Letter 13

From: Paulinus of Nola To: Pammachius, a Roman senator Date: ~398 AD Context: A consolation letter to the Roman senator Pammachius on the death of his wife Paulina — a major document of late antique Christian consolation literature, drawing on the theology of the resurrection and the communion of saints. Paulinus to his dearest brother, deservedly praiseworthy and most venerable Pammachius. Just as until now I kept a time of silence with proper humility, so now I have recognized the time for speaking with the love that is owed, my venerable and dearest brother in Christ the Lord [Ecclesiastes 3:7]. For through the writings of the holy man our brother Olympius, our kindred spirit, I recently received news of your grief — as unexpected to me as it was unwished — in which my fellowship in your sorrow and the duty of my voice could not be lacking. That the private feelings of personal love be silent I could not permit, but the love of Christ our Lord and God, in whom and through whom we are joined as members of one body, would not allow it. For the Lord God himself, our teacher of life and devotion alike, taught us through that heavenly "vessel of his election" [Acts 9:15] "to rejoice with those who rejoice and weep with those who weep" [Romans 12:15], and in turn to share one another's sufferings and "bear one another's burdens" [Galatians 6:2], so that we might strengthen our common faith and comfort weary hearts through mutual consolation.

XIII. DILECTISSIMO FRATRI MERITO PRAEDICABILI ET VENERANTISSIMO PAMMACHIO PAVLINVS. Vt hactenus tacendi tempus congrua humilitate seruaui, ita nunc debita caritate loquendi tempus agnoui, frater in Christo domino uenerabilis et dilectissime. scriptis enim sancti uiri fratris nostri Olympi, communis unanimi, nuper accepi tam inopinatum mihi quam inoptatum tui maeroris indicium, in quo meae tibi tristitiae consortium et uocis officium dein defore, ut sileant priuati amoris affectus, sed caritas Christi domini et dei nostri, quia in ipso nobis et per ipsum ut unius corporis membra conectimur, non permisit. ipse enim dominus deus noster uitae nobis pariter et pietatis magister per illud caeleste uas electionis suae docuit gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus uicissimque nobis conpati et inuicem onera nostra portare, ut mutuis consolationibus roboraremus communem fidem et fatigata pectora foueremus. cui muneri deus tantum dedit, ut eo functum magnae ciuitatis instar amplificandum promiserit, enuntians per prophetam, quia frater fratrem adiuuans exaltabitur sicut ciuitas magna; uidelicet quod munimentum animae 9] (Eccle. 3, 7). 19] Rom. 12, 15. 25] Prou. 18, 19. 4 quale 0 5 liberetur] uale add. F, et uale add. P\'U . — explicit L, finit ad amandum U - 0, explicit epla XVII. F, ad eamdem uia U . FLMOPU . — ad pamachium senatorem consolatoria . XLII ■ M, epistola paulini ad pammachium 0 domino merito praedicabili et honorando fratri pammachio paulinus M 9 ut hactenus — c. 10, p. 92, 1 tristitia om. FLPU, — p. 92, 7 absorbeatur sed om. M 12 olympi v, olimpi 0 16 nos fort. post . et v, om. 0 17 enim 0, enim nos v sirn 20 nicissimque v, uicisq;q; (sim add. et alt . q exp. m. 2) 0 24 profetam 0 dimicanti fraterna conpassio ferat uariisque mentis adflictae pulsibus quasi murus obsistat. Sed si forte id ipsum culpae magis quam gratiae iudicetur, quod tardius fungar officio caritatis, credas uelim ilico, ut agnouerim, scripsisse me. neque uidear de neglegentia tui serus audisse, cum ipsa me et loci remotio et propositi ratio defendat, quo secretus ac tacitus agens neque uidere nisi raros praetereuntium possum neque interrogare de sanctis fratribus ni caros uolo; semper tamen et in meo silentio tui memor, nunc ut caritas postulare uisa est, opertum pectore affectum reclusi et per has ad te litteras prompsi, quibus ad sanctam mihi unanimitatem tuam qua potui uia profectus sum, quia non potui isdem corpus et animum meum finibus continere, cum caro, ut semper, infirma per hiemem longius commoueri negaret et qui semper est promptior spiritus feruentibus ad te desideriis euolaret, ut quem corpore non tenebam mente conplecterer. cucurri igitur in siti desideriorum ad te, mi frater in Christo unanime atque uenerabilis, et si me uicissim intueris animo, tecum esse me totum uidebis et senties. nam si uerum illud est sensu nos potius uidere et audire, certe adsum tibi et potiore mei parte, qui animo ad te uenerim, quo nisi adsimus, ubi et corpore intersumus, praesentiam non probamus, uacua nostri imagine mentis absentia. quamobrem signatum amicitiae munus inpendi aptumque nostra fide feci, ut te spiritali aditu uisitarem. hanc de te inuicem gratiam quaeso merear, ut tu quoque me interioribus uidens oculis tamquam adstantem comminus et coram loquentem et coanhelantem anxietudini tuae de necessitate communi uel patientiae congratulantem de spe fidei in hoc sermone suscipias pariter atque conspicias. sermo enim uiri mentis est speculum. nam et ipse dei sermo confirmat, quia ex abundantia cordis os loquitur, et thesaurus pectoris 14] (Matth. 26,41). 17] (Ps. 61, 5). 31] Matth. 12, 34; Luc. 6, 45. 9 ni 0, nisi v 12 unanitatem 0 13 hisdem 0, idem v 19 esse me totum v, essem. et totum 0, esse memet totum fori . 20 sensu] animo quam sensu coni. Sacch . 22 qui scripsi, quo 0, quu v et 0, etiam v 24 aptum quae 0, dignumque v publicatur eloquio. ob hoc in ueritate, qua stamus in Christo, expressum his tibi litteris animum meum suscipe, nec uolo amicitiam nostram tempore metiaris. non enim haec ut saecularis est, quae spe saepius quam fide paritur, sed spiritalis illa, quae deo auctore generatur et arcana spirituum germanitate coalescit. quo fit, ut non diuturnitatis usu crescat ad amorem neque documenti expectatione pendeat, sed, ut filia ueritatis dignum est, statim firma et magna nascatur, quia de pleno incipit orta per Christum. Hac igitur te caritate conplexus ita ueneror ut membrum Christi, ita diligo ut commune membrum meum. quomodo enim non una mens, quibus una fides? quomodo non unus animus, quibus unus deus? ac per hoc quomodo diuersum pectus sit in affectione tolerandi, quibus corpus unum est in conpage credendi? uere dico, non mentior, dum animi tui motus cogito, mea quoque viscera sentio suspiriis tuis duci et ut uere socialia membra uulneris tui dolore configi, quamquam me non minus prudentiae et fidei tuae reputatio reficiat quam afficit cura maeroris. denique addubitasse