Letter 11

From: Paulinus of Nola To: Sulpicius Severus, ascetic and writer Date: ~396 AD Context: A long, warm letter that opens with an outpouring of gratitude for Severus's friendship, which Paulinus sees as a divine gift that joined them first in worldly friendship and then in spiritual brotherhood. Paulinus to his kindred brother Severus. In the Lord God Jesus Christ I feel — and in you above all I joyfully experience through God's gift and word — that "there is no comparison with a faithful friend" and that "the tongue of grace abounds in a good man" [Sirach 6:15]. For the consolation of your love is like a "medicine of life" to us; your words are "like drippings of honey" [Proverbs 16:24]; "like cold water to the thirsty" [Proverbs 25:25], so is good news of you to us from a distant land. Your messenger, who "fattens our bones" [cf. Proverbs 15:30] with news of your health and the eloquence of your love, brings us an immense pile of joy and delight — above all because the news is brought and delivered through our sons in the Lord, your servants, so that we enjoy not only your letters but a kind of piece of yourself. "What shall we return to the Lord" [Psalm 116:12] beyond all that he has given us — for this grace too, by which he joined you to us first in worldly friendship, making you most beloved, and then in his own affairs as well (which we consider beyond price) as an inseparable companion and partner in spiritual kinship?

XI. SEVERO FRATRI VNANIMO PAVLINVS. In domino deo Iesu Christo sentio et in te potissimum munere et uerbo dei laetus experior, quia amico fideli nulla est conparatio, et lingua gratiae in bono homine abundat. nam quasi medicamentum uitae nobis consolatio caritatis tuae, ut faui mellis sermones tui; ut aqua frigida sitientibus, ita nobis nuntius de te bonus a terra longinqua. qui cum et salutis tuae indicio et caritatis eloquio inpinguet ossa nostra, magnum laetitiae et iocunditatis cumulum hinc habet, quod per nostros filios in domino tuos pueros adfertur et promitur, ut non solum litteris sed quadam tui lateris parte potiamur. quid retribuemus domino nostro praeter omnia quae retribuit nobis, pro hac etiam gratia, qua te nobis et in saeculari prius amicitia dilectissimum, in suis quoque rebus, quod inconparabilis pretii ducimus, indiuiduum comitem atque consortem spiritali germanitate conexuit? 2] (Matth. 13, 20). 7] Eccli. 6, 15. 11] Prou. 16, 24 et 25, 25. 12] (Prou. 15, 30). 16] Ps. 115, 12. 1 colentum FPU laboris 0 fructificat om. FPU, frutificare facit M 2 orreum LPUx obtuleris] ualeas pater add. PIU . — finit prima PO, gratia dF tecum ut est, in aeternum maneat pater. et conseruet et dne in duo unianimę uenerabilis et merito beatissime. finit epistule ad epm delfinu X FLafOPU . — incipit quarta - IIII . F, item eiusdem ad eundem • XVIIII. L, ad sulpicium seuerum • XXVII. M, incipit ad seuerum quinta 0, epistola sancti paulini episcopi ad seuerum monachum de mutua caritate: qua se inuicem diligebant. ubi etiam ipsum plurimum laudat: quod beatissimi martini confessoris hystoriam eloquio digniore conscripserit (it ex at) U . — 5 unianimo 0 6 in dno xpo i\'łiu salutem. Sentio FPU 8 linguae gratia LM abundet LM 9 nobis est M 12 inpinguet 0, inpinguat LU, impinguat FMP 15 sed et M lateris tui FM 16 dno do Ml 17 et pro M 18 amititia 0 ut infra, amiticia L I in LOv, et in cet . 