Letter 19

From: Paulinus of Nola To: Delphinus, bishop of Bordeaux Date: ~401 AD Context: Paulinus writes again to his spiritual father Delphinus, describing nearly two years of anxious waiting for a letter, and rejoicing when one finally arrives unexpectedly. Paulinus to his most blessed lord, always in God Christ, peculiarly our father, Delphinus. We were waiting like "a thirsty field" for the refreshment of your letters, and "our soul was like land without water" [Psalm 143:6], panting for your words in its innermost parts. For nearly two years had already slipped by since you had sprinkled us through our fellow servant Cardamas with a few drops — slight but so sweet — from your mouth. We no longer even hoped to be moistened by so much as a droplet of your speech, since all through the summer we had been kept in suspense by the fruitless expectation of Vranus, who never came, and we assumed that the winter season would have to be spent in your continued silence. And then — merciful and compassionate God! — the unexpected arrived.

XVIIII. BEATISSIMO ET PECVLIARITER DOMINO SEMPER IN DBO CHRISTO NOBIS PATRI DELPHINO PAVLINVS. Expectabamus ut area sitiens refrigeria litterarum tuarum, et anima nostra sicut terra sine aqua sitientibus 1] Ps. 11, 7. 2] Sap. 3, 6. 12] (Matth. 13, 8). 22] Ioel. 1, 20. 23] Ps. 142, 6. 1 exinanitum P1 in om. LM 2 huius seculi FPU sui om. U 3 diademate 0 4 aptauit 0 5 agnosceta L 6 utriusque sexus sanctorum U 7 formulam 0 8 et om. FPU pascasius LO humanitate 0, unanimitate cet . 10 collegimus 0, colligimus cet . 11 tante FO, tante cet . centesimum Fv, centeximum U trigeximum U, tricentesimum FP 12 trę ex nre L efferens 0, afferens cet., referens cani. Tjatin . 13 patruum FU, pastuum L 15 et om. FPU tuae] suae U 16 excussare 0 18 exemplo uale Fpt . — finit ad uictricium • II ■ 0 FLMOPU . — ad eundem XVIllI. (in mg.: haec prima est in ordine ad delfinum) M, item epistola eiusdem ad eundem - XI. L, incipit ad eundem. ill. 0, epistola sancti paulini episcopi ad delphinum episcopum in qua gratulatur ei et gratias agit promissis ex insperato epistolis: ubi in tua uerba praecordiis anhelabat; iam enim prope biennium defluebat, ex quo nobis per confamulum Cardamatem modica licet dulcissima tamen oris tui stillicidia roraueras, nec iam interim sperabamus uel guttula tui sermonis aspergi, quia per totam aestatem inrita non uenientis Vrani expectatione suspensi, multo magis tempus -hibernum in tuo nobis silentio transigendum putabamus. et ecce misericors et miserator dominus, qui dat escam esurientibus et consolatur humiles et potens est supra quam speramus dare nobis quae desideramus, insperantibus quidem sed optantibus repentino iterum Cardamatem nostrum superuentu intulit nobis, et ut facta est per eum uox salutationis tuae in auribus nostris, exultauit gaudio cor nostrum, et omnia ossa nostra dixerunt: domine, quis similis tibi? quid est humilitas nostra quod memor es eius et uisitas eam? benedixisti, domine, terram nostram et torrente uoluptatis tuae potasti nos. ructabunt labia nostra hymnum uespere mane et meridie. cantabimus et psallemus domino, qui bona tribuit nobis. misit enim nuntium bonum de terra longinqua, quo dulcissimi et carissimi patris et sospitatem agnouimus et sermonem accepimus. unde conuersum est cor nostrum a tristitia sollicitudinis et in gaudium securitatis, et uersa in melius anxiae affectionis uice in illo die nobis per litteras tuas festo delectati sumus 7] Ps. 110, 4. 8] II Cor. 7, 6. 9] Eph. 3, 20. 12] Luc. 1, 44. 14] Ps. 34, 10. 15] Ps. 8, 5. 16] Ps. 84, 2. Ps. 35, 9. 17] Ps. 118, 171. 18] Ps. 20, 14 et 12, 6. 20] Prou. 25, 25. 