 0 13 gratiam 0 14. quanto maiorem sedulitate Ov, maior est (ex maiorem P m. 2) sed humanitate FPU, maiorem (maiore L) humilitate LM 15 nobis tam unicae M unanimitate F1 16 desiderandi v, desiderande M dntS Ov 18 praeceptum] pceptum tuum Ov, praeceptum suum RoSlC . utrimque P 19 adsumptioni FOP, assumptioni U 21 infinito Lebrun ex eod. Vienn . pfecto OP1, profecto FptU, perfectio LM Lelrrun, perfecta v cuius magnitudinis non est finis; sed nobis in eo finis sit, ut per ipsum sine fine uiuamus, quibus Christus et generale initium est, quia per ipsum omnia, et speciale fastigium, quia caput corporis, cuius membra sumus. dulcis et rectus est dominus, dulcis in te mihi et, quam (multa) multitudo dulcedinis eius, tu mihi; nam quantus es, qua mente, qua lingua es, totus desiderium es et mihi dulcedinem Christi sapis ut hortus mihi, ut odor agri pleni, quem in odorem unguentorum illius currendo legisti. nam et ager tu illi es, qui uicissim ager nobis est. in ipso enim serimus et ab ipso metimus. ager uero tu, non ille spinis horridus aut harenis aridus aut petrosis asper et nudus, in quo semen datum aut subfocatur aut destituitur aut uritur, sed ille, quem benedixit deus a rore caeli et ubertate terrae. unde et lingua tua uerbo dei rorat et cor tuum fertile deo semen exceptum spiritali fruge multiplicat, ut de fructibus tuis inpleat manum suam messor et sinum suum qui manipulos conligit, hoc est ipse deus, qui uerbi in nobis sui et seminator et messor est. ipse et manus qui dextera dei, quam bonis operibus inplemus; idem et ille Abraham sinus est, in quo operum mercede requiescimus. Sic hic deus in tua caritate nobis abundans non solum litteris tuis nos sed et tabellariis benedicit uisitat pascit inluminat, utroque nobis aperiens thesaurum bonum cordis tui; ex abundantia enim cordis os loquitur et, omne, inquit, animal ad simile sibi congregatur. propterea 1] Ps. 144,3. 3] Roin. 11,36. 4] (Eph. 1,22; Col. 1,18). 5] Ps. 24, 8 et 30, 20. 8] Gen. 27, 27. 11] (Mattb. 13,4). 13] Geu. 27,28. 16] Ps. 128,7. 20] (Luc. 16,22). 24] Matth. 12,34. 25] Eccli. 13,20. 26] Ps. 24, 21 et 25, 5. 2 Christus] ipse M et] est F 5] est om. F quam multa scripsi, quam FOPU, quam magna LM, quanta v 6 quantus quantus FPU •t- diel quam mte 0 7 lingaa totus M es om. L 8 ortus FM 9 ungentorum eius M ille P1 10 nobis ager FPU ab] in FPU 11 spinis om. FPU 17 colliget FPU 19 qui] et M 20 abrahę P 22 sic 0, si FPUv, oni. LM 24 utrique U nobis 0, nobis munere cet . bonum om. FU 25 enim inquit FLOPU, om. M; enim deleui benedixit te deus, quia innocentes et recti adhaeserunt tibi, et cum inpiis non sedisti; odisti iniquitatem, diligis animam tuam, quam proiecisti in Christo, ut huic uitae perdita seruaretur aeternae, damno sui semet ipsam lucrifaciens, si per caritatem Christi uilescat sibi. quo affectu uilis tibi et pretiosae deo animae tuae suauitatem in fanis oris tui Christum spirantibus odorantes benedicimus dominum, dei uerbum deum, qui sicut in ipso illo homine, quem gessit, ita in nostris mentibus gradus quosdam corporeae aetatis exequitur: nascitur crescit roboratur senescit. sed orandus, ne in nobis diu aut iugiter paruulus et infirmus et pauper sit. in te quidem, ut gloriamur, quia bonum tuum gloria nostra est, profectus eius experientes agnoscimus bonitate grandem, malitia paruulum, sapientia senem, fide fortem et in spiritu piae humilitatis pauperem, caritate diuitem. nam prioribus erga humilitatem nostram officiis alios anteuerteras, omnibus nostris, ut saepe testati sumus, et amicis studiosior et proximis religiosior et fratribus diligentior. nunc uero ista nostrae uisitationis uice etiam temet ipsum supergressa humanitate superasti. sat enim nobis erat annuis commeatibus emereri litteras tuas et a te missos uidere, in quibus non solum uicem praesentiae tuae sed et fidei teneremus effigiem. tibi tamen satis non fuit institutam obseruantiam sollemni perfunctione celebrare. longum tibi multa dilectio fecit mora hiemis a nobis silere. concaluit cor tuum intra te, et in meditatione pietatis sanctus tibi bonae inpatientiae ignis exarsit. nec suffecit litterarum ad nos editione maturare, nisi gratiam sermonis tui etiam de sanctis comitibus tuis lecto perlatore cumulares. 2] Ps. 10, 6; Ioh. 12, 25. 14] (I Cor. 14, 20). 24] Ps. 38, 4. 2 sedisti Ov, sedes cet . 3 diligi L 6 et] at M pretios U suauitate U 7 sperantibus 0 benedicimus 0, benediximus cet . 8 ipso om. FPU 11 aut infirmus FP et pauper sit M in mg . 18 bonitate] karitate M 14 et in om. M 16 anto uiceras LM 18 hunc U uisitatiouis nostrae M 19 superasti] uicisti M 24 sileri v 25 tuum L an ras., meum FU 26 in patientia FPU nec] nec tibi M, hec U sufficit FLPU litterum ad nos 0, ad nos litterarum FPU 27 editionem coni. Latinius Benedictus, quem in hoc munus elegisti et adsumpsisti, quo deum feneras, quia etsi peccatores nos uera conscientiae nostrae professione, tamen tuae simplicitatis opinione falsa putans, ut ais, sanctos non iam hominis sed Christi caritate nos diligis, et idcirco mercedem prophetae accipies, quia propter nomen Christi prophetarum honore accipis etiam non prophetas. nobis uero similis gratia non debetur huius officii, quo fratrem Victorem in nomine dei tuaque persona ad nos uenientem intima affectione et magna gratulatione suscepimus. id enim tantum fecimus inutiles serui, quod facere debuimus, quoniam perspicua ueritas cogebat nos ouem puram in eo suscipere atque uenerari, quem non solum ouem pellis, uerum spiritus mansuetudinis et expressa in uerbo eius atque silentio Christi modestia reuelabat. uere recognouimus in eo sanctorum formulam beatorum Martini et Clari, quem proximo interuallo inlustris magistri sequacem te auctore cognouimus. horum se unius in regeneratione esse progeniem, alterius in uia comitem fuisse filius pacis Victor adseruit. homo uere, ut scripsisti, dei, humilis corde, non humilis gratia, uas misericordiae et mansio altissimi, quem recipit et oblectat placido animae trementis hospitio, is nobis benedictiones praeter illas, quas a uobis geminas in litteras et palliis adferebat, plures addidit de opibus mentis suae, non solum contubernio spiritali gratissimus nobis, sed et corporeo famulatu sedulus. audeo enim rem oneris nostri fateri, dum tibi nihil de eius bonis taceam, quae gaudium tuum esse certo scio, quoniam portio tua est bonum familiaris tui. Seruiuit ergo mihi, seruiuit, inquam, et uae mihi misero, passus sum, seruiuit et peccatori qui non seruiebat peccato: 1] Ps. 64, 5. 5] Matth. 10,41. 10] Luc. 17,10. 18] Luc. 10, 6. 19] Matth. 11, 29.- 1 absumpsisti U 4 falsa— sanctos om. M ait FLU scs L homines FPU 10 suscipimus FOPU 12 in eo om. FPU 13 pellis scripsi, pelle M uerum Ov, om. L3f, sed FPU spiritu FptU mansuetudine v et] sed et LM 14 reuelebat 0 uere] ut FPU 15 formula U 16 quem-cognouimus bis scripsit F 17 esse om. FPU 21 recepit P 23 suo U1 24 "corpereo L1 27 pro certo LM 29 qui passus pptlJ, quod passus v sum] suum F et] etiam FPU et ego indignus a seruo iustitiae ministrabar. sed hinc mihi leuamen aliquod tanti ponderis spero, quod sancti fratris famulatum non superbia uindicaui, sed contristandae caritatis metu et fide capiendae benedictionis admisi. benedictio enim mihi erat sancta in nomine dei famulatio et in libertatis spiritu famula dilectio. ob hoc uoluntarium eius bonum et pro ipsius utilitate suscepi, praesumens eo potentiorem exorandi pro me futurum, quo plus meriti de religionis operibus adquisisset. aget profecto orationibus suis, ne meis oneribus adcreuerit quod etiam ex me accessit fructibus suis. dilexi enim, fateor, in eius obsequio benedictionem, timens ne repudiata elongaret a me, quia scriptum tenebam: noluit benedictionem, et elongabitur ab eo. dedi itaque me totum manibus eius atque uisceribus, quia per uiscera caritatis manus famulas et membris meis unctor et pedibus lotor adhibebat, liberalium plenus affectuum sed seruilium praereptor operum, uix ut me aquam ministrare manibus suis sineret. ex libro enim tuo istius gratiam seruitutis adamaui, ut minimam saltem guttulam de sacris Martini actibus delibarem. ipse uero cotidie non solum pedes meos lauare, sed et calciamenta, si paterer, tergere cupiebat, auarus dominationis internae et idcirco corporeae seruitutis inpiger. Sed de pedibus lauandis tantum semel fateor apostolico me exemplo cessisse, quos legeram pedes suos lauandos seruienti domino praebuisse. neque enim partem in hereditate nisi famulantis obsequio recepissent, quoniam bonus dominus et salutarium magister seruiendi ministerio dominandi meritum conferebat et humilitatis humanae praebebat exemplum, 6] (Philem. 14). 12] Ps. 108, 18. 24] (Ioh. 13, 9). 1 manifestabar U mihi hinc F 3 concitaudę LM, contestandae v 4 metu scripsi, meae causa M, meae cet . 6 ob] et ob F 8 pro me om. F quod OP1 religionis 0, religiosis eet . adquississet 01 12 elonguaret L, elongaretur Mv 14 qui U 15 uictor 01 lutor 0 16 preceptor FP\'U, praereptor uel praecerptor Ducaeus 17 ut uix LM manibus suis sineret om. F 18 saltim L 19 uere FU 24 cessisse eiemplo U seruienti] scribenti U 25 partim 0 28 prebaebat 0, conferebat FPU IIVIJII. Pavlini Nol. epistulae. 11 quibus diuinae sublimitatis parabat consortium. unde perspecto muneris tanti mysterio et intellecta boni magnitudine qui primo ministrantis apparatu pedes offerre trepidauerant iam non pedes tantum sed totos se usque ad caput perlui rogauerunt. et ego dominum Iesum in fratre Victore ueneratus, quia omnis anima fidelis ex deo est et humilis corde cor Christi est, fateor, ad remedium infirmitatis optaui, ut oleo me uel aqua melior conseruus adtingeret. nec inritus fui praesumptae opis; nam quasi medicatum manibus piis oleum de ipsa unguenti mansuetudine mihi lenius in medullas perlapsum est, et exultauerunt ossa humiliata. benedixit anima mea dominum, et omnia interiora mea nomen sanctum eius. nam et sensibus uegetandis proderat haec pietatis magis palaestra quam corporis, qua frater bonus artus mihi fragiles manu fingente conponens, mentis quoque uigorem recreatis ossibus erigebat cooperante procul dubio manibus fide, ut dum infirmam carnem manus diligentis duceret, conpatientem animam gratia credentis elueret fieretque mihi intus oleum laetitiae quod foris erat oleum sanitatis. Accipe modo aliam eiusdem in nostris sensibus seruitutem, qua non solum refectionis nostrae sed et parsimoniae curam gerens, facilem nos uictum cibo simplici capere coctis in gutta olei et aquae copia pultibus docuit; sed eas tanto gratiae sale, tanta dulcedine caritatis condiebat, ut coquos et condituras non desideraremus, quia aquae puro oleum suauitatis, quod nulla muscarum inportunitas exterminauit, simplicitas caritati iuncta miscebat. uerum spiritalis coquus interiorem hominem cibare doctior, quo destrueret escam gulae, non 6] Matth. 11,29. 11] Ps. 50,10. 12] Ps. 102,1. 19] (Ps. 44, 8). 25] (Eccle. 10, 1). 1 sublitatis U 3 repudiauerant FU 4 ad L s. I . 7 octaui U 9 piis manibus M 10 ungenti LV, ungeutis Rosw . 12 nomini sancto F1 14 palestra magis M corpori LM qua M\'Pl, quę OP%, *qua LM, quia FU et P s. I . 15 tingente fort . conponens om. FPU meritis LO 17 duceret] mulceret LM 20 seruieutem Pl 21 qua scripsi, quia LMO, quam P1, quod FP"U 24 coqus M1 25 puro 0, purum LM, purae cet . 