19 inconparabiles 01 dicimus LMlO Quae est, inquit, mater mea, aut qui sunt fratres mei? non hi uidelicet, qui de uoluntate carnis et conuenientia somni, sed qui ex deo nati sunt per sapientiam dei Christum, qui in se manens innouat omnia et dat potestatem filios dei fieri, coheredes regni sui, propter id ipsum conformatus corpori humilitatis nostrae, ut nos conformet corpori gloriae suae nec solum a terra nostra sed etiam a cognatione diuulsos in sortem et generationem suam transferat. quo munere nos sibi creare et in suae caritatis uinculo copulare dignatus est, a familiaritate carnali, in qua iam nunc, ut intellegimus, huic nos foederi praeparauerat, in aeternam necessitudinem affectu potiore mutauit, siquidem caritas Christi ista sit, quae numquam excidit, quia ex deo defluit et in deo permanet omnemque, in quo maneat, hominem sua perennitate perpetuat. haec est inflari nescia, expers doli, secura liuoris, aemula deo, non elatione spiritus, sed spiritu mansuetudinis et aemulatione pietatis. dominus enim noster, ut ipse testatus est et experimur, dulcis et mitis est et humilis corde. De quo tu mihi frater genitus non solum ad praesens adiutorium sed et ad perenne consortium tanto superas omnem circa me corporalium necessitudinum affectionem, quanto potiore mihi parente germanus es quam illi quos caro tantum et sanguis mihi sociat. ubi enim mihi nunc consanguinea germanitas? ubi amicitia uetus? ubi pristina contubernia? euanui coram illis omnibus, exter, ut dictum est, fratribus meis et peregrinus filiis matris meae. amici mei et proximi 1] Matth. 12, 48. 3] Ioh. 1, 13. 4] ib. 12. 13] I Cor. 13, 8. 18] Mattb. 11, 29. 27] Ps. 68, 9 et 37, 12. 2 hii M 3 qui om. L 5 ad ipsum Ll 7 suae om. FPU nec Or, et non cet . cogitatione Ll 8 trauferat L 9 suo U 10 et B- scripsi, est m, sed exp. M ut M, om. cet . 13 ita L sit] est M 14 manet LM peremnitate U 15 secura scripsi, cura OP1, uacua FUP\', pura LMv 18 testatur FPU 20 frater genitus 0, genitus frater cet . 21 sed a peremne U 22 afflictionem L 24 mihi tantum et sanguis M sanguinis 0 nunc mihi M 26 fratris mee F quondam mei nunc a longe steterunt; et sicut fluuius decurrens et ut fluctus pertransiens, sic transeunt me et in me forsitan confunduntur et erubescunt, ut scriptum est, uenire ad me; facti sunt mihi qui prope longe et qui longe prope. pro patribus, inquit, nati sunt tibi filii. ita pro parentibus et fratribus et amicis tu nobis factus a domino es, qui et parentum cura anxius et fraterna dilectione sollicitus et tota non fictae amicitiae fide sedulus omnibusque in nos pietatis uisceribus effusus adsiduis nos litteris adeas, blandissimis solaciis mulceas. Neque sat habeas occasionibus cunctis reuisere, nisi et pueros tuos mittas nec solum de famulis sed et de filiis sanctis, quorum benedicta in domino prole laetaris, eligas tabellarios, quorum oculis nos uideas et ore contingas. speciosi nobis pedes illorum tamquam euangelizantium bona. nuntiant enim nobis et adferunt ea quae ad pacem sunt de te, cum proferunt opera domini, quae aut operaris in uerbo dei aut scribis in spiritu uerbi. quae nobis diuitiae tam pretiosa munera, quae necessitudines tam dulcia possint praestare solacia? ut eorum reputatio differatur, quae in aeternum largitas diuina promittit, quanto potiora posthabitis rebus sint quae iam et in isto saeculo rependuntur considerare promptum est. quod enim, quaeso, mihi damnum pietatis gratiae parens inhumanus aut frater neglegens aut amicus inmemor faciunt, cum omnes horum mihi nominum uel pignorum aut foederum caritates uel de te uno largiter rependantur? ut taceam uel in nostro uel etiam in ignoto orbe non paucos et in deum et erga nos tui similes, quorum nobis affectus maximos pro patria et parentibus et patrimoniis gratia retributoris indulget, in te 4] (Ps. 37, 12 et 107, 10; Eph. 2, 13). Ps. 44,17. 