me fateor, utrum maesta pro meo affectu tibi an potius gratulantia pro tua fide uerba praeberem. nam ut euocationem ad deum sanctae sororis meae, ita deuotionem pietatis in Christo tuae pariter audiui, isto etiam patre familias, per quem scripsi, indicante prudentiam et sanctitatem uerae in coniugem caritatis tuae, quam non uacuam fletibus, ut maxima pars mortalium, neque uano, ut spei nostrae expertes solent, pomparum inanium honore comitatus es, sed remediis salutaribus et uiuis operibus hoc est eleemosynis prosecutus, debito ordine primum caro funeri iusta persoluens, piis lacrimis et largo caritatis rore perfusus, religiosius exequias honorasti. Itaque istius pietatis in te opus ante laudabo; nam id quoque deo placitum monstrat scriptura diuina, cum dicit: ▼ 1 ob v, om. 0 4 pariter 0 5 arcanus 0 6 ut 0 s. l. m. 2 7 docimenti 0 pendeat v, pendat 0 8 noscatur Lebrun 11 commune 0 15 non 0, et non v 18 et v, te 0 19 moeroris v, maerori 0 24 uerae v, uere 0 28 operibus Chifflet, opibus Ov elimosinis 0 29 et] ut fort . 30 religiosius Rosw., religiosus Ov, religiosas fort . fili, produc lacrimas in mortuo, et quasi dira passus incipe plorare et non despicias sepulturam illius. denique patriarchae nostri huius quoque religionis exemplo sunt. nam pater fidei matrem uocationis nostrae Sarram suam fleuit non utique diffidentia recipiendae, sed praegressae desiderio. quomodo enim resurrectioni diffideret fidei pater et repromissionis beatae primus auditor? idem tamen humanitatis memor non spreuit corporis curam propter animae securitatem, sed empto ad sepulchrum agro mortuam suam pretiosa sede conposuit, docens pariter quid sibi istic deberent homines prouidere, cum is, quid ad dei uerbum de terra patriae cognationis exierat nihilque praeterea de peruagatis natione diuersa spatiis comparauerat, omnis terrae aduena, solum tamen agrum sepulchro, id est non temporalem sed aeternam possessionem, nec terram auaritiae sed quietis emisset. Iacob quoque dilectam illam et expectatam Rachel et tumulo celebri honorauit et titulo, ut religiosum et praesenti dolori solueret et posteris testaretur officium. quamquam illum locum titulo mortis uxoriae prophetica mente signauerit prouidens legem ortu euangelico sopiendam. quo mysterio coniunx patriarchae, quae pluribus locis in ecclesiae imaginem uixit, tamen, ut reor, in synagogae typum moritur et partu filium doloris enixa illic, ubi erat uirginis partu legis finis edendus; finis etenim legis Christus. sanctam uero et sanctificatam spem per humandi curam Tobias docet, huius specialiter muneris praerogatiua iustificatus a domino et archangeli uoce laudatus, quod praetulisset prandio suo pauperis sepulturam. neglegens enim uentris quia diligens animae, maluit corpore esurire quam spiritu, ut nobis quoque esset exemplo, quo praeoptemus ieiunare cibo carnis, ut saturitatem animae conferamus. quare bona 1] Eccli. 38, 16. 4] (Gen. 23, 2). 9] (Gen. 23, 9). 11] (Gen. 12,1). 16] (Gen. 35, 19. 20). 23] Rom. 10, 4. 26] (Tob. 12,12). ▼ 4 Saram Rosw . 7 homanitatis 0 10 istic scripsi, isti cui 0, isti v, iusti coni. Sacch . 15 emisset v, emisisset 0 16 pr . et 0 s. I. m. 2 post . et p, e 0 19 profetica 0 22 et partu] ei partu coni. Sacch . 25 tobis 0, nos Thobias v docet v, doces 0 religio sepulturae. bonae lacrimae caritatis, quibus pater Abraham matrem repromissionis eduxit. bonae lacrimae pietatis, quas Ioseph iustus inpendit patri. bonae et lacrimae orationis, quibus et Dauid stratum suum per singulas noctes rigabat. sed quid sanctorum mortalium praedicem fletus? fleuit et Iesus amicum, hanc etiam passionem de nostra infelicitate dignatus, ut mortuo funderet lacrimas et quem resuscitaturus erat uirtute diuina infirmitate lugeret humana; licet in illo uno totam simul conditionem generis humani misericors et miserator dominus deplorauerit et illis lacrimis, quibus peccata nostra fleuit, et lauerit. Idcirco et tuae, frater, lacrimae sanctae et piae, quia simili affectione manarunt et dignam casti cubilis fleuere consortem non diffidentia resurrectionis, sed desiderio caritatis. mulier enim grata suscitat uiro gloriam, cum tenetur, atque ideo suscitat et desiderium, cum praemittitur. uerum illa, ut fuit semper, ita et erit perpetuum corona uiro suo, et non extinguetur lucerna eius; extendit enim, ut scriptum est, brachia sua ad opera utilia, os suum aperuit prudenter, operata est uiro suo bona. gloria et honore coronauit te, ut iucundaretur tecum in diebus nouissimis, et ob hoc fletu magis digna quam luctu et desideranda potius pertinaciter quam lugenda est. nam ipsa meritorum illius reputatio ut acerbum imperat maerorem superstiti, quia iustus defunctus relinquet paenitentiam, ita et consolationem uberem praestat fideli, quia inmortalitas in memoria iusti, neque tibi, sancte frater, hinc acrior doloris stimulus ingeratur, quod primaeva decessit, quoniam huic ipsi casui solacium praebet sermo diuinus: iustus enim, inquit, si morte praeuentus fuerit, in refrigerio erit. 3] (Gen. 50, 1). 4] (Ps. 6, 7). 5] (Ioh. 11, 35). 15] Prou. 11, 16; Eccli. 26, 16. 17] Sap. 4, 2; Prou. 11, 4. 18] Prou. 31, 19. 19] Prou. 31, 26. 26] Sap. 4, 1. 29] Sap. 4, 7. 1 quibus 0, in quibus v 4 rigebat O1 7 funderet 0, infunderet v 16 praemittitur Bosw., praemitur Ov 17 in perpetuum v 20 gloria et honore r, gloriam et honorem 0 Sed ne uel inmatura tibi ad obitum fuisse uideatur, eadem tibi sapientia sequentibus uerbis probat anum quoque illam fuisse: senectus, inquit, uenerabilis est non diuturna neque numero annorum conputata. cani sunt enim, inquit, sensus hominibus et aetas senectutis . uita inmaculata. quare gratulemur iusto eius accitu et fine maturo, quae etsi adhuc flore annorum uirebat, tamen morum sanctitate canuerat et aetatem puellae stipendiis senectutis ornabat. unde et tibi ipsae, quae acerbant uulnus animi, causae solacium maius adferre possunt, quod tam sanctam feminam, etsi non habes, habueris tamen. commune enim tibi cum omnibus amisisse mortalem, paucis uero tecum meruisse optimam; quo minus miror illam in hoc saeculo non moratam et ad Christum citius accitam; placita enim erat deo anima eius, et idcirco, ut scriptum est, properauit eam de medio iniquitatis educere, ne intellectum nostrum malitia nostra mutaret, quia totus hic mundus, ut scriptum est, in maligno iacet, et conloquia mala plerumque corrumpunt mores bonos, et qui picem tangit, inquinabitur ab ea. quo metu quidam sanctus morae metuens et de tardo sene sollicitus, orat deum ut notum ipsi faciat finem suum et numerum dierum suorum, et quoniam reuelante spiritu, quo prophetabat, agnouit prorogata sibi tempora, ingemit dicens: heu me quod incolatus meus prolongatus est. causam uero gemitus et timoris sui hanc esse testatur, quod habitaret cum tabernaculis Cedar, id est in tenebris istius mundi. nam Cedar Hebraeo idem quod ore Romano uocatur obscuritas. Denique ipse Dauid in duobus filiis diuerso merito sibi amissis mysterium istius ueritatis exercuit, qui filium 3] Sap. 4, 8. 