27 quoquus U 28 quod FLPU siligine nobis pultes sed farina confecit aut milio. ac ne in hoc ipso delicatius nobiscum agere uideretur qui nos ad orexim monachorum parabat inbuere, fabam intriuit panicio, quo citius senatorium poneremus fastidium. sed in benedictione dulcedinis animae delicias habebamus, gratulantes quod frater etiam in carnalibus ministeriis spiritalis propheticis nos cibis pasceret. nam in contritione permixta panes illos tribulationis imitatus est, quos Ezechiel propheta de uario frugis et farris conficere sibi genere iussus est et ad expressionem Iudaicae confusionis, qui obliti deum inmutauerunt gloriam suam in similitudinem uituli manducantis fenum, in stercore boum coquere coctosque sub foetido cinere cum lacrimis captiuitatis in mensura sumere, uidelicet ut superuenturam perfidiae suae poenam corporaliter in propheta signatam prouiderent et uel ita reuerterentur ad dominum, si eos ad penitendum non solum uerbis denuntiata sed etiam corporibus prophetarum expressa offensi dei ira reuocaret. Voluit ergo frater Victor, ut non solum ieiunio sed et cibo humiliare animam disceremus et recordatione peccatorum ueterum intellectuque praesentium tristes manducare panem doloris, quamuis ex parte nobis pepercerit fabam tantum milio panicioque confundens, quod tamen forsitan obliuionis magis quam moderaminis fuerit. nam homo sanctus fideli cautione metuisset aliquid nobis de scriptura sancta subtrahere, et ut totam iuxta dei uerbum confectionem prophetici panis inpleret, 8] (Ezech. 4, 5). 10] Ps. 105,20. 20] (Fs. 126, 2). 2 ipso hoc LM oryxim LMO 3 panitio FLMO, panico U 4 senatorum LM imponeremus F fastidium 0, fastigium cet . 8 hiezechiel L denario FPU 9 genere conficere sibi M uisus FPU 10 obliti sunt F 12 bouum PU coquere ex eaque re P* coctosque om. F captiuatis LO 13 mensura mensam F, mensam P* perfidiei P 14 suae] siue U 15 reuertentur 0 dom 0 16 denunciatam FP, deuumptiatam U 17 expressam FPaU offensi M-v, offerens cet . di ex do 0 iram FU 21 perceperit P1 21 panicio (panitio P, panico U) milioque FPU 22 confondens FU quid U 25 totum F profectionem FPU 11* lentem quoque et hordeum et uiciam miscuisset in crumilum, ut aestuantibus extra sui labra feruoribus dissimilium sibi fructuum quasi repugnante coctura fatiscens rimis olla crepitaret. nihilominus tamen de paucioribus frugibus testam capacem replens intulit nobis multo nidore catina fumantia totumque non solum mensulae nostrae ambitum sed et cellulae nostrae spatium olida caligine uaporauit atque, ut multiplicaret nobis benedictionem, alterius quoque prophetae prandium cenulae nostrae contulit, ut Elisaei nobis ollam inferret, in quam misit farinam; nec herbam ueneni sed condimentum salutis incoxit, in nomine domini gerens omne quod agebat. quo tuti atque securi non exclamauimus ad eum: homo dei, mors in olla, quia iam in olla nostra uita est, postquam dominus Iesus dei uerbum caro factus est et habitauit in nobis; et uasa fictilia nostri corporis uoluntariae nobis prauitatis lubrico de suis manibus elapsa et diuturnis contrita peccatis, ut in meliorem usum figulus ipse renouaret, adsumpsit in semet ipso, factus et ipse de nostri corporis limo tamquam uas, ut ait, perditum, id est in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum. et ideo dicit: Moab olla spei meae, quia non solum ex Iuda sed ex Moab, hoc est non solum de sanctorum sed etiam de peccatorum origine corpus adsumpsit. qui decocta quasi per ollam carnis nostrae cruditate sanctificauit in aeternum nobis 1] (Ezeçh. 4, 9). 9] (nil Reg. 4, 41). 12] ib. 40. 14] Ioh. 1,14. 17] (Hier. 18, 6). 18] Ps. 30, 13. 19] Rom. 8, 3. 21] Ps. 59, 10. 1 quoque] que F ordeum FMPU crubilum 0, cumulum v, grumulum coni. Lebrun, cumerum maluit Cauchius 2 extuantibus FPU I i u sua (ll m. 2) M, uasis RostV . 5 catinam 0 famantia 0, infumantia v con 1 6 celle LM 7 nostrae om. M 9 cenule FU jtulit M elizei F, helisei LMOP 10 quam L, qua cet . 12 quo] quod P1 tuti atque] utique FP\'lJ, uti atque P1 15 et uasa] uasaque M nostrae LM 18 inseniet ipso U corporis nostri F 19 ut ait 0 v, om. ctf . in a. l. 711.2 P 22 etiam om. FPlJ 23 qui 0, quos FP1, quo M, quod LP7U 24 crudelitate U nob 1 eternu cibu M cibum carnem suam. caro enim eius, ut ipse ait, uere cibus uitae est. ipsa est et illa secundum Hieremiam olla urens peccata et illo igni consumens, de quo ait: ignem ueni mittere in terram, quem et in nobis optemus accendi, ut in olla dominici corporis id est ecclesia concoquamur perustisque uitiis defaecati efficiamur argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplo, ut iam non urenda sarmenta sed palmites fructuosi in eodem domino id est uera uite maneamus fiatque nobis idem dominus ad escam dulcis ille botrus, qui nobis in crucis uecte suspensus de terra repromissionis et fructum ostendit et gustum dedit, ut non iam sectemur uilia ruris inculti gramina, inter quae etiam pestiferos uiticularum siluestrium racemos carpere periclitemur. quod certe nobis accidit, cum squalente curarum saecularium spinis anima, cui cultura dei uerbum est, uitam hanc aeui breuem et boni sterilem suspirantes, inter actus superuacuos peccata noxia quasi inter agrestes herbas germina uenenata conligimus et sic in ollam corporis uel cordis nostri mortem mittimus. sed gratias deo, qui nos liberauit de corpore mortis huius per Christum Iesum dominum nostrum, quo infirmitati nostrae sui spiritus uirtutem permiscente et amaritudo malitiae nostrae et sterilitas inutilitatis infuso praecordiis uerbo dei uelut conuertente salutaris aut uiuidi salis aspergine ad dulcedinem fecunditatemque mutata est. Recurramus ad fratrem Victorem, qui uas etiam farinulae nostrae ex usu usurpationis suae, quam in nomine dei faciebat, copiosum de benedictione fecit, ut aliquid etiam de 1] Ioh. 6, 58 et 48. 2] (Hier. 1, 13). 8] Luc. 12, 49. 6] Ps. 11,7. 8] (Ioh. 15,2). 9] (Num. 13,24). 15] (Luc. 8,11). 19] Rom. 7,24 et 25. 2 uita 0 ieremiam M 3 igni 0, igne cet . 5 conquoquamur M, couquocamur F, curacuoquamur II 7 terre P1, ter pptu 8 id est r* om. F 10 botruus O1 11 promissionis L iam non PU 12 interque FOU 13 uitucularum U 15 spinis 8. I. m. 2, curis in text. M 17 agresteas F 18 collegimus M 19 misimus M 22 in precordiis F 23 conuertende U, conuerteutente L aut] et M beati Eliae hydria nobis daret, qua propheta caelestis in uerbo sacro ad sufficientiam indeficientem repleta benedictam cum filiis Sareptae uiduam per triennii famem pauit. in qua uidua iam tum per prophetam Christus, ut opinor, ecclesiam suam non frumenti sed uerbi pane pascebat, de qua dicit: uiduam eius benedicens benedicam; illam scilicet uiduam, quam apostolus ait mortuo uiro quibus uolet nuptiis liberam, quia desinente lege, cui finis est Christus, ad gratiae libertatem transitum faciens ecclesia Christo quasi uidua legis innupsit. huius nunc uasis oleum gratiae et benedictionis farina non defecit in omnium foris gentium fame, quarum miseram a cibo uitae et fide trinitatis inediam congrue praefigurauit illa quondam triennii fames. sed, ut super hoc institutum concludam, ita domini gratiam farina nostra in fratris Victoris manu sensit, ut quae uix ante sufficiebat panibus nunc abundet et pultibus fraternitatemque monacham uespertini post ieiunia cibi auidam duplici ministerio fermentatis orbibus aut soluto farre distendat. Verum idem Victor meus quamuis fortioribus cibis inducere stomachum nostrum studeret, tamen et hoc infirmitati nostrae frater necessarius consulebat, quod defectiones fidei nostrae in illis pultibus adsumendis adinplebat et opera manuum suarum consummabat uno pro nobis adiutore istius ferculi, 1] (III Reg. 17,16). 5] Ps. 131, 15. 6] (Rom. 7,3). 7] (I Cor. 7, 39). 10] (III Reg. 17, 16). 1 behati 01 helifl LMO, helie FP, hplie U ydria M, hidria L a 2 benedicta 0 cum filiis om. FPU 3 sarapte FOPU 5 seruerbi 0 7 uoluerit M s. 1. m. 2 8 ad gratiae] a gratia 0, a gratia ad v 10 nunc] olim sup. scr . m. 2 M non 0, om. cet . deficit U 11 gentium foris LM et fame F 12 illa illa F quodam FU 13 triremii F ut 0, om. cet . 14 manu LtO, manus cet . 15 paucis sufficiebat LM habundat F 16 mouachorum FP, monacorum U uespertini Rosw., uespertinis M cibi 0 Rosw., cibis cet . 17 ministerio] aut add. Rosw . fermentatis urbibus (utribus v) FOPUv, frumentationibus uel frumentaciis orbibus coni. Sacch . haut 0 18 distaendat 0, discendat F 20 hoc om. FPU, in hoc LM 21 necessario coni. Sacch . defensores F 22 adsumendis 0, assumendis FPU, absumendis LMv quem ex rusticanis receptum domi renutrimus aetate corporis senem, mentis infantem, quia iam senectute deficiens renatus est gratiae, in nouitatem uitae de uetustate carnis effloruit. eum fratris Victoris coquina et adsueto cibo ut ex rusticis hominem et apto ut edentulum saginauit. iste pauper clamauit, et dominus exaudiuit eum. eripuit eum de tenebris et umbra mortis; et nunc adspersus hyssopo et emundatus in uoce exultationis et confessionis epulatur et clamat: erraui sicut ouis quae perierat. benedicam dominum in omni tempore, qui mihi tribuit intellectum et eripuit me de luto faecis et inmisit in os meum canticum nouum. iuuenior fui, et senui; sed non defecerunt in uanitate dies mei, quia fecit mihi magna qui potens est. torrente uoluptatis suae potauit me, et refloruit caro mea. frumentationem mihi misit in abundantiam et saturauit animam inanem, et nunc senectus mea in misericordia pinguedinis, donec in pace dormiam et requiescam in longitudinem dierum. Venio nunc ad maiorem fratris erga me Victoris operam, qua me suis manibus tondere dignatus est, quod ipsum 5] Ps. 33, 7 et 106, 14. 9] Ps. 50, 9; 118, 176 et 33, 2; 39, 3. 12] Ps. 77, 33; Luc. 1, 49; Ps. 35, 9 et 27, 7; 77, 25. 1 ruticanis F enutrimus M, remittimus F 2 qua P1, qui FP\'U 3 est fort. delendum gratia FPXU in] et in M nouitate FPU 4 hunc M, cum FU quoquina L1 cibo et apto ut ex rusticis hominem FU ut ex rusticis hominem P s. I. m. 2 ut] et FP, om. U 5 staginauit U 7 hysopo LOU, ysopo MV, isopo F 10 tribuit mihi F 12 iuuenior 0, iunior cet . 14 est s. I. m. 2 F uoluntatis OPU tue in sue corr. P\' 16 habundantia Mx animain meam FU 17 pini gnedonis O, pinguet PPU, pingui LM 18 obdormiam LM longitudine FPU dieruml explicit add. LM, finit liber • III - add. Ov. — quae secuntur ut nouam epistolam inscribunt LMOP: incipit eiusdem de artificio liber • IIII • fratri optimo souero meropius paulinus Ov, epfa eiusdem ad eundem XX. L, ad sulpititim seuerum XII. seuero fratri unanimo salutem M, eiusdem de artificio (uictoris add. m. 2) fratri optimo seuero meropius paulinus (continuatur cum superiore quia una est epistola add. m. rec.) P, atque hanc epistolae partem posteriore loco L et M exhibent tamen beneficium tibi debere me uoluit, mandato tuo dicens se mihi artem suam prodere. propterea rogaui eum, ut quod perita manu fecit id inpensis orationibus ambo faciatis, uidelicet ut exorato precibus uestris domino peccata nostra, quibus super capillos capitis multiplicatis animam habemus inpexam, non accisione medii tondeautur, sed ad uiuum quasi nouacula radente perimantur. est autem nobis nouacula nunc salutiferae, nunc pestiferae sectionis. remedii et decoris nouacula nobis Christus deus est, qui cor nostrum circumcidit, uitia radit, animae caput leuigat et faciem mentis accurat; nosque ut illam in lege captiuam purgat et liberat horrido miserae seruitutis capillo, ut coniungendi domino, uelut illa in Israelitae uiri nuptias transitura, criminibus carnis nostrae quasi barbaris crinibus exuamur, deinde sensibus innouatis ut comis rudibus enitescamus uitamque nostram quasi Nazaraeum crinem pascentes deo in castitate et parsimonia consecremus. Cauendum uero, ne illa inimica ex diuerso nouacula, quae in protoplastis noxia fraude deceptis generis humani caput rasit, in caput nostrum hoc est fidem, qua nobis caput Christus efficitur, adscendat nosque gratia spiritali tamquam illo Nazaraeo crine dispoliet, qui quanto seruantibus bono maneat et exitio decerpatur incautis, ille in Iudicum libro ab oraculis sacer heros argumento est, inuictus crine seruato, captiuus absciso et iterum fortis renato. utinamque tam prudens ad cauendam mulierem quam fortis ad strangulandum leonem! sed carnali uictus inlecebra qui gratia spiritali uicerat, cum praeualuisset forti, ab infirmitate superatus est. quod patiantur necesse est qui suam feminam id est carnem uiro suo 4] Ps. 39, 13 9] (Col. 2, 11). 