13] Es. 52,7; Rom. 10, 15. 19] (Matth..l9, 29). 2 a me FPU 3 forsitant L ut scriptum est Oln. M 8 uiceribus L 9 blaudidissimis L solaciis OP, solatiis cet . 10 habes LM 11 fideliis 0 12 eligis LM 13 nos L in ras. tll. 1 16 preferunt Ov operariis U 18 queue F possunt M solatia LMOU 19 utpromittit om. M differat 0, referatur FPU quae M, om. cet . 22 pietatis] et add. v, uel add. M inhumanos UPl 24 horum Mv, honorum cet . pignerum F 28 retributionis U uno quae accepimus bona si conputemus, omnia nobis nostra in te largius atque pretiosius conpensata reputabimus. frater non redimit, inquit, redimet homo. similiter nobis licet dicere: mundus nos non amat, sed amat Christus. homo neglegit, sed deus diligit. inimici hominis domestici eius, sed rursum amici hominis domestici dei. fuerint nobis fratres et amici et proximi boni et magni; sed non fuit placitum circa nos in eis domino, qui te elegit donare nobis in fratrem inseparabilem et in proximum dilectissimum, quem merito sicut nosmet ipsos diligamus, quia cor unum et unam animam tecum in Christo habemus. Itaque quod supra breuiter posuimus de caritate multorum aeque spiritalium nequaquam apte et digne diximus; in nullius enim persona congruere nobis eadem quam in te habemus gratia potest. ut enim aeque diligere dignentur in humilitate nostra gratiam domini, tamen illud in te speciale nobis donum est, quod praedestinatos nos inuicem nobis in caritate Christi iunctissima prioris quoque uitae amicitia signauit, adhuc eorum, quae nunc per Christum auertimur, amatores. sed tamen in hanc, qua modo interuentu dei nectimur, copulam per consuetudinem illius familiaritatis inoleuimus, ut diligendo nos et in infideli uia fideliter diligere etiam spiritaliter disceremus, quia tam religiose nos semper uterque dileximus, ut ad nostram inter nos dilectionem nulla adici posset affectio nisi caritas Christi, quae sola omnem sensum affectumque supereminet. quo inpensiores debemus bono domino gratias, 2] Ps. 48, 8. 5] Matth. 10, 36. 10] (Act. 4, 32). 1 nostra nobis LM 3 redimit homo Lebrun 4 uos FPU 5 deus] i i cristus F, xps PU hominęs 01 6 sed-dei om. FU homiues 0 fuerunt LlM 9 iu om. FPU 10 diligimus Ml 13 spaliu M abte FP, ab te U 14 personam FPU 15 in 0, om. cet . humilitat U, humilitatem L, fraternitatem M 16 nostram gratia LM est dfiT M tamen illud] illud autem M nobis om. M 17 pdistinatos 0 18 uinctissima FPU prioribus LOP1 19 per (propter lIl) christum nunc LM d wiertimus L, auertimus M 20 quo P1 22 in M, om. cet . diligere etiam spiritaliter diligere FPU 23 quia] qui fort . 