9. 14] Sap. 4, 14 et 11. 17] I Ioh. 5, 19. 18] I Cor. 15, 33. 19] Eccli. 13,1. 21] (Ps. 38, 5). 24] Ps. 119, 5. 2 probat v, probatur 0 3 est Rosw., et Ov 7 uirebat v, uerebat 0 9 ipsae Bostc., ipse Ov 13 miror v, minor 0 19 pacem 01 21 sene Of), fine ed. Grin. in mg., seni (t. e . senii) fort . ipsi 0, sibi v 23 profetabat 0 26 hafabernaculis (sic) 0 dilectissimum, quem fleuerat aegrotantem, non fleuit amissum, certus infantem ad pacis aeternae beata translatum; at uero idem Abessalon, quem inimicum habuerat, mortuum lamentatus est, quia diuinae iustitiae ut propheta conscius desperauit inpio requiem et resurrectionis bonum sciuit indebitum parricidae. sed tamen idem, ut dixi, paruulo illi suo aegrotanti inpenderat lacrimas et regios cultus atra ueste mutatus, cilicio cinere ieiunio fultus, preces ad deum miserat. postea uero quam filii morbum uitae finis absoluit, quasi deficiente curarum materia hunc sibi lugendi finem fecit, quem paruulus uiuendi acceperat. itaque ut filius corpore, et pater luctu solutus est simulque tristia pectora et uestimenta deponens et cibum sumpsit et cultum resumpsit et squalidum puluere caput deduxit unguento; sciscitantibusque pueris suis, quos obstupefecerat tam inusitatus patriae ordo pietatis, ut qui ante orbitatem luxerat gauderet orbatus, respondit: ego ad illum ibo, ille uero ad me non reuertetur. Satis, ut opinor, docuit rex propheta, quam post nostros sollicitudinem debeamus induere, uidelicet ut de nostro potius itinere, qui sequimur, quam de illorum, qui iam praegressi peruenerint, laboremus. pium est contristari diuulsione carorum, sed sanctum laetificari spe et fide promissionum dei et dicere animae laboranti: quare tristis es, et quare conturbas me? numquid qui dormit non adiciet, ut resurgat? acceptior est autem deo grata laetitia quam diuturna quasi querula tristitia. nam hoc illo Dauitico docemur exemplo, ut inanes lacrimas non effundamus, quae utique superfluo mortuis donantur, nihil conferentes recepto et grauantes relictum. ideo Dauid uiuente filio fleuit, functo gratulatus est, quia spirantis adhuc commeatum poterat precibus et lacrimis inpetrare; accito autem diuinitus iam gratulari debebat, ut 2] (II Reg. 12, 22). 16] U Reg. 12, 23. 23] Ps. 41, 6. 24] Ps. 40, 9. 4 disperauit 0 8 fultas ed. Schotfletu v 12 tristia v, tristitia 0 14 induxit fort . unguento 0 20 qui coni. Sacch., quo Ov 21 deuulsione 0, de auulsione v 25 gratia 0 26 dauidico v 31 debebat v, debeat 0 fecit, quia dubitandum non est melius esse uotis nostris dei placitum. Salua igitur fide pietatis officia pendamus et salua pietate fidei gaudia praeferamus. esto, temporaliter fleat pietas, sed oportet, ut iugiter gaudeat fides; desideremus ut praemissos, sed non desperemus recipiendos. deus enim noster uiuorum est, non mortuorum, et in Christo mortuos dormire apostolus dicit, ut de somno intellegas temporalem esse mortem. dormienti enim consequens est excitari et surgere. quod cum ita sit, geramus in caritate nostrorum familiaris consuetudinis desiderium, sed a fide nostra solacium de fiducia resurrectionis habeamus. His igitur, frater dilectissime, et uerborum et exemplorum caelestium auctoritatibus ut ad pietatem lacrimarum usus es, ita etiam ad earum modum utere. scriptum est enim: omni rei tempus. et tempus plorandi fluxerit, gratulandi modo tempus est, quia dominus prope est; et scriptura diuina, quae producere nos lacrimas quasi euaporando dolore permittit, terminos quoque designato praescribit tempore, cum dicit amaritudinem luctus uno ferendam die. o diuitiae bonitatis dei! quam pia id ipsum sollicitudine nostri cauet! non pietatis propensae inuidus, sed infirmitatis nostrae conscius et omnis inmodici temperator, lacrimas in mortuo produci iubet, amaritudinem uero lugendi uno tantum die claudit, illud porrigi sinens quo relaxatur dolor et anima respirat, istud uero praecidens quod inmoderato et inrationabili cruciatu mentem nostram conficit quodque diutius fragilitas nostra non ualet sustinere. sed hoc plenius ipsa suo uerbo pietas dei explicat; subiecit enim: et consolare mature propter tristitiam. a tristitia enim festinat mors et cooperiet uirtutem; quia tristitia illa tantum salutaris quae secundum deum est; ista autem, ut apostolus ait, quae secundum hominem, 6] Matth. 22, 32. 7] (I Cor. 15,18; I Thess. 4, 12). 16] Eccle. 3,1. 20] (Eccli. 38, 16). 29] Eccli. 38, 17. 18. 5 desideremus nostros ut Rosw . 16 et] ut uel si fort . 18 dolori fort. 19 terminos Chiffl., termino Ov tempora v 30 a v, om. 0 hoc est de infirmitate carnalis tristitia, mortem operatur. quod licet auctore diuerso, tamen uno per utrumque sanctorum dei spiritu et uerbo scriptura concinit; mors enim uera uirtutis adopertio est. nam si uirtus dei et uita nostra Christus est, uere dictum uides mortem festinare hoc maerore, quo uirtus operiatur et homo totus quasi quadam inferni uoragine sic grauiore tristitia, ut apostolus ait, absorbeatur. sed deo gratias, quod huius in te laboris et timoris mihi conpendium facit conscientia uirtutis et prudentiae tuae, cuius largius tibi lumen est, quam ut tristitiae tenebris possit operiri; quin potius tua uirtus tristitiam tegit mortemque ipsam et uim noxii maeroris absorbet. non id uerbis meis tibi largior neque coniectura uirtutis tuae loquor; opera tua hoc de te contestantur et me conperta loqui cogunt. Veniam enim iam ad praedicationem operum tuorum et ad pios actus de lacrimarum sanctitate transibo. sua enim cuique parti debita persoluisti, lacrimas corpori fundens, eleemosynam animae infundens. uere conscius ueritatis et filius lucis, ubi mortem sciebas esse, fleuisti; ubi uitam credis, operatus es, uacuis inania, uiuis uiua dependens. itaque patronos animarum nostrarum pauperes, qui tota Roma stipem meritant, multitudinem in aula apostoli congregasti. pulchro 1] II Cor.7,10. 6] (I Cor. 1, 24; Ps.43,20; Col. 3, 4). 7] II Cor. 2, 7. 