13] (Deut. 2, 12). 15] (Num. 6,5). 22] (Iudic. 16, 19). 25] (Iudic. 14, 6). 6 occisione P1, accisione in abscisione corr. L tondeatur U uinum U1 7 radente-nouacula s. 1. L 8 remedire (om. et) U 10 radens M aciem FU 11 nosqq; LM purgaret (om . et) FP\'U 12 mesere F 18 israhelitae 0 14 barbaricis M innouatis 0, renouatis cet . 15 nazarenum L 16 parsimonia et castitate F 17 ex] e M 19 fide 0 22 iudicium L 25 transgulandum M 27 preuoluisset 01 quod] qui U 28 feminem 01 hoc est spiritui in dei leges non subiugant et tamquam malesuadae coniugi molles mariti fluentibus animis adquiescunt, degeneres ab illo magistro, qui mox ut agnouit Christum, inter ipsa militiae rudimenta magni certaminis uictor non adquieuit carni et sanguini. Videamus itaque omnia, quae Samso pertulerit ab infida uxore corruptus, quia eadem peccatores spiritaliter feremus, quae ille carnaliter ad nostram eruditionem expressa sustinuit. ita enim nobis uiolata Christi gratia, ut illi incisa coma, hostis inludet; auferet oculos, mittet in carcerem et uertendis molis uelut asinos deputabit. unde nos dominus, ne collum nostrum non subditum iugo Christi dignum faciamus asinaria mola, admonet per prophetam: nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. homo enim, ut alibi dicit idem propheta, non intellegens honorem suum hoc est naturae suae dignitatem, quae ceteris in terra animantibus ratione dominatur, ideo rationalis factus, ut auctorem suum intellegere nosset et colere, abutens tanto munere creatoris ad licentiam erroris sui conparatur iumentis et similis efficitur. quod in rege Babylonio uidemus euidenter inpletum, qui stoliditatis inpiae et uecordis superbiae poenam sensu hominis exutus in beluino haec corde sustinuit. etenim homo in errore positus et a iustitia relapsus, iuste ut Samso sapientiae pariter et gratiae uirtute desertus, caecitate punitur et mola, quia dignus est opere iumentario, qui semet ipsum lumine rationis orbauerit et in similitudinem beluarum corporis seruus abiecerit. 4] Gal. 1, 16. 6] (Iudic. 14,1.16). 12] (Matth. 11, 29; 18, 6). 13] Ps. 31, 9. 18] (Ps. 48, 13). 20] (Dan. 4, 30). 23] (Iudic. 16, 21). 1 in lege dei F, uvi. M subiungat U male sua de PU, male suadenti LM 2 coniuge FU acquiescant U1 4 ipso F malitiae O1 6 samso 0, sampson FMU, sanson LP 7 peccantes M 8 qua M condicionem L 14 aequus 0 16 qua L 17 ratioe s. 1. m. rec. (?) M dominantur F 18 nossceret P, nosceret FU, posset (s. I.1 nosset 71.. rec.) M 21 pena* M, pęna L, om. FPU 23 samso 0, sampson F, sanson MPU 27 abiicerit U Considera huiusmodi mortalium uitam, ut tota tibi species iumenti molentis occurrat. ut ille pannis oculos corporis, sic iste sordibus uitae suae oculos mentis obsutus per errores suorum sensuum quasi circa ambages molarum laboriosa miser statione uersatur, usui suo uacuus et operosus alieno; stat in uia peccatorum, conpeditus uinculis cupiditatum suarum, et ipse sibi carcer est obsessus tenebris erroris sui et conscientiae squalore concretus; in semet ipso pistrini ergastulum patitur, saxum cordis sui pertinacia iniquitatis induratum quasi molam uersat, farinam hostibus suis de corrupta animae suae fruge conficiens. quia, sicut scriptum est, peccator de anima sua currit, ita qui peccatum operatur de mola uitae suae hostile triticum molit, ut zabulum pascat, cui panis fit anima quae sibi fames est. quod si non semper uadens sed aliquando reuertens spiritus fiat, uelut coma reduci ita gratia reflorente integrabitur. Sed ut totam de capillis texamus epistolam, iuuat indulgere sermoni et illum domini fortem usque ad finem suum prosequi. nam et in caecitate ipsius et in morte diuini sacramenta mysterii praelineata mirabimur, quodque scriptum est plures ilium hostes strauisse morientem quam toto prius uitae suae tempore perculisset, arbitror principe loco uim dominicae passionis interpretandam, qua zabuli domus cecidit et regnum mortis solutum est. quod, uiuente semper, ut uiuit, Christo et ante carnalem aduentum suum in maiestate naturae suae apud dominum patrem deo uerbo, tamen dispositis in ordinem suum saeculis ab Adam usque ad Moysen, mortis potestas licentia bacchante regnauerat et de lege intellecto nec euitato peccato 5] (Ps. 1, 1). 11] Prou. 7, 23. 14] (Ps. 77, 39). 20] (ludic. 16, 30). 27] (Rom. 5, 14). 1 ut scripsi, et w 2 occurret LM ut] ut enim M 3 sordidus F obsut\' M sed ob eras., obsutos 0 5 uersaturus. uisu 0 10 hostibus suis] corporis sui FPU 13 zabolum 0 14 famis 0 15 spiritus Ov, cristi Ff xpi PU, xps LM 17 epistulam 0 20 quodque scripsi, quia quod 10 21 prius toto FPU 22 perculisset scripsi, perculisse sed FO, perculisse M, piculisse L, pertulisse sed PU 23 interpretondam L1 zaboli 0 dnlfi Ov, deum cct . 26 dei uerbo FU, manente deo uerbo M 27 moysem v 28 bachante FLMP, baccante U cre*uerat (a eras.) L creuerat, hoc regnum rex regum et dispensator temporum dei filius passione sua diuisit ac diruit, deus factus sub lege, ut subiugatos legi solueret, factus per mulierem, sed mulierem sexu, uirginem partu, ut sanctificaret utrumque sexum creator utriusque, suscipiendo uerbum, nascendo per feminam. itaque mortem ipsam moriendo destruxit, soluens, ut scriptum est, inimicitias in carne sua et faciens utrumque unum id est hominem et deum, quem in se ipso conexuit deus et homo Christus Iesus, in quo utriusque substantia naturae discordiam posuit et unificantis gratiae aeternum foedus agnouit. spoliatos nos zabuli latrocinio et uulneratos in uia praeterierat frater in leuita, frater in sacerdote, quos lex nec sacrificiis redemerat nec prophetis. sed non praeteriuit ille Samarites, qui propter nos huius etiam nominis suscepit iniuriam; non praeteriuit, quia non erat mercennarius sed uerus et bonus pastor, qui animam suam pro ouibus positurus aduenerat. hic hominem suum praetermissum a praeuiis nec curatum miseratus accessit et iumento suo hoc est uerbi incarnatione suscepit et oleo gratiae et uino passionis suae commendatum stabulario, perfecto illi magistro gentium, in duobus testamentis denarii mercede sanauit, redditurus illi et beatae uirginitatis de innumeris huius boni fructibus uberes gratias et innumerabiles coronas, quia hoc consilium praecepto adiciens de suo supererogauit. Non ergo erat iste frater (et conditione dominus a seruis et natura deus a mortalibus discrepabat), sed tamen et 2] Gal. 4, 4. 6] Eph. 2, 14. 12] (Luc. 10, 31. 32). 16] (Ioh. 10,18 et 12). 19] (Luc. 10, 34). .1 et] ac FPU 2 filiis F dirruit FPU 3 legis Ov 4 utrimque U 5 suscipendo P uerbum 0, uirum cet . 7 inimititias 0 8 in se ipse M de 9 utramque 0 substantiam 0 10 posuit (de m. 2) M uiuificantis M 11 zaboli OPU 12 frater in leuita om. U 13 samarites v, samaritis OJ 14 etiam huius M 15 mercenarius FP **et (et eras.) L 17 suum] 2 carmndti ae saucium coni. Sacch . curratum 0 19 curatum stabularis comendatfl| (iwrmdSK m 2) M 20 perfecto 0, profecto cet . 23 hoc Ov, in hoc cet . praecepto consilium M 24 super errogauit PU 25 frater] nam add. M, qui add. v 26 tm L et om. LM homo erat ille, de quo scriptum est: et homo est, et quis cognoscet eum? neque ideo frater noster, quamquam et hoc diuina pietas pro humilitate cordis sui famulis nomen indulserit dicens: narrabo nomen tuum fratribus meis, tamen nostra adrogantia non audendus dici frater, nec quia homo fieri dignatus est, qua et ipso hominis ortu nihil habet commune nobiscum, qui citra nostrae generationis usum caro factus de spiritu sancto intemerata sacrae matris uirginitate et conceptus et natus est. et ideo sine ullo corporis nostri contagio nostrum corpus effectus, non dedit deo placationem suam, quia ipse propitiatio erat, nec pretium redemptionis animae suae sed nostrae, quia non egebat salute saluator. nos enim uenditi sub peccato egebamus pretio redemptionis et ideo propter nos homo, propter nos forma serui, propter nos filius ancillae. qui benedictus et sanctificator sanctorum pro nobis tamen et peccatum et maledictum factus est, quod non erat, ut nos, qui et ex praeuaricatione peccatum et ex damnatione maledictum eramus, ab utroque absolueret, utrumque in sua carne adfigens cruci. ideo dictum puto: frater non redimit, redimet homo, quia quos frater non redemerat hoc est propheta seu legislator, qui homo tantum erat, hic homo redemit, qui et deus erat. deus enim, inquit, erat in Christo reconcilians sibi mundum. huius enim modi homo solus praeualere potuit aduersus sententiam mortis et aculeum peccati, ut chirographum mortis aboleret et humiliaret calumniatorem, non tamen ei maiestate naturae suae sed habitu nostrae congrediens et nihil ei extorquens uiolento 1] Hier. 17, 9. 4] Ps. 21, 23. 10] Ps. 48, 8. 11] I Ioh. 2, 2. 12] (Rom. 7, 14). 14] (Phil. 2, 7). 15] II Cor. 5, 21; Gal. 3, 13. 19] (Col. 2,14). Ps. 48,8. 22] II Cor. 5, 19. 25] (Col. 2, 14). (Ps. 71, 4). 6 qua Opl, quia cet . ipso 0, in ipso cet . 11 pretio 0 12 salutem 0 14 in forma M 17 pr . et om. FLM 18 utrinque U 19 cruce 01 20 non redemit frater FPU uon s. I. 0 redimit 0, redemit P 22 qui et Ov, quia cet . erat inquit M 23 enim modi PUp, enim modo 0, modi enim FLM 25 cyrographum FMP, cirographum U 27 nostro F ei om. FPU dominatu, sed superans eum lege iustitiae, ut, quoniam femina decepta et deiecto per feminam uiro omnem prolem primi hominis tamquam peccatricem legibus mortis malitiosa quidem nocendi cupiditate sed tamen ut aequissimo iure uictoriae uindicabat, tamdiu potestas eius ualeret, donec interficeret iustum, in quo nihil dignum morte posset ostendere, non solum quia sine de(lict)o occisus est, sed etiam quia sine libidine natus, cui subiugauerat ille quos ceperat, ut quicquid inde nasceretur tamquam suae arboris fructus praua quidem habendi cupiditate sed tamen non iniquo possidendi iure retineret. iustissime itaque cogitur dimittere credentes in eum, quem iniustissime occidit, ut et, quod temporaliter moriuntur, debitum exoluant et, quod semper uiuunt, in illo uiuant, qui pro eis quod non debebat exoluit. Quamobrem puto et ipse nobis leo ille est, in cuius mortui ore cibum mellis inuenimus. quid enim dulcius dei uerbo? et quid fortius dei dextera? aut in cuius mortui ore fauus et apes nisi in cuius uerbo salutis nostrae bonum et congregatio gentium? quarum potius figuram plerique in hoc leone posuerunt, quia populus gentium qui credidit corpus feritatis erat ante, nunc Christi est, in quo apostoli uelut apes a rore caeli et diuinarum floribus gratiarum mella sapientiae condiderunt, ac, si esca ab ore edentis exierit, quia prius efferae deo nationes receptum dei uerbum fideli corde sumentes ructum salutis ediderint. qui uero Christum magis in eodem sibi leone, proponunt Samso Iudaeorum figuram, uidelicet ut illum leonem quasi Christum Iudaeus occiderit, id quoque adsignantes mysticae praeparationi, quod eo potissimum tempore, quo coniugium petebat, optatam potentis beluae egerit 1] (Gen. 8, 13). 13] (Ps. 68, 5). 15] (Iudic. 14, 8). 7 delicto coni. Lebrun, causa M, deo cet . 