Letter 20

From: Paulinus of Nola To: Delphinus, bishop of Bordeaux Date: ~402 AD Context: Another letter to his beloved spiritual father, in which Paulinus confesses that he ought to keep a tighter rein on his tongue but cannot stop his love from overflowing into words. Paulinus to his most blessed and deservedly venerable father, Delphinus. We ought indeed, keeping to the teaching of wisdom, to "put a yoke on our tongue and a balance on our words" [Sirach 28:25], so that we might escape the sin that comes from too much talk and the doubled offense of wearying you. But from the abundance of your love, "our mouth is opened wide toward you" [2 Corinthians 6:11], and we cannot contain within the closed walls of a silent heart the affection that overflows from our innermost being. And so we speak to Your Reverence in yet another letter — because even though the one in which we replied is long enough to satisfy you, this multiplication of our words and our sin testifies not to abundance of speech but to the abundance of love.

XX. BEATISSIMO ET MERITO VENERABILI PATRI DELPHINO PAVLINVS. Oportebat quidem nos sapientiae doctrinam seruantes, iugum linguae nostrae et stateram uerbis inponere, ut et de 2] (Ps. 125, 6). 3] Es. 8, 18. 6] (Prou. 10,19). 7] (Ps. 140, 3; Eccli. 28, 28). 22] (Eccli. 28, 28). 1 ut om. FPU uenien U 4 pueri mei LM 7 hostium L, os tuum FU 10 dante addidi, om . w mimici M, inimici cet. v 11 reuerentiam Mv, reuerentiae cet . 12 eo] et eo fort . 15 holuscula 0, oluscula cet . 16 potuit F 17 retracta 0 18 familitate F reparauerit] et ualeas pater add. P\'U . — explicit L, finit III. 0. FLMOPU . — bi paulini ad delfinum • X. L, ad delfinum burdegalensem epm XVIII\' M (M m. 1 in mg. postremis singularum linearum litteris abscisis: haec epfa non est in ol<rdine) prima ad delfinl<um epm) sed secunda sicut ex ti\'<tulo> eius agnoscitu;(r) Illa uero quae mox pl(ost) sequitur debet esse:(prima»), incipit secunda 0, epistola sancti paulini episcopi ad delphinum episcopum de mutua caritate qua se diligebant et de gratia quam habuit in conspectu sancti anastasii pape urbis rome et multiloquio nostro et de tua fatigatione geminandum nobis peccatum euaderemus. sed de abundantia caritatis tuae os nostrum ad te dilatatur, neque possumus affectum de praecordiis exuberantem obserato oris ostio intra pectoris taciti claustra cohibere. loquimur ergo ad uenerationem tuam et alia epistola, quia etsi una illa, qua rescripsimus, tam prolixa, ut sufficiat te saturare fastidio, tamen nobis longissimo, ut recognoscis, interuallo temporum accipientibus conloquia tua et nostra reddenti-, bus parum est una ad te epistola loqui. damus enim hinc animae nostrae aliquod etsi tenue solatium, ut dum ad affectionem tuam litteras facimus, toto in faciem tuam corde defixi subito te obliuiscamur absentem et tamquam in praesentis alloquio demorantes longius uerba ducamus, unde flagrantem desideriorum nostrorum sitim etsi non restinguemus, quia nec expedit nobis, tamen proposita interioribus oculis conspectus atque conloquii tui imagine mitigamus. nam etsi prolongatus uideatur incolatus noster a locis habitationis tuae, tamen spiritus non est separatus a conplexu dilectionis tuae. quis enim, inquit, nos separabit a caritate Christi? si neque mors neque uita neque alia creatura, quanto minus absentia corporalis, quae non potest praesentiam spiritalem soluere? quia quanto fortior carne est spiritus, tanto potior est coniunctio animorum quam corporum et interiorum hominum praesentia melior exterioribus separatis, qui saepe sine causa iunguntur locis, si mentibus separentur. non enim, inquit, 2] (II Cor. 6,11). 16] Ps. 119, 5. 19] Rom. 8, 35. 