1 carnalis est tristitia. Finit epistola ad Pammachium v tristitia et seqq. post verba epistolae 33 percusso cordis exh. 0 mortem operatur] incipit FLPU 2 auctoe P diuersa L1 per Ov, om. cet . 4 uirtus U, animae uirtutis 0 adopertio Rosw., operatio F, adoperatio cet . a 6 operatur U qujdam L 7 absorbeatur (tur corr.) L 8 sed-mihi om. U deo] incipit M huius in te om. M 9 facitf L 10 lumen] nomen LM operiri] add. M: ob communem uidelicet sortem defunctae beatissimae coniugis 11 tristitiam] largior add. Chifflet tegit] largior add. 0 sed m. 1 exp . 12 mei F 14 testantur U 15 iam om. M et ad] et FPU 16 siccitate M (sed add. m. 1 af sanctitate) 17 elimosinam PO, elemosinam cet . 19 oratus 0 21 romae L estipem 0, stipe L queritant M, mendicant v 22 pauperum fort . multitudinem om. M, multi ut (tu Sacch.) diues Chiffl. et Sacch . congregasti apostoli U pulcro L, pulcrum U, pulchrum FP\' quidem FPU, om. M equidem tanti operis tui spectaculo pascor. uidere enim mihi uidere tota illa religiosa miserandae plebis examina, illos pietatis diuinae alumnos tantis influere penitus agminibus in amplissimam gloriosi Petri basilicam per illam uenerabilem regiam cerula eminus fronte ridentem, ut tota et intra basilicam et pro ianuis atrii et pro gradibus campi spatia coartentur. uideo congregatos ita distincte per accubitus ordinari et profluis omnes saturari cibis, ut ante oculos euangelicae benedictionis ubertas eorumque populorum imago uersetur, quos quinque panibus et duobus piscibus panis ipse uerus et aquae uiuae piscis Christus expleuit, non uisitato more cretura cibis hominum, sed nouo munere iam paratos hominibus cibos gignens, cum operta manus diuino suggestu uisibiles epulas ministraret et in alimenta corporea spiritali fecunditate proflueret, ineffabilibus panis et carnis fontibus in spem ieiunarum adhuc gentium esurientes fidem populos carnaliter satians et spiritaliter inrigans, indeprehensis auctibus comesta subplens, edenda subpeditans et ad morsus edentium fragmina subsiciua depromens, ut inter manus uel in ore sumentium crescentibus cibis sentirent potius escarum suarum copiam quam uiderent morsibus redeunte consumpto et dentibus subeunte sumendo. Ipsius enim domini exemplum in opere eius gerens praecepisti turbam residere in terra; sic enim et Iesus iussit, ut legimus, in terra recumbere. nam in te et ipse dominus erat, sicut est, quia nemo Christi opera sine Christo agit, cuius 10] (Matth. 14, 19; Ioh. 6, 11). 23] (Matth. 14, 19; Marc. 6, 39; Luc. 9,14; Ioh. 6, 10). 1 spectaculum FPU pastor FPU enim exp. F 2 miseraudae] uenerande F 3 diuine pietatis F1 5 reginam 0 cerulea FltfPU et om. FPU 6 coartent M 7 distinte 0 accubitus (ac in ras.) L, acubitus 0 8 profluuis 0 cibis saturari U ut] et FPU 10 ipse] iste F 11 uisitato Ll cretura scripsi, creatura FOP, creature U, creaturam LM, creans v cibos v 13 operata L sub gestu U 16 esuriens LM 17 indefessis M auctibus 0, actibus cet . comixta 0 18 fracmina LO subsiciua MP, subsitiua Ov, subciciua F, subsicina U, cIi subsiciua L 20 sentire ut 0 21 cibo redeunte M 23 et otn. LMU Iesus] dffii s. d. M 24 et] ac M munere et benedictione copiosos tibi panes ut accepisti in nomine eius, sicut discipuli ab ipso benedictos acceperant diuidendos, per innumera pauperum ora dimensus es; et manducauerunt et saturati sunt et quod abundauit de panibus tulerunt omnes, unusquisque sportas suas plenas. sed tu omnem redundantiam fragmentorum spiritalium collegisti, de duodecim cophinis apostolicam fidem, de septem sportis gratiam spiritalem, non minus mirabiliter operante in tuis panibus Christo, qui in tuo isto conuiuio panem tuum carnalem in caelestes cibos transtulit et in aeternam tibi saturitatem parauit. recumbes enim iure cum patribus Abraham Isaac et Iacob conuiuio Christi ueste praeditus nuptiali, quia tecum istic in pauperibus suis Christus recumbit, et habet in te filius hominis ubi reclinet caput suum. Iuuat etiam nunc in spectaculo et praedicatione tanti operis inmorari. non enim hominis, sed diuina per hominem opera laudamus. quam laetum deo et sanctis angelis eius de hac tua, ut dici solet, plena spectaculum sacer editor exhibebas! quanto ipsum apostolum adtollebas gaudio, cum totam eius basilicam densis inopum coetibus stipauisses, uel qua sub alto sui culminis mediis ampla laquearibus longum patet et apostolico eminus solio coruscans ingredientium lumina stringit et corda laetificat, uel qua sub eadem mole tectorum geminis utrimque porticibus latera diffundit, quaue praetento, nitens atrium, fusa uestibulo est, ubi cantharum ministra manibus et oribus nostris fluenta ructantem fastigatus solido 5] (Matth. 15, 37; Maro. 8, 8). 11] (Matth. 22, 12; Matth. 8,11). 18] Matth. 8, 20. 18] (I Cor. 4, 9). 2 ab ipso] om. P, eius FU benedictus 0 acciperant 0 3 dimensus Bosw., demensus w 6 reduntiam 0 fracmentorum LO 7 chophinis P, cophanis F, cofinis U, cofinus 0 8 nominus 0 in tuis panibus om. M 9 qui add. Rosw., om . w 10 coelestem cibum U 11 recumbes LM, recumbens cet . 12 in conuiuio LM 13 ista FPU 14 filiis L caput suum reclinet U 18 plena w, pera v 19 totam] tam FPU 20 cetibus FP stipauissis 0 21 in longum LM et] et in M in 22 perstringit M 23 laetificat corda U 25 nitens M atrio v cantarum FLMOPU ministram 0 26 fastigiatus LMv solio U aere tholus ornat et inumbrat, non sine mystica specie quattuor columnis salientes aquas ambiens. decet enim ingressum ecclesiae talis ornatus, ut quod intus mysterio salutari geritur spectabili pro foribus opere signetur. nam et nostri corporis templum quadriiugo stabilimento una euangelii fides sustinet et, cum ex eo gratia, qua renascimur, fluat et in eo Christus, quo uiuimus, reueletur, profecto nobis in quattuor uitae columnas illic aquae salientis in uitam aeternam fons nascitur nosque ab interno rigat et feruet in nobis, si tamen possimus dicere uel sentire mereamur habere nos cor ardens in uia, quod Christo nobiscum inambulante flammatur. Quam laetum ergo tunc deo et angelis pacis et cunctis sanctorum spiritibus spectaculum praebuisti! primo de apostoli ueneratione, cuius fidem ac memoriam tam multiplicata opulentiae deuotione celebrasti, sacras primum hostias, casta libamina, cum acceptissima ipsius commemoratione deo deferens, deinde munificentia consequenti te ipsum in corde mundo et spiritu humiliato acceptissimum sacrificium offerens Christo, in cuius tabernaculis uerae iubilationis hostias inmolasti, reficiens et pascens eos, qui benedictione numerosa laudis hostiam sacrificarent deo. quam bono tunc urbs nostra tumultu fremebat, cum tu misericordiae uiscera reficiendis et operiendis pauperibus effundens pallida esurientium corpora reformares, aridas sitientium fauces rigares, tremula algentium membra uestires et omnium consona in dei benedictionem ora reserares! sed egena corpora fouens redeuntibus in meliorem tui partem 8] Ioh. 4, 14. 