8 ceperat Pv, coeperat cet . exinde v 11 qui F 14 debeat U 19 plerique figuram M 28 condidere FPU si] sic LMU 25 ediderint 0, ediderunt cet . sibi in eodem M 26 preponunt F, proponunt dicunt M samso 0, samson L, sanso FPU, sanson M, samsonem v iudeorum esse M ut ex et F m. 2 27 leonem om. FPU xpm (m in ras.) L 29 optabam Fl caedem, quia uidelicet non posset firmari coniugium, quod in Christo et ecclesia pactum est, nisi occiso leone de tribu Iuda. idem enim dominus leo ille, qui uicit, et catulus est leonis, sua sponte sopitus et a semet ipso resuscitatus, de quo scriptum est: quis suscitabit eum? uoluntarie enim sacrificans pro nobis patri hostiam sui corporis idem summus et in aeternum sacerdos, animam suam, sicut ipse testatur, eadem resumpsit potestate qua posuit. hic leonis catulus, quia filius dei, et idem leo, quia aequalis patri. quare, ut mihi uidetur, huic aptius est leoni: de edente exiuit esca et de potente dulce, scilicet a saluatore nostro, (si,) cuius sermo uita est, hanc nobis escam simul et ruminauit docens et prompsit inpertiens, et, si placet aliter, ut de edente esca sic exeat, quia hic leo de tribu Iuda pro nobis uictor ei ore nos aduersi leonis eripiens ideo uenatur, ut seruet, capit, ut absoluat, frangit, ut solidet, mandit, ut integret, hoc in nobis edens quo corrumpimur. quamobrem optemus huius leonis praeda fieri, ne simus praeda leonis inimici. efficiamur esca dei, ne simus esca serpentis. edat nos Christus, ne zabulus uoret. edente enim Christo, ut dixi, in nobis consumitur quo consumimur. Christus etenim uita est, et mortale hoc non poterimus deponere, nisi absorbeamur, quia mortem nostram deuorat Christus. cibus autem Christi esse non possumus, nisi faciamus uoluntatem eius, ut uicissim et ipse nobis cibus fiat, in quo semper 2] (Eph. 5, 32). Apoc. 5, 5. 3] Gen. 49, 9. 5] Ps. 53, 8. 7] (Hebr. 7, 17). 8] (Ioh. 10, 18). 10] Iudic. 14, 14. 14] I Petr. 5,8. 21] (Ioh. 14,16). 22] (I Cor. 15,54). 23] (Ioh. 4, 34). 24] (Ioh. 6, 48). 2 tribubus F 3 leo ille 0, et leo F, et leo ille cet . 5 uoluntarie Ov, uoluntariam cet . 6 corporis sui LM et om. LM 8 catulus leonis LM 9 est et M ideo F quia om. F 10 huic] cui F, nulli L in ras . 11 scilicet a scripsi, nisi a 0, nisi L, nisi ad FPU, quam in ras. L, a quo enim egressa est nisi a M, a quo enim nisi a v saluatori (i in ras.) nostro L si add., om . « 12 uitae est FPU, uita et est L, uita est et qui v promisit FPU 13 imparciens FPU et] aut fort . ut de] unde FPU 16 iu Ov, om. cet . 19 zabolus OPU, diabolus F uocet L1 20 consumitur] absumitur LMv 24 ut Ovf et cet . et Or, om. cet . uiuimus, si ad eius praecepta uiuamus. sic ergo de potente exit dulce, cum amaritudine malitiae nostrae per ipsum in dulcedinem bonitatis commutata dulcis a uerbo eius esca procedimus, qui quos edendo consumpsit peccato reparauit ad uitam. solus hic potens, dulciter potens, qui liberauit pauperem ab auaro potente, qui feritatem mei corporis per mysterium pietatis suae in mortem sui corporis perimens, ibi cibum uitae edit, ubi miserae fames mortis arebat, qui mihi offensionem gratia, peccatum iustitia, infirmitatem uirtute, mortem uita, confusionem gloria, regno mutauit exilium. qui audiebamus: terra es et in terram ibis, nunc iam audimus: conuersatio uestra in caelis est. Itaque illam speciem, quae in illum Samso uel recrinito uel moriente retexitur, et in omnem Christi famulum conuenire arbitror. homo enim, qui praeuentus fuerit in aliquo peccato, ut salubriter paenitendo ad instaurationem gratiae quasi capillis renascentibus reuertitur, ponens ut arcum aereum brachia sua id est fidem spei uerae et spem fidei non fictam, exercens idem ad proelium manus suas operibus pietatis, cuius exercitatio ad omnia utilis est, tum ut quibusdam bonae conscientiae et fidei firmae lacertis ualens audebit inuadere et poterit uertere inimicorum columnas. hae autem sunt columnae hostilis domus, quibus nititur, in qua uelut nostri uictor epulatur inludens captis, si membris nostris ut armis suae 5] Ps. 71, 12. 11] Geu. 3, 19. Phil. 3, 20. 15] Gal.6, 1. 17] Ps. 17,35. 19] (Ps. 143, 1). 20] 1 Tim. 4, 8. 1 si eius praecepta seruemus M 2 exiit PU, exigit F amaritudiu nem 0 3 commutatam 0, comitata. L 4 quos scripsi, nos w 5 petens IP quia LMU 7 morte M ibi] ubi P1 8 aedit FL, t faIDee dedit M famis P1 mortis fame (ł femu m. 2) M, famis morte (rte in ras.) L mortis P s. 1. m. 2 10 audiuimus FLPU 11 nostra conuersatio LM 13 sampso 0, sapso F, sanso PU, sanson M, samson L, samsone v 15 in om. F 17 capillis L 8. 1 . 18 est fide 0 19 fictae Rosto. 20 tunc M 21 uolens U 22 inuadere] carnalia desideria desifarat Sacch . euertere uel uellere coni. Sacch . haejg L, quae FOti, que PU autem] quidem v 23 hostiles 0 24 operatur JJ capitis Ll iniquitatis utatur. deicimus ergo hunc inimicum domu sua interitu subiugatae carnis, qua adiutrice intus in nobismet ipsis hostis inclusus intestino animam nostram bello quatit, crimine uoluntatis nostrae potens nostri factus, nostra aduersus nos uitia satellites habet interioremque nostrum ministerio exterioris oppugnat. Sed meminerimus pacti, quo per baptismatis gratiam consepulti Christo in crucis sacramenta iurauimus, ne iam quasi uiuentes agamus in hoc mundo uiuamusque iam non nos sed Christus in nobis. quo nobis in honorem capitis restituto cadet zabuli domus et tota inimicorum cohors cum peccati nostri morte morietur. quamobrem non solum morte Samso commori disco hostibus meis, hoc est mortificando carnem meam simul interficere peccatum, ut superstite spiritu uictor salutis triumphem et dicam animae meae: conuertere in requiem tuam, quoniam dominus benefecit mihi; sed et caecitate Samso, qua corporeis tantum captus oculis spiritales non amisit, inluminor ad intellectum bonum, ut exemplo illius sciam quos magis debeam oculos habere. non enim inuocasset ille uir dominum in suae uirtutis auxilium, nisi mentis oculos habuisset incolumes, quibus lumen est Christus, in cuius lumine uidebimus lumen. quod si semper ardet in lucerna corporis nostri, tunc opera tenebrarum occident, et princeps huius mundi mittitur foras, non utique extra mundum hunc, cum quo, sicut scriptum est, in damnatione cum iudicatis mixto fine uacuabitur, sed foras a cordibus nostris, a quibus, si Christum recipiamus, expellitur. 10] (Rom. 6,4; Col. 2,12; II Cor. 5,15; Gal. 2, 20). 15] Ps. 114.7. 18] (Ps. 110, 10). 22] Ioh. 8, 12; Ps. 35, 10. 24] Ioh. 35, 12. 1 domu 0, domo cet . hominem nostrum M 8 crucis in M, cruci L, in crucis v 9 in in hoc F 11 zaboli 0, diabuli F1 18 sampso 0, sanso P, samson L, sanson FMU et sic hi codices infra hoc] id FPU 16 quia FPU beneficit L tibi LM 17 tantum om. M 20 uocasset M 21 oculos mentis FPU incolomes 0 24 occidunt c mittetur LM 25 cum - l . 26 uacuabitur om. M sicus U 26 cum iudicatis L, cumiudicatus O, coniudicatus cet . Ergo, quia illum imitantur qui sunt ex parte illius, nos imitemur dominum Iesum, qui nos uocauit in sortem hereditatis suae et tollere nos iussit iugum suum suaue, ut graue illud legis et mortis iugum discuteret a nobis. est autem et crinis ut iugum leuitatis; nam, ut scriptura diuina nos docet, leuis est sanctorum coma, inpiorum grauis. haec aut uirtutis, at in Samso, aut sanctificationis, ut in Samuel; illa aut ponderis, ut in Abessalon, aut squaloris, ut in Nabuchodonosor. qua hominum comarumque discordia docemur in capillis opera censere, siquidem regi Assyrio in solitudinem feritatemque damnato luctuosa concretio capitis intonsi in iubam leonis horruerit, ut etiam corporis specie transiret in beluam qui non solum a regnis suis sed etiam a sensibus exulabat humanis, coma tristi leonem, uncis unguibus uulturem, sensu et pabulo bouem referens, ne unius tantum beluae similitudinem ferret in poenis qui multarum similis fuisset in moribus. Intellecto tamen tandem deo et sensui reformatus et regno, factus et ipse nobis est in exemplar fidei, ut regnum quod intra nos est timeamus amittere peccando et meminerimus repetere paenitendo. nec Abessalon, quamuis decoro et corpore superbus et capite, poterat dicere quod Samso dixit: si tonsus fuero, discedet a me uirtus mea, quia non habebat illam in pulcherrimo licet crine uirtutem, quae non corporalium capillorum sed gratiae spiritalis erat, quam inpius 1] (Ioh. 8, 44; Eph. 1, 11; Col. 1, 12; Matth. 11, 30). 5] (I Ioh. 5,3). 7] (I Reg. 1, 11; II Reg. 14, 26; Dan. 4, 30). 19] (Luc. 17, 22). 21] (II Reg. 14, 25). 22] Iudic. 16, 17. 4 illius F 5 ut s. I. m. 2 F, et IJ nos docet] dicit F 6 aut] autem U 7 ut om. U sanso FPU, sampso 0, samson L, sanson M, sampsone v, et sic codices infra samuhel LMP, Samuele v illa om. FPU, illa autem v 8 abessalon LMO, absalon FPU, Abessalone v in om. U nabucdonosor FPU, nabucodonosor LM, Nabuchodonosore v 9 quam U hominum Ov, omnium cet . crinium comarumque LM in] ut in L 11 iuuam 0 17 tamen tandem Ov, tamen FPU, tandem LM sensu FPU 18 est et ipse nobis LM fin L 19 intra nos] in nobis FPU 20 abyssalon 0, absolou FP, absalon U et om. FU 23 licet in pulcherrimo LM 24 gratia FPU specialis FP, spetialis U inpius] ipsius L IXVIIII. Panlini Nol. epistulae. 12 habere non poterat. uirtus enim et sapientia dei Christus est, qui in parricidalem animam non adibat, quia non habitabat in corpore subdito peccatis. denique capillaturam illius pro iniquitatum mole desectam etiam tonsurae necessitas indicata testatur. sic enim habes: tondebat caput suum, quia grauaretur; cum autem detonsus esset, ponderabat capillos capitis sui, et erant centum siclorum pondere regali. quo apertius exprimi potest pro operibus numerari capillos, cum in inpii capite non aliquam uirtutem sed tantum sarcinam capillorum scriptura signauerit? ponderabat, inquit, capillos capitis sui. gloria enim inpio est iniquitas sua. neque solum operatio eum nequam sed et nequitiae, ut quidam ait, fama delectat. unde illud in psalmis habes: quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? lumen etenim inpiorum tenebrae, honor umbra, celsitudo transitus, caput zabulus et ideo coma pondus est, propter quod scriptura regali pondere grauem illius parricidae comam dicit, hoc est zabulico pondere; zabuli etenim regnum est omnis inpius. sic et qui mollibus uestiuntur in domibus, inquit, regum sunt, hoc est principum aeris huius et nequitiae spiritalis ducum; in quorum domibus et regnis agunt aut inpietate duri aut lasciuia molles, quorum diuitiae peccatum, itinera lubricum, finis interitus, gloria in inferno, domus in sepulchro est. talium crines crimina sunt, et idcirco illi crines esse non possunt, quibus bellator sacer funes hostium et nouas restes quasi mollia fila soluebat, sed illi potius, de quibus scriptum est: funes peccatorum circumplexi sunt mihi. peccatis enim suis 1] (I Cor. 1, 21). 2] Sap. 1, 4. 5] II Reg. 14, 26. 14] Ps. 51, 3. 15] (Ps. 34, 6). 17] (II Reg. 14, 26). 19] Matth. 11, 8; Luc. 7, 25. 20] Ephes. 2, 2. 23] Phil. 3, 19. 24] Ps. 48, 12. 26] (Iudic. 16, 9. et 12, 13). 27] Ps. 118, 61. 2 in om. M parricidialem FPU, paricidalem 0 7 siderum U 8 regali ex galli P2 9 in om. OU 11 est enim impio M 12 eum sola operatio M 14 pr . in om. F 16 zabolus F\'OPČl, diabolus F*, et sic l . 18 17 parricidt; supra homicide M m. 1 24 domus] finis M 25 criuis F 26 funes om. U anima et inplicatur et premitur. quod plene probat propheta, qui dicit: superposuerunt iniquitates meae caput meum, sicut onus graue grauatae sunt super me.. Vides quam graues habeat peccator comas. at cui coma Christus est lenis et uolucer exultat dicens: deus, qui praecingit me uirtute et posuit inmaculatam uiam meam, qui perfecit pedes meos tamquam cerui et super excelsa statuit me. iugum enim, ut dixi, et coma Christi leuis est, quia seruientes Christo operamur bona, quibus pennati in alta prouehimur. unde etiam in carne positis Christianis apostolus dicit: uos autem iam non estis in carne sed in spiritu. subiecta enim subditae deo animae caro transit in spiritum non substantiae commutatione sed uitae. itaque et mortem mihi Samso et caecitatem uolo, ut uiuam et uideam deo. nam forsitan ille receptis propter futurum mysterium in coma uiribus recipere simul, ut amiserat, oculos ideo non desiderauit, quia uirtus illa caelestis gratiae internis sana luminibus corporeo non egebat obtutu. Hoc igitur exemplo et nos contentis ad dominum sensibus carnales oculos saecularium rerum auersione caecemus, quibus orbari propheta desiderabat, cum diceret: auerte oculos- 108 meos, ne uideant uanitatem. et dominus ip.se oculis Iudaeorum caecitatem praeferens s dicit: si caeci essetis, peccatum non haberetis. reminiscamur qua pernicie illis in paradiso oculi sint aperti, quos tamdiu habuerunt inluminatos deo, quamdiu clausos habuere peccato. nam tum demum puberis aetatis suae hauserunt pudorem, cum bonae conscientiae castitatem cuius lumine uestiebantur, praeuaricationis crimine perdiderunt. et ideo ueri luminis damnum est ad usum tenebrarum 21] ps2] Ps. 37, 5. 