25] Rom. 2, 28. de perseuerantia in catholica fide aduersus hereticos insequeutes U 20 merito om. LM uenerabili] semper nobis desiderantissimo add. LM delfino LMOP, dalphino F paulinus salutem F 21 opotebat L seruantis 0 22 post . et in ras. P, om. FU 1 geminam dum F 3 nec F 4 oris] nobis U hostio FLPU choibere L 5 loquemur FU et om. F 6 prolixa] est add. M 11 diffisi U, fixi LM 13 desiderium U 14 restringuimus LM, exe tinguimus F nec] non F expedis U 18 seperatus PU 19 nos separauit 0, separabit nos F, nos seperabit P nec-nec-nec F 22 patior L1 coniunctio] spiritus U 24 presentiam P1 seperatis PU, inseparatis uel comparatis coni. Sacch . quia PU 25 si] cum LM seperentur PU qui in aperto Iudaeus neque quae in carne est circumcisio; sed qui in occulto Iudaeus, qui spiritu non littera circumcisus, cuius gloria non ex hominibus, sed ex deo. itaque hac eadem lege, qua uerior circumcisio quae in corde quam quae in carne concisio et praesentia firmior quae spiritu quam quae corpore iungitur et cohaeret sibi, semper tecum sumus tuque nobiscum. nam etsi facie ad tempus discernimur, semper tamen corde conserti manemus in te uicissim te habitante in uisceribus nostris et ad conmoriendum et ad conuiuendum. sane, quia ad caritatis eiusdem curam et consolationem pertinet, ut actuum nostrorum inuicem conscii efficiamur, quo tolerabilius de nobis absentibus aestuemus, si non simus incerti, indicamus affectioni tuae, quam scimus de omni actu nostro sollicitissimam esse, propitio Christo, ita ut oras, ualere nos, non quidem robusta sed tamen sana corporum fragilitate, pauperes spiritu non nostro sed dei, cuius bonitate egemus, malitia nostra abundantes. De quo autem Cardamas noster admonuit iussisse te adserens, ut etiam hinc quae circa nos sunt in domino nuntiaremus, sciat ueneratio tua sanctum fratrem tuum papam urbis Anastasium amantissimum esse humilitatis nostrae; nam ubi primum potestatem caritatis suae nobis offerendae habere coepit, non solum suscipere eam a nobis, sed ingerere nobis piissima affectione properauit. nam breui post ordinationem suam epistolas de nomine nostro plenas et religionis et pietatis et pacis ad episcopos Campaniae misit, quibus et suum declararet affectum et aliis benignitatis suae praeberet exemplum. deinde nos ipsos Romae, cum sollemni consuetudine ad 9] II Cor. 7, 3. 16] (Matth. 5, 3). 1 post Iudeus ins. LM: sed qui spiritu uou litera (littera M) nec F 4 deo 0, deo est cet . haec 01 5 quam quae Lv, quam que FPU, quamq. 0, quam Lebrun et om. P concisio] circumcisio LN, cosertio v 7 semper om. M simus U* 8 consertim 0 10 eius F 12 efficiamus F 18 cardamus O1 19 hinc Ov, hinc temporibus (de moribus M) sancti Anastasii papae fuisse cet . 20 urbis romae LM 21 anastasium s. l. M, anastasiam 01 22 primo L 24 ordinationet O1 27 benenignitatis L beatorum apostolorum natalem uenissemus, tam blande quam honorifice excepit. postea quoque interposito tempore etiam ad natalem suum, quod consacerdotibus suis tantum deferre solet, inuitare dignatus est, nec offensus est excusatione nostra; sed officium sermonis nostri, quod uicem praesentiae reddideramus, acceptans, animo nos paterno et absentes recepit. denique si dominus commeatum donauerit, ut ad eum usitato sollemniter nobis tempore recurramus, spero me ad sanctitatem tuam ei litteras exacturum, quibus etiam tibi nos incipiat commendare. Mediolanensis quoque episcopus nouus, filius uester hucusque, nunc frater, Venerius iam scripserat nobis post ordinationem suam; sed quia et hoc Cardamas iussisse te retulit, scripsimus illi per ipsum, ut sciret paratam esse oportunitatem, si uellet officium debitae pietatis agnoscere, ut beatitudini tuae scriberet et commendaret pectori tuo primordia sua. nos uero gaudemus et gloriamur in domino, quia et uisibiliter et inuisibiliter operaris salutem (in) domum nostram uere pater bonus et salutaris patronus, inuisibiliter nos aedificas in orationibus tuis rogans intra nosmet ipsos fieri