10] (Luc. 24, 32). 12] (I Cor. 4, 9). 18] (Ps. 50,19). 19] (Ps. 26, 6). 20] (Ps. 49,14). 1 ornat 0, ordinat cet . 2 sallientes 0 8 salutari misterio M 4 speciali F, spetiali PU 5 quadriugo FP 7 quo uiuimus christus FPU columnas] liminas U, lumnas FP 8 illic M, illuc cet., ille v aq. sallientis 0 9 nos quoque FPU possumus FOv 10 nos habere M in nos U 13 pacis spectaculum FU 14 multiplicatam 0 15 et casta LM 16 ipsius acceptissima FPU commeratione P 19 uere FLO reficens 0 20 eos eos M numerosas L, munerosas M -hostiam 0, hostias cd . 21 urbis U fremebat tumultu U 22 uicera L 23 arida LO 24 sicitientium L 25 et om. FPU benedictione FMPU 26 patrem U operibus tuis retributione diuina tuum potius spiritum saginasti et benedictae coniugis animam refecisti in illam transfundente Christi manu quae tua pauperibus erogabantur, cum in ictu oculi permutata in caelestes cibos carnalis esca transiret. et quantum pecuniae graui dextera geminatis excipientium palmis hilaris dator et infatigabilis distributor infuderas, tantum ilico angelis interuolantibus gremio domini gaudentis inuectum in tricesimos tibi fructus ac reditus numerandum reponebatur. neque diuitiae tantum, sed et gratiae benedictionum addebantur praemiis uestris. uobis enim ad iustitiam deputabatur conclamatio illa et conprecatio pauperum, qua per uestra munera benedicebatur deo. facili enim uia ad aurem dei uoces inopum diriguntur, quia oratio pauperis, sicut scriptum est, nubes penetrat. Poteras, Roma, illas intentas in apocalypsi minas non timere, si talia semper ederent munera senatores tui. uere tunc tibi nobilis esset illa nobilitas, quam sacrati patres Abraham Isaac et Iacob paternis sinibus exciperent, quam prophetae apostoli martyres id est caeli senatus agnosceret, quam post togam nulla inmundi sanguinis sanie funestatam regali promissae lucis stola Christus indueret et in libro albo hoc est libro uitae perennis adscriberet. uere illae diuitiae diuites forent, quibus non draconis antiqui cruenta saeuitia, sed dei saluatoris inmensa bonitas pasceretur, si, quod bestiis aut gladiatoribus et conparandis male profligatur et alendis, id propriae donaretur saluti cariusque nobis esset uiuere quam perire. sed et auaritia et liberalitate peruersa deo pro nobis (agenti) 7] (Matth. 13,8). 13] Eccli. 25,21. 15] (Apoc. 3, 3). 21] (Matth. 17, 2).* (Apoc. 20, 12). 2 conugis M reficisti L illa FPU 3 erogabatur FLPU uictu v 7 inuectum (in in ras.) L 8 tricensimos 0 redditus FLMPU 12 domino FPU 15 illa sentantas 0, illas intemptatas (intentas Ll) tibi cet., intentatas tibi illas v 16 sanatores 0 17 tibi om. FPU sacri F abrahae L 18 exceperant 0 profecte 0 19 martires FLPU sanatus 0 20 sanie om. FPU reguli 0 21 sthola 0, stella U, stolla P 22 ascriberet LMPU, asscriberet F ille LMOP 24 si quod] sicut 0 aut] et M 25 proprie FO 26 et saluti F 27 agenti egentes scripsi, agentes 0, egente LDi,.egenies FPU v egentes, zabulo contra nos prodigi sumus. damnum in lucro et in damno lucrum ducimus uitamque nostram nec egenter redimere curamus, qui pro uita mortem emimus sumptuose. beata esset nostra conditio, si aeque deo ut hominibus uel displicere timeremus uel curaremus placere, si tantum praecepta Christi, quantum populi sibila uereremur, et si tanto laus, quae ex deo est, quantum iste de uulgo plausus emeretur. Beatus, qui non adisti in tale consilium nec in cathedra pestilentiae, sed in apostoli sede et in ecclesiae coetu id est Christi theatro non seditiosis sed benedicentibus cuneis deo ipso spectatore laudaris, ecclesiae munerarius, non harenae nec inanis gloriae sed aeternae laudis ambitor. non gladiatores nec beluas emis, sed quibus ueros gladiatores hoc est harum tenebrarum principes perimas agis et quibus ueras bestias hoc est omnem zabuli uirtutem superes et presso inpune uestigio. conculces leonem et draconem. beatus es, in quo benedicetur nomen domini et qui habes semen in Sion et domesticos in Hierusalem, qui te uicissim in tabernacula aeterna suscipiant. non enim timebis illius diuitis locum, qui in tartaro hoc est in inferno inferiore et exterioribus tenebris merito igne circumdatus uel extremo contempti in hac uita pauperis digito rogabat aspergi, cui pater Abraham iure respondit: memento, fili, quia recepisti bona in uita tua, et Eleazarus mala; nunc uero hic consolatur, tu cruciaris. 8] (Ps. 1, 1). 15] (Ps. 90, 13). 18] (Luc. 16, 9). 22] Luc. 16, 25. 1 diabulo F1 damnum] dat nomen 0 lucrum in damno U 2 egenter a 0v, egentem cet . 4 condicio LP 6 tanta 0 7 quanto M de/m. U 8 pr . in om. M 9 cetu FP id est] idem 0 11 ipsos 0 numerarius FU arenae M, terrene ex arene L, terrenae Chiffl . 13 uiros 0 14 alis coni. Sacch . 15 diabuli FI, zaboli PU 16 benedicitur v h 17 syon LMU 18 ierusalem M, yerusalem (II m. 2) U, ihrim L aetterna tabernacula U suscipiunt 0 19 timebitis U quae 0 est in OMt. remo PU 20 in inferiore M et] de 0, uel v extoribus P1 21 hac] ac 0 22 iure] uere FPU 23 fili om. U, fili* (i eras.) L in uita tua bona LM lazarus FPU, *lęazarus (e eras.) L 24 similiter mala U tu cruciaris om. M \'. XlVnil. Fanlini Nol. epistolae. 7 Ob hoc illi, censeo, diuites hanc uel poenarum uel deliciarum uicissitudinem perhorrescant, qui istic sibi tantum et uitiis adfluentes aut opibus abstrusis incubant nec partem posuere pauperibus aut male prodigi egent merito, et aeterna egestate plectendi, qui tam uiles sibi fuerint caritate luxuriae, ut istis pretiosior fuisse arguatur unius diei mensa quam totius sui temporis uita. hic ergo non communicabunt in aeternum caelestia bona pauperum, quorum istic pauperes bona terrena nescierint. et horum grauius lingua torrebitur, qui debilitates modo pauperum uel horrent uel inrident, fastidiosi letaliter et faceti, qui praetereunt et canibus lambenda dimittunt ulcera proximorum, quia omnis natura homini homo proximus. nonne, quaeso te, isti uerius dicendi canes, qui ne canes quidem in curandis atque mulcendis hominibus imitati sunt et de micis saltem a mensa sua cadentibus satiari cupientes fratres hoc est natura matre germanos non solum obseratis foribus excludi, sed etiam saeuis uerberibus expelli iubent? unde credo illum in euangelio diuitem tartari, cum totus, ut clamat, miser cruciaretur in illa ignei gurgitis flamma, solius tamen linguae refrigerium postulasse, qua sine dubio ideo uehementius cremabatur, quia in Eleazarum ante ianuam suam stratum et canibus relictum saepius superbo auarus ore peccauerat. ob hoc et alibi praemonemur ponere ori nostro 19] (Luc. 16, 24). 