235] Ps. 17, 33. 258] (Matth. 11, 80). 11] Rom. 8, 9. 21] Ps. 118,37. 23] Ioh. 9, 41. 25] (Gen. 3, 7). 3: Plene 0, bone L, bene cet . 2 supposuerunt M meas FOPUv 30,*v*s PU 4 at] aut L 5 praecinxit v 14 morte M 15 deo -l** jiiej nihil ille Ov mysterium om. M 16 ideo om. M 19 intentls Jtf deum FPU 21 quibur U 26 puberis aetatis sciipsi, puber- D 8 ut aetatis Ov, aetatis FPU, nuditatis LM, pubertatis et nuditatis 8,0 - scientiae F 12* uti luminibus et oculos in terrena defixos caecare caelestibus. inluminatur autem anima tali caecitate, qua despicit mundum, ut conspiciat deum. quia omne, inquit, quod in mundo est, concupiscentia oculorum est, ob hoc apostolus obduci aciem nostram huic mundo et enubilari Christo docens, ei scilicet qui inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, id est omnis hominis mentem uenientem, sollicitat nos ab aspectu praesentium in suspectum aeternorum et dicit: nolite quaerere quae in hoc mundo sunt; praeterit enim huius mundi figura, et iterum idem: quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram patris. omnia enim, ut Ecclesiastes ait, sub sole uanitas. proinde super solem ueritas. ita et qui in ueritate consistunt, etsi intra mundum uiuant habitatione corporea, tamen supra mundum sunt conuersatione caelesti et astrorum choros uel caelorum polos euolante spiritu scandunt et superuadunt celsioresque elementis agunt, non subditi rebus et usibus elementorum, sed adfixa in Christo uita superiores mundo fiunt, manentes in eo qui est super omnia deus benedictus saecula. Vides quemadmodum nos a mortalibus ad deum transferat imitator Christi doctrina pariter exemploque uirtutis, auferens uelamentum a corde nostro, ut reuelata facie contemplemur in gloriam dei, quae infidelibus uelamine legis absconditur, fidelibus euangelii reuelatione detegitur. iam ergo nobis illa carnali coma opus non est. uetera enim, inquit, transierunt, et ecce nunc omnia noua, quoniam exortum est in tenebris lumen rectis corde, misericors et miserator et iustus dominus. dominus autem spiritus est. 3] I Ioh. 2, 16. 6] Ioh. 1,9. 9] l Ioh. 2,15. 10] I Cor. 7, 31; Col. 3, 1. 12] Eccle. 1, 14. 19] (Ioh. 15, 4; Rom. 1, 25). 21] (I Cor. 11, 1). 22] II Cor. 3, 18. 25] II Cor. 5, 17. 25] Ps. 111, 4; Ioh. 4, 24; II Cor. 5, 17. 5 huic mundo aciem nostram FPU 7 id -ueuientem om. M 10 figura huius mundi M 12 ait ecclesiastes FPU 16 euolantes LM v 19 quod F 20 tranferdt U 23 in 0, om. eet . uelamine om. LM 24 euangeliis 0 detergitur 0 25 carnalis 0 26 nunc om. FPU noua suut omnia FPU ubi uero spiritus domini, ibi libertas. et ideo tunc honori fuerit capillatio, cum adhuc illud spiritale uelamen legis etiam corporali habitu praeferri oportebat: nunc iam oneri est, postquam sol aeternae libertatis inluxit et caput nobis factus est Christus, qui nos ut iugo ita et onere capitum depressorum leuaret. propterea iam audemus in uoce exultationis et confessionis ut liberi proclamare: disrumpamus uincula eorum et proiciamus a nobis iugum ipsorum. nunc enim tempus acceptum, nunc salutis dies, cum iam non in umbra nubis sed in lumine corporis sui ueritas adest. et oportune ad gratiae tempus et species libertatis tonsori in promptu est, qui nos et prolixiore capitis uelamento leuet, ut gratiae spiritalis beneficium etiam corporalis forma testetur et libertatis internae laetitiam serenitas reuelatae frontis ostentet. Feminis tantum comam apostolica reliquit auctoritas, quia etsi ipsis una nobiscum fides uelamentum cordis amoueat, tamen tegimentum capitis et frontis umbraculum uerecundiae decus postulat; et ideo perfectus fidei ac disciplinae magister docet indecorum uiro crinem, quia abscondi non potest caput uiri Christus, quod est et illa supra montem aedificata ciuitas in ecclesia, quae corpus est Christi. itaque uiro dedecens, feminae decus est, quae nemini caput est, sed honestatis cultu ornat uirum et corporis seriem, quae a capite Christi deo et uiri Christo et mulieris uiro texitur, quasi in fundamentum locata sustentat. sed eam quoque per consortium corporis membrorumque texturam participem et summi capitis facit Christus, in quo nec masculus nec femina 4] (Matth. 11,29). 6] (Ps. 41, 5). 7] Ps. 2, 3. 8] II Cor. 6, 2. 19] Matth. 5, 14; I Cor. 11, 3; Eph. 1, 22. 27] Gal. 3, 8. 1 oneri F, honeri PU 3 honori FPU 5 honere PU depres- sos fort . 6 leuauit M 7 dirumpamus FL 9 non om. L 10 gratiam et 0, gratiam v 11 species-tonsori. Ov, speciem-tonsor cet. promtu L 13 ineterne F 14 reuelatae-etsi ipsis una om. Pl, U add. in mg. P* ostenderet F 17 tegmentum FPU, tegimentum L pra capitalis U 20 su F (p m. 2) 23 seriem corporis M 25 per ex pro U sortium 0 26 tertura M1 sumus. habeant sane capillos, quibus iuxta illam euangelicam peccatricem uestigia Christi tergeant et sapientiae pedibus inplicentur, ut aliud nisi sapientiam amare, nisi uirtutem amplecti, nisi pudicitiam osculari nesciant et ut extremo saltem rore uerbi caelestis aspersae dicant: ros enim, qui abs te est, sanitas est nobis. sint mulieribus nostris comae, spiritalium acta uirtutum, ieiunia misericordiae orationes; tales enim et uirum decent crines. ornet eas Christi gratia, non capilli, castitatis gemma, non lapidis, et operum in his, non odorum fragret unguentum. meminerint esse se filias illius filiae regis, cuius gloria omnis ab intus est. intelligant cur illas apostolus prolixiori capitis uelamento tegi iusserit; propter angelos, inquit, illos uidelicet. ad seductionem parates, de quibus sancti iudicabunt. hi enim petulantius infirmiora uasa pertemptant, sicut non Adam sed Euam coluber adgressus est. unde etiam docere in ecclesia prohibentur, ne exaltato spiritu decreta sapientiae audeant intueri et scientia inflante dissiliant. profecto enim ualeat ad confusionem malorum, si uideant mulierem sensus suos ignorantiae specie per silentium tegere, disciplinam intellectus sui uerecundo habitu confiteri, ut non audeat serpens temptandam rursus adgredi desperatione capiendae. Non frustra autem hoc eo potissimum tempore fieri debere apostolus docet, cum aut oret mulier aut prophetet. tunc enim uenit in spiritus conceptionem, et ideo tunc magis excitat temptatoris inuidiam, cum in uirum perfectum spirans exit terminos infirmitatis suae. quod autem et de oratione eadem apostolus quae et de prophetia sentit, non mirum, cum et alio 1] (Luc. 7, 38). 5] Es. 26, 19. 10] Ps. 44, 14. 12] I Cor. 11, 10. 15] (Gen. 3, 1). 16] (I Cor. 14, 34; I Tim. 2, 12). 22] (I Cor. 11, 5). ri 2 tergant FMPHJ, terg»ant. L 4 pudititiam 0 oscula 0 sale tim L 5 rorem 0 celestis aspr|sso L, celesperse U 7 misericordiae Ot\', misericordia cet . talem U 9 lapides 0 10 flagret LOv, fragrat F, fraglet M ungentum M 11 omnis gloria M 14 hii M uasa om. M 16 ne] ne scilicet M 17 audant U 18 ualeat 0r, ualet cet . 21 disperatione 0 capiendam (am ex e) L 22 autem hoc frustra M 23 orat M prophetat M 26 oratione] tractatione 0 loco dicat orari spiritu; nam et cum oramus, inquit, quemadmodum peti debeat nos nescimus, sed ipse nos spiritus docet. igitur quia et in oratione fit conceptio spiritalis, ne quis, ut scriptum est, mulieri ultra uasculi sui fines agenti dolus hostis et laqueus occurrat, uult apostolus in habitu eius ostendi esse illi supra caput potestatem, qua regatur pariter et defendatur, ea ipsa humilitate cordis uirtutem illi conferente, qua scientiae supercilium premit gubernaculo disciplinae et mauult timere quam altum sapere, tutius tacita per timorem fidei quam perita cum lingua, in cassum pressura frontem capillo, nisi etiam pudore uelauerit. Ergo in commune omnis anima studeamus illis adornari capillis, quos deus numerabiles habet, sicut ipse dicit: sed et capilli capitis uestri omnes numerati sunt. cuius uero ille capitis capillos magis numerare dignetur quam eius, cuius ipse uerticis caput est? de quo dicitur: caput eius ut aurum cephas, quo nomine probabilius aliquod et purius aurum significari puto, sicut illud de terra Euilath. hoc enim aurum forma sanctorum est, qui in capite corporis ut lumina micant et sunt aurum ignitum deo. quia uidelicet eos per examina passionum in huius muni fornace conflatos inuenit, ut scriptum est, dignos se, et in his sacram imaginis suae percussit monetam, inprimens cordibus et linguis eorum ueritatis suae uerbum eosdemque ipsos statuens nummularios, ut secundum suam formam probabiles domino cuderent nummos et abolita de nobis figura Caesaris uiuum regis aeterni nomisma signarent, ut spiritu redemptionis inscripti ceruice iam iugo libera et salutis titulo praemunita fronte caneremus: signatum est super nos lumen uultus tui, domine. 1] I Cor. 14, 15. Rom. 8, 26. 5] (I Cor. 11, 10). 11] (I Tim. 2,9). 13] Luc. 12, 7. 16] Cant. 5, 11. 18] (Gen. 2, 12). 20] Apoc. 3, 18. 21] Sap. 3, 5. 26] (Matth. 22, 21). 28] (Ezech. 9, 4). Ps. 4, 7. 2 spiritualis FU 7 conferentem U 10 praessura 0 15 capillos capitis M numerare magis FPU 17 caefas 0, ophaz LM aurom F 18 ille F euuilat OP, euilat F, eiulat U 21 conflato U 22 dignos se] dignosce FU, dignossce P percursit L 24 mummularios PU 26 nummisma FLMP 27 ut] et ut itl, in FU Summa igitur ope enitamur ita nos conparare, ut diuini capitis, quod nobis per gratiam dei Christus est, crines et aurum esse mereamur. ex ipso enim capite pullulat illa caesaries, de qua scriptum est: capillatura eius ut greges caprarum. et bene illorum potissimum animalium nomine designantur greges Christi, quorum maxime usus in lacte est, quia omnis qui credit deum Christum totam trinitatis plenitudinem in eo, quem pater unxit spiritu sancto, fide pietatis amplectitur. et ideo ipsa mater omnium uiuentium, Christi corpus ecclesia, suco pietatis exuberat, et bona ubera eius super uinum. in quo opinor significari, quod dulcior sit libertas gratiae in lacte misericordiae quam in uino iustitiae legis austeritas. littera enim, inquit, occidit, uides censurae merum; spiritus autem uiuificat, uides uberum munus et lactis effectum. sed hoc, ut tu mauis intellegi, semini detur, quo prima nascentium multra coalescit. bona igitur ubera, quae pastor bonus, qui pro ouibus animam suam posuit, illis inmulsit infantibus, de quorum ore perfecit laudem sibi, ut destrueret inimicum boni et defensorem mali. Ex harum caprarum gregibus erat ille uir gregis, qui » paruulos Christi nondum aptos solidiori cibo teneris lactabat alimentis, quibus dicebat: lacte uos potaui, non esca; nondum enim poteratis, sed nec adhuc potestis. cum autem huius lactis alimonia creuerimus, firmatis primum fidei conceptione uestigiis adolescemus in robur iuuentae, et confirmata per fidem caritatemque patientia leuabimus manus nostras in actionem robustiorem operibusque uirtutum uelut cibo fortiore 2] (Eph. 1, 22). 4] Cant. 4, 1. 6] (Prou. 27, 27). 8] Act. 10, 38. 9] Gen. 3, 20. 10] Cant. 1,1. 13] II Cor. 3, 6. 16] Iob 10, 10. 17] loh. 10, 11. 19] (Ps. 8, 3). 22] I Cor. 3, 2. 1 nitamur LM 5 bn§ L 7 credidit FPU 8 unsit U 10 bene M, bni L 15 sed hoc-coalescit om. M mauis 0 v, magis cct. intellegi semen detur Ov, intellegis emendetur cet.; semini emendaui 16 qui O1 multia U, mulctra M 21 paruuolos 01 nundum PU et infra 25 adolescimus FPU, adulescimus 0 rubur 0 confirmata Ov, firmata cet . 26 caritatemque Ov, caritate atque cet . 