24] Ps. 89,15. etiam ipsum instanter deprecatur: ut dominum oret pro se, ut in sinceritate fidei et bonorum operum perseueret: tamquam bonus filius spiritualis a quo sacrum baptisma suscepisse se dicit U 21 patri om. U delfino LMO, dalphino FPU 1 anhelebat 01 3 temen 01 stillidia L nec] hec F 4 qua FPU 5 ueniente 0 surani 0, uestra FLPU, om. M 10 inspirantibus FPU 11 cardamantem F 12 uox per eum LM 18 exultabit Ol 15 quis est F 16 eum FU tuam FPU torrentem 01 17 uoluntatis FPU 18 mane uespere FPU pr . et om. LM cantauimus If\'ł PU 19 psallimus FPU 21 pro et om. 0 sermonem] litteras LM 22 inde FPU a] et U 23 et in] in LMv pro diebus quibus nos humiliauerat diuturnitas taciturnitatis tuae. Confiteamur itaque domino misericordias eius et inmolemus ei hostiam laudis, quia saturauit animam inanem, non quidem, quod propitio ipso dicimus, gratiae eius uacuam sed desiderii nostri fructu ieiunam, cum solatia litterarum tuarum diu esuriret, quae iam, ut dixi, nobis pene biennio negabantur. non statuat illis dominus in peccatum praeuaricationem suam, quorum iniquitas mentita est sibi et longa ab oris tui panibus fame tabefecit animam nostram. remaneant ubi uolunt, quia nolunt ubi malle debuerant. faciant quod eis licet, quia non faciunt quod expedit. nobis accessio talium ut nihil conferre potuisset boni, ita nihil detrahere poterit. utinam peccatis nostris ita nullum nobis fieret detrimentum, si et ipsa cum talibus proximis elongarentur a nobis per multitudinem miserationum eius, qui non secundum peccata nostra retribuit nobis, sed sicut miseretur pater filii sui, ita miseratur timentes nomen suum et sperantes in misericordia eius; quorum participes sumus, quia aduentum eius et diligimus miseri spe misericordiae eius et horrescimus peccatores timore iustitiae eius. sed orationibus tuis propitiatus filiis tuis non intret in iudicium cum malis seruis suis, quorum primi nos ita ut bonorum ultimi sumus. qui et hanc ipsam gloriam, qua te in Christo et a Christo patrem regenerationis accepimus, in cumulum damnationis conuertimus, quia nihil te patre dignum domino altissimo serui 3] Ps. 106, 8. 4] Ps. 49, 14. 9] Ps. 26, 12. 16] Ps. 102, 10. 22] (Ps. 142, 2). 26] (Luc. 17, 10). 1 taeeturnitatis 0 4 ei om. FPU 5 dicemus 0 6 fructu om. FPU 7 nobis om. M 8 quorum praeuaricatione mentita est iniquitas sibi M, quorum praeuaricationem suam iniquitas mentita est sibi L 10 panibus fame] pane F tabescit M anima nostra M 11 remeent (en ex an) L nolunt] uolunt U male FPU 14 utinam] de add. FPIU, ut add. LM, ad add. OP1, a add. v 15 cum talibus] cuncta libet U elongaretur FPU 18 misereatur P\\ miseretur FLP\'U timentibus LM, timentis (is ex os) U 19 sperantibus LM, sperantis .(is ex es) 0 eius 0, sua cet . 20 diligemus FPU 21 horrescemus FPU 22 cum om. FOU 23 ita om. FPU 24 qui MO, quia cet . inutiles et filii degeneres exhibemus, qui etiam nunc infelicem naturalis oleastri duritiam spinoso in corde seruamus, cum iamdudum bonitate domini a cognationis nostrae radice diuulsi in arborem tuam uideamur inserti, de qua pinguedinis tuae sucum medullis animae duceremus et spiritu mansuetudinis in uia pacis radicati bonae oliuae germina esse generosis fructibus agnosceremur. Nunc uero per abundantiam uitiorum nostrorum inopes paternorum bonorum quomodo disponemus sermones nostros in die recognitionis, non adsecuti uirtutes tuas et nullam de tua in nobis stirpe similitudinem praeferentes, qua recognoscamur tui? quis nos eripiet ab ira uentura? quis nos a nobis ipsis eruet, ut emundati a sensibus nostris ab irae caelestis materia fide purgante uacuemur? in nobis enim inesse sentimus causas poenarum aeternarum uiuentibus in corde nostro radicibus spinarum atque tribulorum. nam prior uetustatis nostrae propago ut uinea Sodomorum fellis uuam acerbis carnalis uitae fructibus praeferebat et iram aspidum uenenis malitiae ebria mens uomebat; sed fecit nobis magna qui potens est; misit de caelo et liberauit nos; misit per te misericordiam suam et renouauit faciem terrae nostrae et fecit plantationem tuam esse nos sibi in uinea sua. propterea, pater benedicte et uenerandissime, perpeti cura et adsidua prece dicere te oportet domino, ut respiciat e caelo et uisitet uites istas quas plantauit dextera tua, ut adfixi in uera uite uiuamus non ad ignem amputanda sed ad fructum putanda sarmenta. dirigat nos ipse, qui uitis et uita est, in omnem 4] (Rom. 11,17). 