23] (Ps. 140, 3). 1 pr . uel om. M diuitiarum LM 2 ista FLP, iusta U . tantum] 1 diuitii* tantum seruantes M 3 uiciis M afluentes L aut-incubant hoc loco om. M incumbat II nec partem] partem non M 4 sed aut opibus abstrusis incubant aut male M prodigis FLPU et] etenim M aeternae FP, etterne U, om. M 5 tam L s . 1. luxorio 0 6 istis scripsi, in his FPU, uitis 0, his LM, iis v 7 hic 0, hii M, hi cet . iu aeternum om. M 8 ista FPU 9 nescierunt M morum 0 ter- rebitur U 10 irriderint FPU 11 facetij nocenter add. Rostv. pteunt 3/ lanbenda 0 12 hominis LM 13 dicendi sunt M nec LM 14 immitati 0 15 saltim LO sua om. U satiari] saturari LM 17 exclusi L 18 totus] motus 0 19 igne 0 flamma gurgitis U, igitur gitis flamma 0 20 ueementius 0 21 cremebatur F lazarum FPU, lęazarum L 22 saepius] saeuius fort . 23 et om. LM ori L in ras . custodiam docente sapientia per Solomonem, quia in manu linguae uita et mors, et alibi: uerbis tuis, inquit, iustificaberis aut uerbis tuis condemnaberis. Tibi igitur, frater in Christo unanime, cui sub hac poena metus et cum illa sede communitas, cuius os benedictione plenum est, cuius diuitiae ubera pauperum sunt, cuius domus Christi est, qui non iacere mendicum ante ianuam tuam epulante te sustines, sed contra tectis tuis laetus inducis aut tecum epulaturum aut etiam ieiunante te saturandum, tibi felix a peccatis egestas et beatae in uirtutibus opes sunt. tu et inter illos pauperes iure numeraberis, quorum est regnum caelorum, et inter illos diuites, quorum possessio ciuitas firma est, quia spiritu dei diues es et tuo pauper. tales enim diuites cum pauperibus suis diligit deus et sacris litteris celebrat paginarumque perennium auctoritate nobilitat. Hoc enim ipsum considerare te uolo eorum diuitum, quorum uel crimina uel supplicia in scripturis signata sunt, nomina significata non esse, quia sine dubio indigni erant, ut sermone diuino nominarentur, quos aut uitae oblitterauit inpietas aut auaritia deleuit. ideo praedixerat dominus in propheta de ipsis: nec memor ero nominum illorum per labia mea hoc est per inmortalium duo testamenta uerborum, quae oris diuini labia bene dicuntur, quia et cohaerent sibi et uno dei uerbo aperiuntur et per ipsa nos deus osculatur ab osculis oris sui. haec ergo labia pollui noluit nominibus inpiorum diuina iustitia, et idcirco neque illius diuitis nomen existat, cuius uanitas et auaritia signatur, cui 1] Prou. 18, 21. 2] Matth. 12, 37. 7] (Luc. 16, 20). 11] (Matth. 5,3). 12] (Prou. 18, 11). 21] Ps. 15, 4. 24] Cant. 1, 1. 1 doceuti sapientiam 0 solomonem 0, salomonem cet . 2 uita L in ras . alibi aut LM 4 poenam 0 6 domus] hospitium add. v i medicum U epulente 01 8 sustinis 0 9 epulatarum 0 ieiunante te v, te ieiunante UM, ieiunante cet . 9 felix tibi U 10 a] ad 0 in om. F uirtutes in opibus F 11 muneraberis FLO 13 spiritu%L 16 conserare U 18 significanta 0 indignerant P1 19 autem U liberauit 0 21 eorum FLM 23 dicantur 0 24 uon osculatur 0 25 osculo FP U 7* consumpta iam uita de ortae apparatibus cogitanti dictum est: stulte, hac nocte expostulatur anima tua; quae parasti cuius erunt? neque huius e tartaro diuitis nomen insigne est, quod non casu praetermissum edito pauperis nomine intellegimus. illius quoque diuitis, qui gloriatus in lege conpleta conditionem adipiscendae perfectionis diuitiarum suarum amore auersatus est, caecitatem legimus, uocabulum non habemus. erat enim, inquit, habens multas possessiones, et idcirco secuta est illa sententia, quae regnum caelorum omni diuiti pene clauserat, nisi deus ut solus bonus omnipotentiae suae excepisset hoc donum, ut diuites pauperum uoluntate ditaret. hi ergo diuites inuisi deo et oblitterati memoriae, qui aeternis caduca praeuerterint quique maluerint terrae quam deo credere, escam tineis et praedam furibus congerentes et, ut scriptum est, cui thesaurizant ignorantes, quia nolunt intellegere cui debeant thesauros suos, digni qui nesciant quo successore dimittant, quia nesciunt quo largitore possideant. quid enim habes o homo, quod non acceperis? et quia accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis, et de suis deo donis superbis? talium, mi frater, diuitum nomina in euangelio non scribuntur, quia nec in libro uitae habentur. Denique, ut scias non diuitias sed homines pro earum usibus esse culpabiles uel acceptos deo, lege sanctos patres 2] Luc. 12, 20. 4] (Luc. 16, 19). 8] Matth. 19, 22; Marc. 10, 22; Luc. 18, 23. 15] (Matth. 6, 19; Luc. 12, 21; Ps. 38, 7; Eccle. 2, 19; Eccli. 11, 19). 18] I Cor. 4, 7. 21] (Ps. 68, 29). 1 ortae scripsi, orte 0, uitae cet. 0 cogitante FP, cogitate U 2 ex te postulabitur coni. Sacch . praeparasti M 3 etartaro 0 5 gloriatur FOPU 6 conditionem (ti in mg. add.) L 7 caecitatem legimus om. M uocabulum non habemus] nomen non inuenimus M 8 multas habens F 10 cluserat FPU honus L 11 excipisset 0 12 hii MO deo L s. I . obliterati FLO 13 aeternis em. Lebrun, terrenis GJV maluerunt U 14 et om. F praedam om. M 15 et om. FPU 17 pr . quo] quos M 18 acciperis 0, accepisti M 19 qui FU, si M acciperis 0 20 nomina diuitum M 23 prauis usibus M 24 uel] uel ■. (uitraa pro bonis esse M uel acceptos deo bis scr. U Abraham et Iob deo de opibus suis amicos factos. nam in euangelio, quo ille tartareus contemptor Eleazari diues praetermissus est, illum ab Arimathia loseph diuitem nominari uidemus. beatus enim est, qui specialiter intellexit super egenum et pauperem, pio Christi corpus obsequio muneratus nec iudicem pro iniuria dominici corporis interpellare ueritus et pio sumptu pretiosi uelaminis et sepulchri noui diues in domini sepultura. his te pagina sancta nominibus adscribet et in talium diuitum sorte numeraberis, quorum opes aequas et animo. non enim sibi habentes habebant, sed nemo quicquam dicebat suum, et humani nihil a se alienum putabant, ut illa quondam princeps fidei multitudo, cui unum cor et anima una et omnia communia erant. et uide rationem; facile iudicabis parricidali crimine contemni pauperes nostro arbitrio, quos nullo uidemus a nobis dei opere discretos. quomodo enim excludimus a nostris modicis habitationibus quos deus una nobiscum istius mundi conclusit domo? quomodo dedignamur terrenae possessionis usu facere participes quos et inuiti diuinae originis unitate consortes habemus? hoc tenens Abraham amicus deo factus est; hoc obseruans Lot euasit a Sodomis; hoc sectatus Iob de zabulo triumphauit. Aperiamus et nos domicilia nostra fratribus, uel timentes periculum supradictorum exemplo patrum, ne forte quasi hominem excludentes et angelum repellamus, uel sperantes 1] (Gen. 18, 3 et 19, 2; Iob 31, 16). 