27 rubustiorem 0 t uiuemus, ut efficiamur et illi crines, de quibus scriptum est: crines eius abietes nigrae sicut corax id est coruus, sed bonus iste coruus nec ille ad arcam reuertendi inmemor, sed ille pascendi prophetae memor, cui bene conparantur illarum abietum aemuli crines, de quibus dicit: abietes bonae et nigrae, adducentes naues Tharsis; unde nunc corax iste non noctis sed luminis coruus est, cuius colore speciosi crines sunt ideo sancti, genus regale et sacerdotale, quibus diuinum caput ut ostro gloriae suae purpurat, quia et iuuenalis gratia in huius praecipue coloris capillo florentem uestit aetatem. Non dissimulandum tamen, quod auis ista interdum forma peccati in scripturis, interdum gratiae species inuenitur. uidetur enim esse mortifera, cum ad supplicium producitur inpiorum, quia mala, sicut scriptum est, per malos angelos mittit deus, uel cum in ultionem maledicti dicitur: oculum, qui inriserit patrem et matrem, effodiant eum corui de conuallibus. laudabilis autem eadem auis, uel cum prophetam mane panibus et ad uesperam carnibus alit uel cum pulli coruorum inuocant nomen domini. sed et color eius aliquando in sanctis, aliquando in inpiis ducitur. sponsa namque Christi dicit se fuscam esse et decoram, et dominus tenebras posuit latibulum suum. et rursus econtra ab apostolo commonemur, ne nos tenebrae conprehendant. uerum tamen illae abietes nigrae et bonae adducentes naues Tharsis secundum eius formam sunt, quae fusca pariter et decora est. ipsius enim et membra sunt sancti, qui sicut et palmae 2] Cant. 5, 11. 5] III Reg. 5, 8; II Paral. 9, 21. 8] I Pet. 2, 9. 14] Ps. 77, 49. 15] Prou. 30, 17. 19] (Ps. 146, 9). 21] Ps. 17, 12. 23] Ioh. 12, 35. 24] III Reg. 5, 8. 26] (Ps. 91, 15). 2 sucut U corax id est om. M 3 bñe L 6 nunc om. FU, huc O txp. P m. 2 7 coruus M colore scripsi, color w, coloris v 9 austro M, austro L et] et in 0 iuueualis Ov, iuuenilis cet . 10 gratiam Pl in om. FPU capillo om. FPU 13 splicium U perducitur FPU in 14 mala om. LM 15 mittit (in na. 2) M ultioue Ov 17 eadem < auis om. LM 18 pauibus U 20 dicitur v 22 contra L, e contrario 17 24 ille FMPU bn M, bne L florentes et cedri multiplicabiles, ita et abietes nigrae et bonae sunt, quia in ecclesia hoc est dei monte uerticibus meritorum eminent, ut abietes in suis montibus. et sicut illae aptae nauibus contexendis, ita illi principes populi de monte legis ut a Libano excisi arcam domini siue nauem hoc est ecclesiam per huius mundi diluuia nauigaturam edolatis uerbo dei gentibus texuerunt et in conpagem caritatis fide stringente coniunctam fluctus mundi istius inputribiliter secare docuerunt. Sed et nunc eruditae ad apostolicam fidem animae abietes sunt nigrae et bonae: nigrae uero iam non de peccato, ut puto, magis quam adhuc uel de inhabitatione corporea uel de exercitationis internae quasi bellico puluere uel puluerulento sudore nigrantes; bonae tamen propter spiritalem etiam in noctibus corporum conuersationem. sic et naues, quae fluctibus mundi supernatant, et fide ueri atque opere iusti a dextris, ut scriptum est, et sinistris uelut remis armantur, qui uerbo dei quasi gubernaculo diriguntur et ad auram spiritus sancti sensuum suorum sinus pandunt et cordis sui uelum uinculis caritatis ut funibus ad antemnam crucis stringunt. et arbor illis est uirga de radice Iesse, quae totam corporis nostri quadriremem regit et cui si iuxta illam poeticam fabulam in prophetica ueritate nectamur, uoluntariis adstricti nexibus et obstructis non cera sed fide neque corporis sed cordis auribus, contra huius mundi uarias ad capiendum, pares ad nocendum inlecebras tuti et innocui scopulos uoluptatum quasi saxa Sirenum praeteruehimur. adstringamur autem huic arbori fune ualidissimo, uincti in spe fide caritate, credentes cordibus et 15] (II Cor. 6, 7). 20] Es. 11,1. 2 eminet\' 0 5 nauem P in mg. m. 2 cuius Pl 6 edolatis Of), i modullatis cet . 8 inputrabiliter L 11 magisf qua M, magisque r habitatione LM 12 puluerulecto F 13 uigrato M 14 sic et] siccae F, sicce U, sic ut fort . 15 et om. in ras. M 17 et om. FPU n sancti spiritus FPU 19 atenam L, antennam FPU 21 quadriremen 0 et om. M 23 obstructis 0, obstrictis P3, obstricti cet . neque] non FPr; 25 sirenarum M 26 arbori om. M 27 uincti; L et caritate FM credentis L 1 MI oribus confitentes indiuiduam trinitatem, quae est spartum triplex, quod non rumpitur. hoc sparto et opera nostra texantur, quo et rudente fidei nostrae arbor erigatur caritatis antemna et uitae nostrae uela sinuentur, ut simus et abietes illae, quae in fabricam templi magnis ratibus intextae ducebantur a Tharsis, uel idem naues, qui illam aemulemur, quae Solomoni quondam electum aurum et opes Tyrias adferebat. tanto autem studiosius et quaestuosius nostra negotiatio debet agitari, quanto rex noster aeternus Iesus illo temporali Solomone praestantior est. ecce enim, inquit, maior Solomone hic, qui non conteret nos spiritu uehementi inter naues Tharsis, si illi bono actu uitae nostrae lucrum, quod est pretiosissimum deo mercimonium, conuehamus, ut suum ipse pretium accipiat a nobis, quia ipse est et margarita, atque eam tota spiritalis istius mercaturae conuersatio sibi nititur conparare. cui coemendae si facultas nostra suffecerit, non deprimentem sarcinam sed leuantem nos per hoc mare magnum et spatiosum uehemus et dormientem in nobis pro nostra segnitia dominum, si uel dormientem uectare mereamur, excitare audebimus, ut increpans uentos spirituum inimicorum uel etiam nostrorum sensuum saluos nos faciat a pusillo animo et tempestate tendentibusque nobis ad tranquillitatem suam maria consternat, ut quasi naues suarum onerarias opum deducat in portum salutis, uictricibus fluctuum puppibus uirides laetus inponat coronas. 5] (III Reg. 5, 8). 6] (III Reg. 9, 29 et 10,22: II Par. 8,18 et 9, 10). 10] Matth.12, 42 ; Luc.11, 31. 11] Ps.47,8. 14] (Matth. 13,46). 17](Ps.l03, 25). 19] (Matth. 8, 24 ; Marc. 4, 38; Luc. 8, 23). 21 ] (Ps. 54, 9). 23] (Ps. 106,30). 1 quod est fuuiculus triplex M 2 sparto om. M 3 et rudente v, erudiente tAl, ut rudente fort . 3 erigitur FPU antenne FU 6 idem 0, iidem v, eaedem FPU, illae ML illam Ov, illa cet . solomoni 0, salomoni cet. et sic infra 7 condam PU adferebant L, afferebant FMP, offerebant U 8 studio suis U 11 uehementi spiritu M tahrsis L 12 illo F 13 mercimoniam FPU 14 atque eam scripsi, ad - 1 quam 01, quam v 15 *nitit M (f eras.) conparare J corporaliter U, coparandam M 16 coemeuda L 0 r, coemendet F 17 mare om. U 23 et quasi F quasi onerarias F 24 uictricibus LOt" uictricibusque cd. pupibus LMP Simus et dextera eiusdem, qui totus dextera est, non habentes in actibus nostris sinistram, ut ad dexteram iudicis stare uel potius dextera ipsius iudicis esse mereamur et opera nostra in die retributionis sicut capillos sui capitis dominus remunerator adnumeret, ut ipse iam praefatus est in euangelio, pronuntianda iudicio, cum benedictione diuina et adtributione regifica remunerabitur spiritalium merita uirtutum hoc est pulcherrimas sui capitis comas, qualibus et illa in ecclesiae typo mulier Christi uestigia unguento et lacrimis rigans tersit, quae non tam pretio munerum quam obsequii placuit affectu. non enim unguentum in illa dominus sed caritatem dilexit, qua pudenter inpudens et pie inproba sine obprobrii et repulsae metu extraneam sibi domum Pharisaei non inuitata illa ui petulans penetrauit, qua rapitur regnum caelorum, et tantum uerbi caelestis esuriens non ad opes illius sed ad pedes Christi cucurrit seque in illis abluit et cibauit atque ipsos sibi pedes sacrarium, ut ita dixerim, et altare constituit. in quibus libauit fletu, litauit unguento, sacrificauit affectu. sacrificium enim deo spiritus contribulatus, quod illa immolans deo non solum remissionem delictorum sed et gloriam praedicandi cum euangelio nominis meruit. Et quia uocandae ex gentibus ecclesiae imaginem praeferebat, omnia in semet ipsa mysterii salutaris insignia gessit: uncta est chrismate sui muneris, paenitentiae lacrimas habuit in lauacrum, uiscera caritatis in sacrificium et ipsum uiuum 2] (Matth. 25, 33). 4] (Matth. 10, 30; Luc. 12, 7). 14] (Matth. 11, 12). 18] Ps. 50, 19: 20] (Matth. 26, 18; Marc. 14, 9; Ioh. 12, 3). 24] (Luc. 7, 38). 1 dextra F 2 ad O s. I. indicis Ol 4 sui om. M 5 ut - I. 8 comas om. M iam] etiam FPU est, orn. L 6 praenuutianda L, prenunctianda F, prenuncianda 1\', prenumptianda U benediccione 0 merita 7 remunerabit MO\'t, muuera P 8 capitis sui F qualibus]"qua U 9 typho P1 unguento et om. M rigaus om. FPU 11 ungentum M 12 prudenter MU, t pudenter M tIł. 2 13 farisei 0 illa ui petulans om. M 14 rapitur LMv, rapuit FPU, rupitur 0 regna Pl 15 opes] dapes coni. Socch . christi pedes FPU 16 et et F sibi om. F 18 littauit FPU ungento MU effectu L1 19 quod 0, quem cd . 23 semetipsa v, semet ipsam., 24 crismate LMOP 25 uinum U niuificantemque panem manibus et ore praesumpsit, sanguinem quoque calicis, antequam fieret calix sanguinis, osculis sugentibus praelibauit. beata, quae Christum in carne gustauit et in ipso corpore Christi corpus accepit, merito praelata Pharisaeo pascenti licet Christum, quae Iudaeo epulante ieiuna non cibi, at dixi, sed salutis auida seruiebat. beata, quae meruit in ecclesiae typum hac quoque specie figurari, ut in domo et conuiuio Pharisaei non ipse Pharisaeus sed peccatrix ad ueniam iustificaretur. plus huius inportunitas. etenim dispositi a saeculis sacramenti ordo poscebat iuxta illam Noe patris propheticam benedictionem in tabernacula Sem transire habitationem Iapheth, hoc est in domo legis et prophetarum ecclesiam potius iustificari, minorem aeui sed gratiae lege maiorem, unde ipsius in Iohanne persona, unde lex ipsa legis profitetur: qui post me uenit ante me factus est, quia prior me erat. Vt autem etiam in typo congrueret ecclesia capiti suo, bene formam peccatricis acceperat, quia Christus quoque formam peccatoris accepit. sed Iudaeus neque caput neque fundamentum habiturus in Christo nec caput Christi nec pedes unxerat, quod utrumque pretiosis unguentis mulier euangelica inrigauerat. propterea synagogae neque oleum gratiae neque aqua refectionis a Christo est, cuius typum illi Pharisaeo gerenti circa ipsum et olei et aquae salutaris fontem et aqua et oleum caritatis exaruit. de hoc fonte praedixerat per prophetam: oleum peccatoris non inpinguet caput meum, sicut ad ecclesiam suam dicere potuit: inpinguasti in oleo 14] loh. 1, 30. 25] Ps. 140, 5. 26] Ps. 22, 5. 2 suggentibus FL 4 fariseo ut semper 0 5 cibo FPU 6 seruiebat] esuriebat FP\'U 9 plus huius inportunitas om. M plus] pia L importunit atis P1; consequitur quam Pharisaei dapsilitas add. Rosw., quam illius comitas addiderim, si quid addendum seculi FPU 10 sacramti M s. I . prophetiam U 11 iaphet FLPU, iafet 0 13 aeui scripsi, temporum (tpr M, tempore L) aeui 00, temporum aeuo v gratiam FOPU 14 persona unde lex ipsa legis 0, unde lex ipsa legis persoua FPUv, legis persona LM 16 et ecclesia FLPU capitis sui L 18 neque caput neque caput U neque FU 23 aquae L 24 fonte L\'O, forte cet . per prophetara praedixerat M 26 inpingasti L, impingasti M caput meum, quae non solum confectione sed etiam uase pretiosum detulerat unguentum, quod multorum graminum siue florum mixta in unum gratia et uirtute fragrabat. quae potuit nisi ecclesia tale conficere? quae de uariis caelestium gratiarum floribus et sucis odora multimodas suauitates ex diuersis gentibus deo spirat orationesque sanctorum uelut aromata pateris incensa flagrantibus spiritu ueritatis exhalat, ut ei talium florum odoribus seu liquorum roribus adfluenti sponsus ipse gratetur illa qua et in Canticis Canticorum uoce blanditur: columba, inquit, mea, perfecta mea, quoniam caput meum repletum est rore, caput Christi deus et crines eius, electio santorum, quibus pater gaudet in Christo, et crines mei guttis noctis. ros, ut scimus, non est imbris humor sed refrigerii, quo reficiuntur arida ab aestu diurno gramina. huius roris lucidis guttis non nisi serena nocte spargitur terra. unde intellegi datur eas noctis guttas, quibus caput et crines suos sapientia maduisse laetatur, formam esse sanctorum, quam et in stellis apostolus coruscare designat, quae aeque serenis noctibus micant, quibus rores cadunt. quae autem nox intellectu spiritali putanda nisi passio domini, quae et dies inluminauit? de qua puto scriptum: et nox inluminatio in deliciis meis. sed sic et hoc saeculum noctem putes, quod conuersione gentium, quarum ante fidem tenebris horrebat, ut nubibus serenatum est, et nunc ecclesiae lumine quasi pleno lunae perfectae speculo et sanctis hominibus ut puris in serenitate sideribus opera fidelium, quibus animam suam quisque uiuificans a praeteritae siccitatis siti reficit, quasi rores in hac, ut diximus, saeculi nocte destillant. 