regnum dei, uisibiliter autem nobis operaris in fabricis ecclesiarum, ut partem nobis facias cum illo, cuius domus a Christo meruit uisitari, quia de aedificatione tunc synagogae, quod nunc ecclesia est, testimonium religiosae plebis acceperat. fatemur uenerandae pietati tuae legentibus nobis illam epistolae partem, qua Alingonensi ecclesiae nouam filiam te auctore progenitam iam in nomine domini usque ad dedicationis diem creuisse signabas, ita exultasse spiritum nostrum in deo salutari nostro, ut, tamquam in praesenti dedicantium coetibus interessemus, illa de 22] (Luc. 7, 5). 28] (Luc. 1, 47). 1 apostolum U 3 consacerdotibus Rosw., cum sacerdotibus bJ 4 ne fPU 5 uice M, in uicem v 6 obsentes 0 7 sollempniter usitato M 11 uester om. L, noster M 14 opportunitatem PUv 16 sua om. FPU 18 operari FPU, om. M in addidi, orn . w domum oni. LMv 21 pater FPU 22 illo] centurioue add. s. I. M 23 de] dea 0 testimonium) omnium FPfJ 24 pietatis FPU 25 lingonensi LM 29 coetibus] actibus add. in mg. M XXVIII!. Paul. Not. epistulae. 10 psalmis prophetici gaudii uerba caneremus: exultate deo adiutori nostro; sumite psalmum et date tympanum. tollite hostias et introite in atria domini; adorate dominum in aula sancta eius, uel illud eiusdem prophetae: surge, domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. sacerdotes tui induant salutarem, et sancti tui exultent. constituant diem suum. Quod uero indicare dignatus es aliquos de parte illius, cuius inuidia mors introiuit in orbem terrarum, dentibus suis fremere et tabescere, non miramur, quia et in Hierusalem, cum reaedificaretur templum dei, inuidebant Assyrii et fabricam resurgentem conabantur hostilibus saepe incursionibus inpedire. sed quia potior est qui in nobis est quam qui in hoc mundo, desiderium illorum peribit, nostrum uero confirmabitur, quia speramus in misericordia eius, qui numquam confundit sperantes in se. tantum curet sanctitas tua, sicut facit, ut et in nobis ipsis aedificetur domus a Christo et in Christo, quia nisi dominus aedificauerit domum, in uanum laborauerunt qui aedificant eam, et nisi supra petram, quod est Christus, fundetur haec domus, non poterit uentis spiritalium nequitiarum et torrentibus saecularium temptationum resistere. Ora ueniat dominus Iesus in cor nostrum sicut in templum suum, excutiat flagellum pietatis suae, quo uerberat omnem filium quem recipit, et expellat a sensibus mentis nostrae quasi a negotiatoribus templi omne commercium atque contagium iniquitatis. expellat a nobis boues et uenditores 1] Ps. 80, 2. 3] Ps. 95, 8. 5] Ps. 131, 8. 7] Ps. 117, 27. 8] Sap. 2, 24. 9] Ps. 111,10. 11] (I Esd. 4, 4. 5, 3). 13] I Ioh. 4, 4. 14] Ps. 111, 10. 15] Ps. 12, 6. 146, 11. 18] Ps. 126, 1. 20] (I Cor. 10, 4; Matth. 7, 24). 23] (Matth. 21, 12; Ioh. 2, 15). 24] Prou. 3, 12; Apoc. 3, 19. 5 archa FMPU 7 constituant diem suum om. M suum] festum coni. Sacch . 9 introiit (t in ras.) LM, introibit O1 12 assirii FLMU 15 confirmabatur L1, consignabitur U sperauimus F 17 curet scripsi, i upret 0, uigilet cet., oret v 20 super 01 quod w, qui Bostc . 21 spualium L columbarum et mensas nummulariorum, ut ab omni inmunditia et cupiditate purgati castam simplicitatem fidei caritatisque teneamus, quia Christi figura seruatur unde Caesaris nummus expellitur et, ubi bones non sunt, praesepia munda sunt et fides incorrupta retinetur, ubi columba non uenditur. nisi enim nos deo tradamus, uendimus diabolo. unde et uetus homo qui se consilio malesuadi serpentis addixit, uenumdatus sub peccato dicitur. denique quasi uenditus eguit redemptore, qui nos magno emit, ne iam aut diaboli aut nostri essemus et a progenie uiperarum in genus regale et sacerdotale mutati efficeremur sanguis eius, qui nos ab originis primae generosa institutione degeneres et durante peccato uiles prius animas pretiosas sanguinis