3] (Matth. 27, 57). 4] Ps. 40,2. 5] (Matth. 27, 58). 10] Act. 2, 44. 11] (Terent. Heaut. v. 77). 12] Act. 4, 32. 20] (Gen. 18, 3; Gen. 13, 2). 1 et] Loth et v deo otn. LMv amicos] deo add. LMOv 2 lazari FPU, *leazari L 3 aromathia F, arimatia L 4 qui FO, quia cet. S corporis Fpl U muneratus obsequio M 7 sumpto O1 dies U 8 his te] istae 0 ascribet LMPU, asscribet F, adscriberet 0 9 in uitalium coni. Sacch., uitalium Vat . equasset FU 13 una anima FU uide rationem] uiderat iohannem 0 14 iudicabis] uidebis M parricidiali FPU, paricidali 0 16 modicis ex paniis P m. 2 17 una] a 0 20 est om. FPU sectatus loth—obseruans Iob M loth M 21 a om. U gabulo 0, zabolo P, diabulo F1 23 periculum (um in ras.) L 24 et om. M sperantes] parentes 0 mereri et angelos hospites, dum omnis aduenae transitum prompta humanitate suscipimus. pater enim Abraham dum peregrinos suscipit, excepit et dominum cum angelis Christum et in hospitali tabernaculo illum, quem in euangelio coram semet ipso saluator exhibet, diem uidit. Sodomitas hospitum damnauit iniuria, et Lot eo potissimum liberari meruit affectu, quod hospites praetulit filiabus. non ille inpius, sed perfecte pius; non enim filias uiles habebat qui inde mercedem meruit, quod pietati domesticae praetulerit iustitiam caritatis hoc est timorem dei, cuius utique praecepto et spiritu recipiendis hospitibus seruiebat, ac perinde iam tunc perfectum fidei mens illa conpleuit, quo dicitur nobis: omnis qui reliquerit fratres et sorores aut matrem aut filios uel filias propter nomen meum centuplum accipiet et uitam aeternam possidebit. huius mentis perfectio uel istius perfectionis mens iam ab origine saeculi iustum Lot ab illo pentapolitano incendio liberauit, meruitque pro hospitali domo tantam in domum urbem munere dei sortitus accipere, quia ille, qui in incesta et inpia ciuitate solus et pius fuerat et pudicus, ipsam superans sanctitate pietatem non dubitauit, quantum in ipso fuit, pudicitia filiarum redimere hospitum castitatem. lob uero, ille domini igne examinatum argentum, se semper oculum caecorum et pedem claudorum fuisse testatur horumque operum in ipso temptationis suae certamine mercedem reposcit et recipit. spoliatur opibus patrimonii, non animi; sed inuulnerabilis corde nec labiis peccat, nudatus 5] (loh. 8, 56). 7] (Gen. 19, 8). 12] Matth. 19, 29. 17J (Gen. 19, 15). 22] (Iob 29, 15). 251 (lob 1, 22). 2 habrahani 0 3 suscepit v 4 tabemaculum O coram 0, coram in cet. 5 saluato F et diem FPU 6 iniuriae (et om.) 0 loht O, loth cet. eo ex eum L liberari (ri in ras.) L 7 illae 0 11 per- fectionem M 13 otj aut U uiit patreui aut niatrem M aut filias LM 14 centuplo 0 1U loth ai 17 pro hospitali domo Ov, per hospitalem domum cet . 18 tantam Ov, tutam cet . domo Ov 19 et ille F in om. FPU incerta U 21 pudititia U hospitum redimere M 22 domini om. Fl\'U exinanitum FP 24 operum| L temptionis Fl 25 et recipit om. F 26] sed] sauciatus corpore sed coni. SlIcch . uulnerabilis U nec] ne U ue labiis quidem v ambitione substantiae, sed armatus uirtute patientiae; orbatus prole, non cordis lumine, filios mentis suae hoc est iustitiae opera conplectitur clamans: nudus exiui de utero matris meae, nudus oportet in terram reuertar. nihil intulimus in hunc mundum, uerum neque auferre possumus. sed quia spiritales opes non amiserat, temporales quoque diuitias pro patientiae triumpho recepit et ditatus est triplo, quia probatus et purgatus erat septuplo. labores enim, ut scriptum est, fructuum suorum manducauerat in operibus piis elaborando, et idcirco fructus laborum suorum manducauit in hoc etiam saeculo praemia operum recipiendo. Cum his diuitibus tibi sors est, qui eundem deum diuitiarum tuarum causam esse meministi, liber auaritiae, quia seruus iustitiae. iniquo mammona iuste uteris, nec captiuus sed uere dominus es pecuniae tuae, quia possideris a Christo, cui captiua est ipsa captiuitas. gloriare igitur in domino, quia non caro et sanguis tibi, sed ipse, qui lumen est uerum et sapientia dei Christus, prudentiam huius prouidentiae reuelauit, qua intellegis in omni egeno et paupere Christum cibari potari contegi uisitari, secundum illos, quos ob hoc meritum, quod supra dictum est, in die mala liberabit dominus. Ipse te dominus conseruet et uiuificet et beatum faciat et ferat opem nunc tibi supra lectum doloris tui, conuertat planctum pium in gaudium sanctum tibi. conscindat saccum tristitiae tuae et reddat tibi laetitiam salutaris sui, 3] Iob 1, 21. 4] I Tim. 6, 7. 7] (Ps. 11, 7). 8] (Ps. 127, 2). 16] (Ps. 67, 19). 17] Matth. 16, 17. (I Cor. 1, 24). 20] (Mattb. 25,40). 21] Ps. 40, 2. 23] ib. 3. 26] (Ps. 29, 12). 2 prole L 8. I.; carnis add. Sacch . 3 conplectitus 0 4 reuertar in terram opportet U 5 nec FPU auferre quid M 6 non amisserat P, nomisera 0 7 triplo wv, duplo RosUJ . 9 fructum 0 suorum fruc- Ire tuum U 10 et om. FPU 11 openlm] laborum FPU percipiendo M 12 qui] quia Ov 14 mainoua FLPU captiuus t\', captius U, captiuas cd. 15 possederis M 18 prouidentia 0 19 qua Msv, quia cet . 20 et contegi F illos 0, illos patres cet . 21 ab 0 liberauit Ov, liberabit eum M 24 sup M 25 plantum FPU 26 sacum L confirmante spiritu principali firmet in orationibus et eleemosynis ut arcum aereum brachia tua, perficiat pedes tuos tamquam cerui, ut et ad fugiendum zabulum et ad consequendum Christum uelox sis et fixis gemino utriusque testamenti ungue uestigiis in uia domini firmiter sistas, ereptis manu domini pedibus tuis a lapsu et oculis a fletu, ut cum benedicta coniuge aeternum tua placeas domino in regione uiuorum. fiet enim tibi secundum fidem tuam, quia fidelis dominus in uerbis suis memor erit in aeternum huius sacrificii tui, et holocaustum tuum pingue fiet; teque ipsum uiuam sibi hostiam in odorem suauitatis accipiet remunerator uestri fenoris in illa die, qua locupletior creditoribus debitor suum cuique depositum multiplicata reddet usura. nec longe retribuendi dies albentibus iam propinqua messe regionibus. Interim recipiendas opes festiua tibi meditatione promittens multo uberius animum tuum uenturi fide quam meo uel cuiusquam sermone solaberis. non enim modica animis credentium uoluptas est promissa fidelibus bona dulci cogitatione praesumere et in paradiso iam animis deambulare. si agricolam iuuat spem messis in segete mirari, dum a messe fructum laboris expectat, faciliusque fert moram temporum auaritia uotorum, si pascat oculos, dum sperat euentus: quanto maiorem nos capere possumus uoluptatem, licet peccatores, attamen fideles seruuli, quibus sparsi seminis non apud dubiam terrae fidem sed apud incommutabilem dei ueritatem ratio mandata est, qui hoc speramus quod ueritas ipsa promisit. 