10] Cant. 2, 10 et 5, 2. 18] (Phil. 2, 15). 21] Ps. 138, 11. 2 multarum FPU 3 uirtutes 0 fraglabat M, flagrabat OL 4 ecclesia nisi F quod FPU 5 adora U 7 fragrantibus FPU exalat FLMPU et ei FPU 8 affluentib; 0 9 garetur U, generaretur F 10 post . mea L s. I . 11 rore id est fort . 12 eius om. 0 13 simus FU umor LO 14 reficimur FU 15 spergitur F tarra om. M 19 mictant U 20 que est F 21 illuminatio] mea add. Rosw . sic et scripsi, et si F, u si et cet . 23 conuersatione LP, cuione M 25 perfectae 0, perfecta cet . 28 destillant 0, distillant cet . Et ideo caput suum Christus tali repletum rore laetatur et inluminator noctium nostrarum tamen guttis noctis nostrae crines suos gaudet esse perfusos, quia ipsius refrigerium et refectio est illa fidelium operatio, quibus uel fratres iuuantur uel inopes confouentur. ideo denique et uocem Iudae aspernatus est, qui recepti corde suo zabuli spiritu mulieris unguentum Christi pedibus inuidebat. operibus enim pietatis et misericordiae et ungitur et feneratur et pascitur Christus. uerum traditor antequam proderet dominum, perfidiam suam prodidit, quem non pauperum sed furtorum suorum cura commouerat et liuor mentis infidae, ut unguentum illud quamlibet pretiosum, dominici tamen sanguinis conparatione uilissimum, pretiosius corpore salutari iudicans, indignaretur in feminam pie prodigam, quam ipse dominus bonum in se opus testatur operatam, docens egentium curam esse posthabendam, sed sibi tantum, ut in eo ostenderet, ut corde peruerso fidei misericordiam praetulisset, cum fomes operum fides sit et praeceptis suis praestet ipse praeceptor. nisi quod in hoc quoque filius perditionis ostendit, quam uilem Christum haberet, qui unguentum, quod supra Christum effundebatur, perire dixit. et ideo non est in pretio sanguinis Christi, quia habere non potest redemptorem quem maluit habere uenalem, et iure a commercio uitae mortis contractor excluditur suo ipsius damnandus iudicio, quo triginta aureis uendidit eum, quem mulier, ut ipse taxauerat, unxit trecentis; sed in hoc peruersus, qui ipsum uili aestimans 1] (Cant. 5,2). 6] (Ioh. 13,2; Matth. 26,10; Marc. 14,6). 9] (Ioh. 12,6). 23] fbiatth. 26, 15; Marc. 14, 5; Luc. 22, 5). 1 laetatua LOP1 2 tamen om. FlJ 3 esse perfusos gaudet FPU 6 quia F recepti 0, recepto cet. in corde M zaboli OPU, diabuli F* 8 foneratur in textu, a-t fouetur in mg. M m. 1, serenatur FP (s. 1. m. 3) v 10 pauperem F furorum 0, futurorum L 1 causa M commoueatur F, conmoueatur U 11 quodlibet F 14 in se dns ipse bonum M 15 dicens FPU esse v, sibi M, se cet . sed sibi-ostenderet om. M fjuod 16 ut FOPU, iprobans M, quod L 17 praestet] praeferri debeat M 18 et ipse FLU 19 uile L et qui 0, ut qui v 21 qui FPU 23 quod L, q U, qui F 24 aureis] argenteis, sed in mg . af aureis. sed euangelium dicit argi M m. 1 uncxit 0, unxerat FPU 25 qui] quod M v exstimans U, aestimant 01 dominum unguentum illud, quod in salutarem nobis eius sepulturam praemittebatur, caro aestimauit. uere ut zabulus ignarus gratiae dei, in qua illi non esset portio, non caritate sed inuidia magno aestimauit pretium mortis eius, qua nos gratis seruat qui magno emit, non uendit. nos enim ille uult pretiosos facere sui muneris uilitate. ipse nobis hac pietate pretiosior, quod se uili uult aestimari, ut ab omnibus ematur. quoniam enim, inquit, ipse fecit pauperem et diuitem, et aequaliter illi cura est pro omnibus. unde ait: gratis accepistis gratiam, gratis date. huius gratiae gratuitis opibus diues Petrus debilem pauperem et tantummodo egenae stipis cupidum pecuniam non habens sanitate ditauit. Itaque egeamus auaritia auri, ut abundemus gratia et per inopiam uoluntariam uilescentes huic saeculo pretiosum domino efficiamur unguentum. spirabimus enim bonum Christi odorem deo, si mortem Christi in corpore nostro circumferentes et uitam in spiritu manifestantes et passionis dominicae et resurrectionis odore fragremus. mittimus autem unguentum in corpus Christi, si substantiam uitamque nostram in fidem ueritatis eius et praecepti oboedientiam conferamus. tunc in eius corpore replentia domum totam unguenta fragrabimus, si caritate perfecta possimus umquam dicere: mihi autem mundus crucifixus est, non amanti diuitias, non honores saeculi, non amanti quae propria sunt, sed quae sunt Christi, non amanti quae uidentur, sed quae non uidentur. hae nobis erunt in uirtutem et ministerium sanctum comae, quibus et pedes Christi detergeamus et funes peccatorum rumpere possimus et 5] (I Cor. 6, 20). 8] Matth. 10, 8. 9] Act. 3, 6. 16] II Cor. 2, 15. 4, 10. 22] Gal. 6, 14. 24] (Phil. 2, 21). 1 saluatorem F nobis om. M 2 premittebantur 01 caro] caro pcio M in mg. m. 1 extimauit U zabolus FlOPU, diabolus P 4 magna FPU extimauit FPU 6 precisior U 7 exstimari U 10 gratiam om. M 13 auricia L ut OP, et. cet . abondemus FlP gratiam 0 16 deo FPU 18 odorem O1 fraglemus M, flagremus LO mittemus Uv 19 fide 0 21 fraglabimus M, flagrabimus LO 23 onore 0 25 hee M, haec LO 26 uirtute 0 27 detergamus FMPU, deterg*amus (e eras.) L post . et om. FOPU in spiritu libertatis gratulantes dicere: disrupisti uincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis. Sed dum currendi spatium, dum seruiendi tempus est, pascamus huiusmodi comam et imitemur non solum dilectionem illius euangelicae peccatricis, ut amore magno magna debita diluamus, sed et inportunitatem eiusdem, ut praeripiamus irae inminenti salutem. oportune inportune panem uitae quaerentes patrisfamilias ianuam et nocte pulsemus. in noctibus enim, inquit, extollite manus uestras in sancta. omnis in Christo sapientis limina, ut iussum est, exterentes ubique captemus cibum uitae, ubicumque aucupemur uerbum dei; de omnium fidelium ore pendeamus, quia in omnem fidelem spiritus dei spirat; et necesse est a minimo dei seruo uel guttam caelestis sapientiae destillare, quae ariditatem mei cordis inroret et mihi supra huius saeculi sapientium flumina ad potum utilitatis exuberet, quia malo quinque uerba loqui in lege quam multa milia in lingua, sicut unam diem in atriis domini uiuere quam milia in tabernaculis peccantium, quoniam spiritus ubi uult spirat, et audio uocem eius et nescio unde ueniat. igitur ubicumque auram eius captabo, undecumque uel tenuem halitum legam. uel indigni uel in domum Pharisaei audiam iustum uenisse, contendam praeripere hospitis gratiam, praeripere si possim regnum caelorum. ubicumque mihi resonauerit Christi nomen, accurram; ad cuiuscumque interiorem domum legum intrare cognouero, et ipse properabo. cum repperero sapientiam, cum repperero iustitiam in 1] Ps. 115, 16 et 17. 8] (Luc. 11, 5 et 8). Ps. 133, 2. 16] I Cor. 14, 19. 17] Ps. 85, 11. 19] Ioh. 3, 8. 1 gratulanter M dirupisti F, dirumpisti L 6 deluamus 0 7 iminentis LM importune oportune LM pamem F, pane 0 s. I . 8 patrifamilias L ianuas U 9 omnis enim F 10 iussum 0, iustum cet . e sed in ras. P* 10 ubique MU 12 pendamus L 14 in cfilestis L distillare FL lpU 15 portum MO 16 mallo 01 17 unum Lebum 19 eius] es 0 21 alitum LMO uel indigni] quocumque uel in domum si indigni Rosw . uel indigni M 22 domo OP 26 repperiero P1 cum r. iustitiam om. U repperiero P1 in om. F XXVIIII. Paulini Nol. epistnlao. 13 alicuius penetralibus recumbentem, curram ad pedes Christi, ut uel extremo sapientiae uestigio signer; nec fastidiam pedes, immo optabo, ut uel pedibus suis tangat caput meum Christus. illa fimbriam tetigit, et curata est; alios et transitus apostolici corporis inumbrando sanauit. Expandamus illi capillos, id est omnes nostrorum insignium dignitates ante ipsum sternamus, et deiciamur a nobismet ipsis, ut exaltemur ab illo, qui in altis habitat et humilia respicit. lacrimis delicta nostra fateamur, ut de nobis quoque dicat iustitia illa caelestis: lacrimis rigauit pedes meos et capillis suis tersit. fortasse enim ideo non lauerit pedes suos, cum discipulorum lauaret, ut eos nostris lacrimis nos lauemus. non mediocris anima illa meriti est, de qua potest dicere sapientia: ex quo intrauit, non cessauit osculari pedes meos. quod est hoc osculum nisi pignus aeternum illius caritatis, quae operit multitudinem pecatorum? haec oscula sponso suo iam tunc parabat ecclesia, quando cantabat: osculetur me ab osculis oris sui. quod priuilegium sola sibi catholica dilectio iure uindicat, quae unica atque perfecta uni uiro ab ipsius ore uerbi petit oscula ueritatis, ne fraudis haereticae ueneno ut incesti oris alieni osculis polluatur. Pedibus ergo Christi oscula casta figamus, ut mereamur a pedibus in caput surgere et in superiora corporis membra crescentes iam de proximo uultus audeamus et oris ipsius oscula postulare. et cum dei uerbum puro corde libantes gustauerimus quam suauis est dominus, tunc anima nostra totis in amore sapientiae uisceribus accensa dulci refrigeretur ardore et confixa ignitis dominicae caritatis sagittis, 1] (Matth. 9,10). 4] (Act. 5,15). 8] Ps. 112,5. 10] Ioh. 18, 5. 14] Luc. 7, 45. 16] I Pet. 4, 8. 18] Cant. 1, 2. 1 penetrabilibus FU, penitralibus 0 2 sapientiam L1 3 ymo PU tanguat L 4 post . et om. M transitus LM, transitu cet . 6 illic FU 7 dignitatis L1 ipsum] spiritum U, illum LM et decidamur F, deiciamurque M 9 respicit] in celo et in terra add. F 10 dicit FU 11 non ideo F lauerat LM 12 laueret L 101 nos lacrimis nostris FPU 13 lauaremus FPU 14 intraui LOU 15 quid Rosw . 19 unita U1 21 incesti 0, incestis cet . 21 horis U 25 oscula Ov, osculum LM, om. FPU quibus omnis alia inimicarum delectationum delectatio interficitur, dicat in corde conpuncto: quoniam uulnerata caritatis ego sum. beatus uero qui potest et osculo unguere pedes Christi. -quis mihi misero os adureret et linguam meam caelesti illo carbone purgaret, ut uel calcaneum Christi mererer summo tenus ore contingere et subdito capite sola sancta tergere, ut caput meum potius Christi pedibus tergeretur et, dum pedes lambo diuinos, piarem casti labia inmunda uestigiis. Exhortemur ergo nos inuicem certatimque dicamus: uenite adoremus et ploremus ante dominum, qui fecit nos. illi flentes nostra gaudia seminabimus, illius uestigia perunguentes uulnera nostra sanabimus. quicquid enim Christo inpendimus, nobis potius conferimus. denique illa perfundendo Christum se abluit, pedes illius detergendo sua peccata mundauit, illam diligens se dilexit. et ideo meruit audire: filia, fides tua te saluam fecit, quod ille, qui erat de filiis regni, non meruit audire, magisque iustificata est haec seruitio quam ille conuiuio. Pharisaeus enim non crediderat, ista credebat. denique ille dicebat: hic si esset propheta, scisset utique quae esset mulier, quae eum tangit; et ideo non iustificatus est conuiuio, ad quod quasi tantum hominem inuitauerat Christum, inputans forte illi, qua propter nos et pauper erat, quod tanti fecisset in dapes suas pauperem diues adsumere. illa uero non tanto ambitu seruitutis et inpendii et lacrimarum sperasset remissionem peccatorum, nisi deum credidisset in Christo; et ideo in extremo licet saluatoris uestigio caput suae salutis inuenit. Quo te, miser Iudaee, iactabis? in domo tua te peccatrix nostra praeuenit ingressa in labores tuos. tu enim 2] Cant. 2, 5; cf. 4, 9. 