sui commercio fecit et coheredes sibi ac filios dei fieri non inuida pietate concessit. exultemus et gloriemur in eo, qui factus est refugium pauperum, ut humiliaret oculos superborum. exhibeamus illi et templum in nobis et sacrificium expurgantes nos, si possimus, ueteri fermento, ut efficiamur azymi et ipse qui pro nobis inmolatus est in nobis Christus epuletur. Meminerimus nos ab utero terrae et cognationis nostrae segregatos Delphini filios esse factos, ut efficeremur illi pisces, qui perambulant semitas maris. meminerimus te non solum patrem sed et Petrum nobis esse factum, quia tu misisti hamum ad me profundis et amaris huius saeculi fluctibus extrahendum, ut captura salutis efficerer et cui uiuebam naturae morerer, ut cui mortuus eram uiuerem domino. sed si 3] (Matth. 22, 21). 4] Prou. 14, 4. 7] (Gen. 3, 6). Rom. 7,14. 8] (I Cor. 6, 20). 10] (Matth. 3, 7; I Pet. 2, 9). 14] (Rom. 8, 17). 15] Ps. 9, 10. (Ps. 17, 28). 17] (I Cor. 5, 8). 21] Ps. 8, 9. 4 mundua PU 5 tenetur M nisi-tradamus] cum enim peccamus LM 6 uendimus nos LM diabulo 0 7 malesuadentis LM serpentes 01 addictus FPU 9 et] sed fort . 12 precioso 0 17 possumus LM ueteri 0, uetere cet . 18 azimi m 20 cogitationis FLPTl 21 delfini LO, dalphini F delfini esse filios factos M 22 memineribus L 23 tu om. FPU 24 amum 0 de profundis LMv 26 uirem U 10* piscis tuus sum, debeo ore pretiosum praeferre denarium, in quo non Caesaris figura et inscriptio sed regis aeterni uiua et uiuificans imago praefulgeat, fidem scilicet ueritatis, quae doctrinae tuae monetam et anuli tui symbolum nummo cordis mei et cerae mentis inpresserit. doctrina enim tua argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplo. Donet orationibus tuis dominus, ut monetae tuae nummus, ut hami tui piscis, ut uitis tuae sarmentum, ut uteri castitatis tuae filius sim. filii enim Delphini reputabuntur in filiis Aaron, sed non cum illis, qui ignem alienum domino obtulerunt et eo, quem in suis cordibus extinxerunt, igne diuino incensi sunt. tuis filiis sit cor ardens non cupiditatum et inlecebrarum saecularium iniquis ignibus sed illo igne, quem uenit accendere in nobis dominus, de quo ait: ignem ueni mittere in terram, et quid uolo, si iam incensus est? non ergo auaritia, non concupiscentia oculorum et noxius temporalium rerum amor in nobis ardeat igne pestifero, qui ignis alienus est deo; sed deus ipse noster, qui est ignis consumens, suum ignem agnoscat in nobis, ut dicamus: dominus inluminatio et salus nostra, quem timebimus? iste ignis corda inluminat et peccata consumit, tenebras quibus mortificamur extinguit et lucem qua uiuificemur accendit. si hoc igne lucernae nostrae sint semper ardentes, confidenter 1] (Matth. 17, 26). (Matth. 22, 21; Marc. 12, 16; Luc. 20, 24). 5] Ps. 11, 7. 10] (Leu. 10, 1). 12] (Luc. 24, 32). 14] Luc. 12, 49. 18] Hebr. 12, 29. 19] Ps. 26, 1. 23] (Luc. 12, 35).-- 1 pretiosum LJI, precioso FOPUv proferre ore praecioso F 3 fidem FPll, fides LM, fide Ov quam LM 4 monetam M, monita Ov, moneta cet . annuli Fv 5 fpressit M 6 in septuplum LM 8 sarmentum] palmes M 9 sim filius M delfini LMO, dalphini PU, dalfini F in filiis aaron reputabuntur FPll 10 optuler 0 11 et e om. FPU in om. U extiuxerunt 0, om. M; habebant add. FOPU, uel non habebant add. LM 12 incenso F, incensoi U, incessi 01 inletebrarum 01 13 carnalium F 15 et-est om. M 16 noxium 0 17 rerum] rex U quis L 18 a deo F quis L 19 per s. i. agnoscatur coni. Sacch . 20 et Ov, nostra et eet . 22 uiuificamur LM 23 semper sint L dicemus: et si ambulem in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. hoc igne inluminati et ad sitim aquae uiuae per ignis huius ardorem accensi in desiderium domini uere dicemus: sicut ceruus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, deus. quoniam apud te fons uitae, in lumine tuo uidebimus lumen. -