1] (Ps. 50, 14). 2] (Ps. 17, 35). 5] (Eccli. 5,12). 6] (Ps. 114, 8). 8] Ps. 144, 13. 9] Ps. 19, 4. 14] (Ioh. 4, 35). 1 confirmate U eleimosinis P, elemosinis cet . 2 perficiet F 3 et om. FPU fugendum P zabolum U, diabolum F1 4 Christum om. F 5 uiae 0 7 aeternum tua MPU, in aeternum tua FL\'O, tua in aeternum v 11 nostri U 13 reddat FOP 14 propinquam esse FPU 15 recipiendos FLlPU festina FU 16 uenturi (i ex u) L 17 solaueris FOPU 18 uoluntas FOPU 20 agricolam 0 uiuat U spgetem LM 21 laboris L s. I., laboris sui U fatiliusq. 0 25 dei Ov, om. cet . ratia 0 26 promittit LM Non enim ab humanis opinionibus nec a fabulosis poetarum somniis aut philosophorum phantasmatis post hominem futura colligimus, sed ab ipso fonte ueritatis haurimus fidem rerum. quis autem potuit diuina magis quam deus ipse operum et statutorum suorum conscius nosse? non traduces in corpora aliena animas, ut sint monstra post hominem, neque omnino sine corpore permansuras aut in corpore mentiemur occiduas. blandiantur sibi mendaciis poetarum qui non habent ueritatis prophetas. caecentur opinionibus erraticis philosophorum qui non inluminantur testimoniis apostolorum et se desperatione solentur qui spem non habent dicentes: umbrae transitus est tempus nostrum, et non est reuersio finis nostri, quoniam consignatus est, et nemo reuertetur, qui excaecati nequitiae et infidelitatis suae tenebris non possunt dicere: credo uidere bona domini in lumine uiuentium. nos uero tam egenis remediis non indigemus, quibus ipsa ueritas, dei uerbum deus, resurrectionem carnis in uitam aeternam et spopondit docens et probauit resurgens. ipse enim dei filius, per quem omnia et sine quo nihil, ipse testatus est: ego sum resurrectio; qui credit in me, etsi mortuus fuerit, uiuet, et omnis, qui uiuit et credit in me, non morietur in aeternum. quod ne uerbo solum adsereret, sanxit exemplo suumque ipsum, in quo omnis susceptio, hominem resuscitatum a mortuis et ostendit discipulis, in semet ipso fidem carnis adsignans, cum dicit Thomae: infer digitum tuum huc et uide manus meas; et infer manum tuam huc et mitte in latus meum, et noli esse incredulus sed fidelis, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me habentem uidetis. 11] Sap. 2, 5. 15] Ps. 26,13. 20] loh. 11,25. 26. 25] Ioh. 20,27. 28] Luc. 24, 39. 2 somnis L filosophorum LO fantasmatis OP1, fantasmatibus cet . 3 ab om. LM 5 statorum 0 suorum et statutorum M nosce U 9 censentur F opiuiobus 0 10 inluminatur 0 14 excati 0 tenebris om. FPU 15 lumine] in terra F 18 docens Ov, om. FPU, dicens LM 20 resurrectio] et uita add. LM etiamsi U 23 omnis omnis U 24 et om. LM 25 et assignans FPU thome FOP, toma U Haec igitur testimonia, haec documenta, hanc lucem fidei habentes, qua occasione poterimus de resurrectione dubitare, quam et de uerbo dei audiuimus et apostolorum oculis uidimus manibusque palpauimus? quique ita per Christum deo uincti et insiti sumus, ut dei arrabonem teneamus in terra nostra spiritum sanctum, quem dedit nobis, et nostri pignus habeamus in deo carnem Christi, quia interuallum istud inmensum, quo a diuinis mortalia disparantur, medio et inter utraque communi interuentu suo uelut quodam, ut sic dixerim, ponte continuat, ut eius tramite terrena caelestibus conserantur, cum hoc corruptibile nostrum incorruptio superna perfuderit et mortale nostrum, ut scriptum est, inmortalitas hauserit mortemque deuictam uictrix in Christo et a Christo nobis uita sorbuerit. quod ut adsequamur, non de ueritate tanti boni, sed de nostri captu meriti dubitare possumus. sed agamus quae Christus iussit, ut adipiscamur quae Christus spopondit. ueritas illius nobis adest, illi fides nostra non desit. omnibus uita, omnibus uia, omnibus ianua est. nemini claudit sua regna, quibus et uim permittit inferri. Perge quo curris, ut adprehendas in quo adprehensus es; enitere per angustam uiam, ut peruenias in amplam possessionem hereditatis aeternae. habes iam in Christo magnum tui pignus et ambitiosum suffragium, coniugem quae tibi tantum gratiae in caelestibus parat, quantum tu illi a terris opulentiae suggeris, non illam, ut dixi, luctibus cassis honorans, sed uiuis muneribus adcumulans, quibus illa nunc gaudet; iamque illi huius operis tui usus in fructu est, cuius adhuc tibi munus in semine. 3] (I loh. 1, 1). 6] (II Cor. 1, 22). 12] (I Cor. 15, 54). 18] (Ioh. 14, 6). 19] (MattU. 11, 12). 21] (Matth. 7, 13). 1 docimenta 0 2 fide 0 4 uidemus 0 quique] que O 5 iuncti LMU arrabonem OP, arabonem cct . teneamus] te non amus 0 6 uobis U 7 qui ex quia M 9 utrumque M uelunt 0 sic] ita M 10 potente continua ut 0 11 superna] oterna M 12 mortale hoc M o In 1:3 x nobis M 15 captum erit indubitare 0 possimus U 16 post . Christus om. M 17 spospondit U 18 clausit FLM 20 ut] et F 23 tantum tibi FPU 24 illis U 25 casis 0 28 semine est F Iam honoratur tuis illa meritis, iam pascitur tuis panibus et affluit tuis opibus, in uestitu deaurato circumamicta uarietate, pretioso lumine; non eget alienae manus digito refrigerari, propriis ipsa digitorum suorum roribus id est dexterae tuae operibus infusa. non aeque ampla dote nubentem locupletaueras, ut nunc ditificas quiescentem. quantam enim tunc partem tuorum munerum cepit, cum eo solo, quod poterat induere, frueretur? nunc quantumcumque contuleris, totum simul omnium sensuum uoluptate diues animo possidebit. beata, cui tam numerosa apud Christum suffragia sunt et cuius caput tam multiplex ambit inlustrium corona gemmarum, nec alienis intexta floribus, sed domesticis corusca luminibus. uere illa pretiosa domino anima, quae de tribus pretium margaritis capit. est enim coniunx fidei, soror uirginitatis, filia perfectionis, cui Paula mater, soror Eustochium, tu maritus.