3] (Es. 6, 7). 10] Ps. 94, 6. 15] Luc. 7, 50. 19] Luc. 7, 39. 23] (II Cor. 8, 9). 1 delectatio] dilectio v interficietur FPU 2 uulneratae L, uulnerate FP\'U caritates P1, caritate M 3 unguere 0, ungere cet., tangere Rosw . 6 soleam sanctam LM 8 casti 0, castis cet . 9 eiortemur FLxOPU 14 illius] xpi M tergendo LXM numdauit U 17 hoc FPU 19 scisset] sciret LMv 20 tangit eum LM 22 qua 0, quia cd., qui v et om. FU 24 post . et om. M 13* epulabaris ut superbires, illa ieiunabat ut seruiret. et quam de urceis tuis effundendam negaueras aquam, illa de suis oculis ministrabat. tu pedes Christi nec linteo, illa crine detersit. quos tu, indigne, nec manibus contingere uoluisti, illa osculis mulcere non destitit. at certe tu potius hoc ministerium in domo tua recepto hospiti debuisses, si uel exemplo patrum fas hospitale seruasses; sed sufficit uobis ad superbiam iactare patrem Abraham. et ideo te illa praeuenit, quae affectu fideli se potius patris tui filiam conprobauit, a quo te degenerem etiam ista inhumanitas arguit, qua dedignatus es lauare pedes domini, cum et Abraham angelorum et ipse dominus lauerit seruulorum; quamquam tunc quoque fidei pater etiam Christi pedes lauerit, quem unum de tribus propheticis uidens oculis adorauit, et ideo uos ipse sic increpat ore praesenti: si filii Abraham essetis, opera Abraham faceretis, et addidit: ille uidit diem meum et gauisus est. beauit autem et qui non uiderunt, sed cum uidentibus crediderunt. ex quo manifestum est nobis adquisitam fidem, tibi perfidiae superesse naturam. Sibi ergo habeant adrogantiam, sibi diuitias, sibi nobilitatem et iustitiam suam qui Abraham patrem corpore magis quam spiritu gloriantur, incircumcisi corde et sola carne Iudaei. nobis et ad salutem et ad gloriam satis est Christus et ipse crucifixus, qui nos de lapidibus in Abraham filios excitauit, illis contra de Abraham filiis in nostrae originis lapides obrigescentibus. nobis Ephrem sinister ad dexteram benedictus proficit; illos in Manasse, qui praesumptione senioris auo dexter 1] (Ioh. 4, 38). 3] (Luc. 7, 44). 7] (Gen. 18, 3. 19, 2. 24, 81). 14] Ioh. 8, 39. 16] Ioh. 20, 29. 22] (Ioh. 8, 39; Act.. 7, 51; I Cor. 2, 2). 25] (Matth. 8, 9). 27] (Gen. 48, 14). 2 negaueris FU oculis 0 5 hac L 6 doma L 8 fidei M 10 leuare U 11 lauarit L 1 15 abrahf M addit v 16 beauit 0, beati cet., beatus v 17 uiderant FOP1 18 perfidia P Lebrun superesse scripsi, perisse at Lebrun, non perisse v 20 ad arrogantiam h FU, ad aroganciam P 24 crucifLxus est FPU 25 abraę M 26 efrem M, effrem cet . 26 sinester 01 adstiterat, translata in caput sinistra crucis mysterio denotauit, quia crux Iudaeis scandalum, Christianis futura gloria, illum esset sinistrum factura de dextero et me dexterum de sinistro, quia, Iudaeis in nostra deserta labentibus et nobis in illorum sata inuadentibus, sunt caecitate quod fuimus et sumus gratia quod fuerunt. sed non ita nostra salute gaudebimus, ut uestro laetemur interitu. docti enim sumus a uestri corporis fratre sed spiritus nostri magistro non insultare ramis fractis, quia ipsi non ex operibus sed ex muneribus miserationum dei in arborem uestrae stirpis inoleuimus. potens autem est communis dominus, sed Christianorum pater hoc est fidelium deus, item uos genuinis corticis uestrae sinibus inserere et uestro cespiti replantare, qui nos uestrae pinguedinis suco per adoptionis beneficium medullauit, ut utrosque in unum domino fructificantes radix una sustineat. Interim malo peccatricis et pauperis nostrae diuitias in lacrimis et affectu quam tuas in inpietate et littera, illius ieiunium quam tuum conuiuium. malo inter capillos illius Christi pedibus inligari quam inter dapes tuas tecum iuxta Christum sine Christo discumbere. si modo unguentum ad pedes Christi non habeam, in aduentu eius ad meas faces oleum non habebo. et uae mihi, si unguentum meum uile sit; pretioso enim opus est, ut consepeliri merear sepulturae eius, cuius nisi morte conmoriar, resurrectione non uiuam. ergo illum amemus, quem amare debitum est. illum osculemur, quem osculari castitas est. illi copulemur, cui nupsisse uirginitas est. illi subiciamur, 2] (I Cor. 1, 28). 5] (Ioh. 4, 38). 8] (Rom. 11, 18). 17] (Luc. 7, 38). 21] (Matth. 25, 3). 23] (Rom. 6, 4). 1 extiterat FPU ministerio 0 denotauit ex designauit P m. 2 2 scandalo 0 3 dextro FLM me] in FPU dextrum FMPU 4 post . in om. LM eorum FPU 5 sunt ex siue P m. 2 cecitas n FP\'U 6 fuere FPU ura M gaudemus FLM 7 inte interitu L uestris 0 10 tirpis U 11 est om. U 12 idem 0 nos F genuiuis F, geminis U uestris F, urie M 14 dum LM 16 mallo 01 i i 18 mallo 01 19 pedibus x M 20 sine Christo om. LM x pedes M 22 uilescit FPU 23 eius] esi (cf. p. 193,19) 0 sub quo iacere supra mundum stare est. propter illum deiciamur, cui cadere resurrectio est. illi conmoriamur, in quo uita est. Et quam digne uicem huic domino referre poterimus, in quo et mortui uiuimus, qui uicissim nobis hoc esse dignatur, quicquid illi fuerimus seruuli sui! ita enim se inmiscet nobis ac nos sibi conserit, ut quod ipse accepit nobis proficere faciat, quod nobis id est minimis eius tribuitur sibi acceptum ferat. sic et honori suo inplicans suos prope omnia nobis, etiam nomina sua conmunicauit. ut uirtus dei dicitur, ita et nobis uirtus esse dignatur. deus enim nostrum refugium et uirtus. hereditas ut illi nos, et ille nobis. nam sicut habes in Moyse: facta est dei portio populus eius Iacob, ita et in psalmis habes: portio mea dominus. et sicut ipse de se ait: ego sum lux huius mundi, ita et ad suos dixit: uos estis lux huius mundi. ego sum, inquit, panis uiuus; et nos omnes unus panis sumus. ego sum uitis uera; et tibi dicit: plantaui te uitem fructuosam, omnem ueram. mons dei Christus, in quo bene placitum est deo habitare in eo, et sancti eius montes dei, montes uberes, de quibus nos inluminat mirabilis a montibus aeternis. petra est Christus: bibebant enim de spiritali sequenti eos petra, petra autem erat Christus. etiam discipulo suo huius uocabuli gratiam non negauit, cui dicit: super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et portae inferi non praeualebunt aduersus eam. Sed quid miramur eum famulis suis. indulsisse sua nomina, quibus et patrem suum participat et regnum. dedit 4] (Col. 3, 3). 5] (Luc. 12, 37). 7] (Matth. 25, 40). 10] Ps. 45, 2. 12] Deut. 32, 9. 13] Ps. 118, 57 et 141, 6. 14] Ioh. 8, 12. 15] Matth.5,14. 21] I Cor. 10,4. 23] Matth. 16, 18. 27] Ioh. 1,12. 4 hoc est dignatur P1, est dignatus FP\' U 6 accipit LM 7 faciat] qui add. v 9 ut] et FPU 13 sicut om. FPU 14 sum om. L huius om. M ita et Ov, idem M, et idem cet . 15 huius om. FMPU 16 uitis MOv, ait uitis cet . fera 01 18 habitare L s. I . 19 mortes U 21 cristus est F enim] autem FPU sequenti Ov, consequenti cet . 23 cui] cum FPU 25 aduersus] ad LPU 26 indulxisse F nomina sua F enim potestatem recipientibus se filios dei fieri, et, quantum in ipso est, omnibus dixit hominibus: dii estis et filii excelsi omnes. nos uero nostrarum crimine uoluntatum sicut homines morimur et sicut unus de principibus cadimus. unus enim principum angelorum fuit, antequam deiciendo cadens fieret zabulus, cui dicitur: quomodo cecidit lucifer, qui mane oriebatur? sed non sicut ille in aeternum interitum damnati sumus, quia ille auctor peccati fuit simulque pro se et pro homine punietur, qui eodem periit scelere, quo perdidit. homo autem non in finem meruit exterminari paradiso et terra esse, quia diuina iustitia lenius iudicauit aliena mente peccasse quam propria. criminosius est decipere quam decipi et peccatum excogitare quam facere. et ideo temporaliter et ad emendationem punitus est fraudis adsensor, in aeternum autem supplicium destinatus mortis inuentor, cui numquam deficiet poena peccati, quia numquam desinit. itaque non angelus, non legatus, ut scriptum est, sed ipse dominus uenit erigere adlisos, soluere conpeditos et saluum facere quod perierat. sed ut illum deceptorem nostrum mutua quasi deceptione confunderet, per mysterium pietatis suae dignatus est unigenitus dei filius ipsam nostrae fragilitatis suscipere naturam, ut de ipsa, quam deceperat, zabulus uinceretur et qui semper sub dei uirtute et legibus fuit ut est homini subiugaretur. Quid ergo illi retribuemus pro omnibus, quae retribuit nobis? retribuit enim, sed ut bonus dominus bona pro malis, cui nos mala pro bonis ingesseramus. benedicebat, et maledicebamus. ille sanabat, et nos blasphemabamus; iustificabat inpios, et cum iniquis deputabatur. quid ergo illi pro malis meis quae pertulit, quid pro bonis suis quae. 2] Ps. 81, 6. 4] (Ps. 81, 7). 6] Es. 14, 2. 18] (Ps. 145, 8). Lue. 19,10. 24] Ps. 115,12. 28] Es. 58, 12. 1 enim] eis F 2 est om. U 4 et L 5 principium F 6 zabolus OP 9 punitur FPU perit LO, petijt M 10 fine FOPU 11 terra. (m eras.) L leuius FPv 15 nuquam pęna peccati numquam deficiet M 16 numquam peccare desinit M 19 illud M 22 ipsa L zabolus OP 23 ut] et L est] esse M 24 retribuimus FOPUv 28 ego FU contulit referam? quid pro suscepta carne? quid pro alapis? quid pro obprobriis? quid pro flagellis? pro cruce obitu sepultura rependam? esto, reddamus crucem pro cruce, funus pro funere: numquid poterimus reddere quod ex ipso et per ipsum et in ipso habemus omnia et ipsi qui habemus sumus? ipse enim fecit nos, et non ipsi nos, et anima nostra semper in manibus eius. reddamus ergo amorem pro debito, caritatem pro munere, gratiam pro pecunia. uae enim nobis, nisi dilexerimus. Quando autem sperem me miserum et egenum huic domino posse reddere, cui nec apostoli se reddidisse profitentur. audi denique unum de ipsis confitentem se non reddidisse, qui dicit: quis prior dedit ei, et retribuetur illi? sed ipsi gratias, qui nobis tanti fenoris remittit usuras et obligationis inmensae conpendium praestat, solam a nobis dilectionem sui repetens, quam inter praecepta sua principali loco ponens ostendit quomodo illi insolubile debitum etiam inopes solueremus. nemo se igitur excuset difficultate soluendi, quia nemo se potest dicere animum non habere. non sacrificia, non munera sumptuosa, non duri labores exiguntur a nobis; in nobis est unde soluamus. res enim potestatis nostrae est noster affectus; hunc domino inpendamus, et soluimus. denique Dauid liberatus de manu omnium inimicorum suorum pro salutis suae plena securitate non regni opibus sed animi soluens ait: diligam te, domine, uirtus mea. Addo etiam amplius eum, qui creditor est, debitorem fore, si illi pretium bonitatis suae, quam nobis indebitam praestat, gratuita diligentes animo pensione soluamus. diligitur autem et in nobismet ipsis, quia ipse dixit hoc signum fore 4] Rom. 11, 36. 5] Ps. 99, 3. 13] Rom. 11, 35. 24] Ps. 17, 2. 1 pr . quid om. FPU alt . quid om. FPU 2 pro obitu FPU sepultura om. U 5 sumus] ab eo sumus Fp\'JU 7 amore U 12 de] illi ex LM 13 qui dicit quis] quis inquit M ei M (nu m. 2) retribuitur FOPUv 14 fęnoris MO, foeneris PU 18 igitur se F 19 munera] itinera FPU 21 soluamus LM 23 omnium om. F 24 opes LM 26 amplius: cum U 28 diligente U discipulorum suorum, si diligerent inuicem dilectione qua ipse dilexit nos, id est ut cor unum et unam animam habeamus in Christo et id quisque proximo suo faciat, quod sibi fieri cupit. quo magis tua caritate gloriamur in domino, quae sola nos facit aliquatenus uel unum de magnis et innumeris debitis deo soluere. in omnibus enim aliis bonis uix nos tantum uel in paucis initiatos, in tua tantum dilectione profitemur esse perfectos.