12] (Matth. 3, 7). 17] (Deut. 32, 32). 19] Luc. 1, 49. 20] Ps. 56, 4. 21] Ps. 103, 30. 25] (Ps. 79, 15). 27] Ioh. 14, 6 et 15,1. 1 filii] serui FPU 3 iam (dudum om.) LM a] ad OU cognitionis FPU 6 esse] ex coni. Sacch . 9 paternarum O1 nostros om. L 10 cognitionis FPU 11 in om. 0 quare cognoscamur FPU 12 qui 0 eripiat FPU 13 sernet FPU sensibus (sed s. I . at sentibus) M 14 esse FPU 17 propago ut LMv, propagetur cet . sogdomorum U fellis F acerais FOPlJ 21 tuam U renouabit PU 22 suam F 24 ej ae L, de M, om. r 26 amputandam FPU 27 nos om. LM disciplinae suae regulam ueritatis, rigans nos de superioribus suis per eloquia tua casta et pia et tam ignita quam dulcia. sermones enim tui guttae sunt illius pluuiae uoluntariae, quam segregauit deus hereditati suae, qui descendit in uellus, tacito scilicet in uirginem fusus adlapsu. ipse est in cuius stillicidiis laetamur, cum exoritur in nobis et animam renascentem primo notitiae suae rore distillat, ut sanet omnes languores nostros. ros enim qui ab illo est sanitas est nobis, quia ipse est fons uitae qui misit uerbum suum et sanauit nos. hoc dei uerbum, de quo pluuia uoluntaria est, quia non necessitate subiecti sed dei aequalis adsensu et pietatis officio oboediens patri filius humiliauit se usque ad mortem crucis, sicut dixerat per prophetam: uoluntarie sacrificabo tibi, quia idem dominus sacerdos et uictima semet ipsum pro nobis obtulit et propria potestate animam suam et deposuit et resumpsit. et ideo pluuia haec uoluntaria, \'quae se sponte profudit arentibus terris, ut poneret desertum in flumina. quomodo autem infirmata sit, docet ille qui dicit: crucifixus est enim ex infirmitate; et quomodo confirmata et posita sit, in eodem habes, quoniam, inquit, uiuit ex uirtute dei. Hunc tu dominum ora, donec exores, ut uellera nostra, quae in aqua refectionis manibus tuis lauit, non patiatur iterum peccatis nostris maculata sordescere et rursus in phonenicium uitiis tinguentibus infecta conuerti; sed custodiat excubiis orationum tuarum gratiae suae munus in nobis et operationem manuum tuarum non omittat in nobis, donec maturet et 1] Ps. 103, 13. 3] Ps. 67,10. 5] (Ps. 64,11; Ps. 71,6). 7] Es. 53, 4 et 5; Ps. 102, 3. 9] Ps. 35, 10; 106, 20. 12] Phil. 2, 8. 13] Ps. 53, 8. 16] (Ioh. 10, 18). 17] (Ps. 106, 35). 19 et 20] II Cor 13, 4. 1 discipliuam uel disciplina sua regulam coni. Sacch . regula U 4 quae 0 6 exuritur 0 7 sanat F 8 langores FLP 16 pr . et om. M uolumptaria U 17 sponse 01 18 firmata F dicit] dit M, ait L 20 posita] perfecta coni. Sacch . uiuit inquit M 22 ad ora F 23 quae om. U 24 rursum F foenicium 0, fenitium FLM, foenitium PU 26 et—in nobis om. LM perficiat de nobis fructum et coronam tibi, ut in illa die ueniens in exultatione et repleto sinu portans manipulos tuos possis etiam de nobis in tua prole et messe numeratis dicere: ecce ego, domine, et pueri quos dedisti mihi. sed iam admonet metus fatigationis tuae, non solum autem sed et metus peccati, quod de multiloquio non effugitur, ut inponamus frenum ori nostro et ostium uerbi licet tardo epistolae fine claudamus. sit nobis clausula commendatio Cardamatis, quem gratulamur de benedictione manus tuae ita esse renouatum, ut in eo ante (dante) ridiculam mimici nominis leuitatem nunc adsumpta de exorcistae nomine grauitas reuerentiam dederit. magis tamen admirati eo gauisi sumus, quod etiam pristinae conditionis ingenium religioso mutauit officio; nam adsiduus mensulae nostrae particeps ita se ad mensuram nostri gutturis artauit, ut nec holuscula nec pocula nostra uitauerit, quod poterit adtenuatione sui corporis et oris pallore testari, nisi se forte, dum remeat, per iter laboriosum retractata suorum quondam calicum familiaritate reparauerit.