25 effectumque L quod respicere dignatus in humilitatem nostram, cum pariter in agro inuenisset, pariter ut geminos ab utero carnis extraxit et pariter adsumpsit. duo enim uere, ut scripsisti, fuimus in agro, sed bonitate et omnipotentia dei, ausim dicere, ita de nobis unus adsumptus est, quod neuter est relictus. eramus enim et singillatim duo, cum in nobis caro rebellis a spiritu dissideret neque nostro homini pax esset, cum interiori repugnaret exterior. nunc uero propitio ipso, qui fecit utrumque unum, et duo unum sumus, quia unus spiritus in duobus et nulla discretio, quorum corpus unum. sed hoc, ut dixi, commune nobis cum omnibus in Christo fratribus; unum in te peculiariter nobis gratum atque gratandum est, in cuius amicitia beatissimum dei munus accepimus, ut nec itinere mutato dissolueremur a nobis, quod damnum de multis, ut recognoscis, dulcissimis aliquando nostris pariter experimur. Vere ergo tu nobis et parens et frater et proximus es; qui facis et in nobis uoluntatem dei ac plenitudinem legis, diligis nos tamquam te, amicus nobis in caritate Christi et in dei regeneratione germanus. quod cum uideas et recognoscas, cur in nos onerose et de te falso loqueris, ut dicas: duo fuimus in agro, et unus adsumptus est? non simus ingrati deo, qui non unum ex nobis, sed unum adsumpsit in nobis. duo fuimus, sed quando cum illis fratribus conbinabamus, quorum a nobis per hoc propositum facta diuisio est, quia unus non de singulari corpore, sed de multorum quoque unanimitate dici satis eadem scriptura declarat, cum has personas non in duobus hominibus sed populis fide gentium et remansione Iudaeorum id ostendente proponit. nam et illae molentes duae, 4] lliatth. 24,40. 8] Eph. 2,14. 17] (Rom. 18,10). 20] Matth. 24, 40. 26] (Rom. 12, 5). 28] (Matth. 24,41; Luc. 17, 85). 1 dignatus est F 3 assupsit U 5 sigilatim U, singulatim 0 6 et 7 rebellis U discideret F 7 Hunc U 8 utraq; M 9 et-l. 10 Ullum om. M 11 peculialiter L, pecculialiter U 14 nostris] nunc FU, úñ P1, nunc P* s. I . 17 facis et] faciens LM 18 et in] et LM 20 nobis 0 falsoque FU 24 unum LM 25 quoque om. F unamitate 0 26 non LM, om. cet . 28 osteudere FU proponitur FPU ille OP de quibus similiter una adsumitur, ut arbitror, synagogae et ecclesiae formam gerunt, quia non est alia persona, quae in omni sacrarum litterarum ratione tractetur, nisi aut in uniuersitate generis humani credentium infideliumque populorum distinctio aut in natura omnis hominis geminae creatura substantiae. et ideo, mi frater, quia semper nobis cohaesimus in corde uno, sicut nunc cohaeremus in Christo, aut pariter adsumpti aut pariter relicti sumus. adsumpti autem non nostro merito sed gratia dei, cuius dona et uocationes sine paenitentia sunt, neque ex operum praerogatiua sed ei fide bonae uoluntatis, qua pariter in caritatem eius animati, ut uno et tenore propositi et tempore conuersionis nostrae apparuit, simul oportet gloriemur et exultemus in eo, qui iustificat inpium per fidem et dat escam omni carni, escam non istam quae perit, sed illam quae conficitur in aeternum uictum, qualem uel anima in dei rebus operosa uel catholica ecclesia coquit. corpus est enim ueri panis qui de caelo descendit et dat escam uiuificantem esurientibus iustitiam. non enim carnem farcit, sed cor hominis firmat. hic panis et fons est, qui quo amplius editur, plus esuritur et quo magis bibitur, plus sititur. hunc panem ut edamus in aeternum, molamus in huius mundi pistrino triticum bonum, quod est oboedientiae fidelis operatio et caritas in corde puro et fide non ficta. Qua gratia et uirtute cum plenus sis, bonam deo frugem molis teque ipsum in azymis sinceritatis et ueritatis epulandum deo exhibes, cuius esca est quisquis uoluntatum eius effectus in corporis ipsius membra conuertitur dicente ipso, quia 9] Rom. 11, 29. 14] Ps. 135, 25. 17] Ioh. 6, 33. 20] (Eccli. 24,29). 23] I Tim. 1, 5. 1 una similiter FPU 3 aut] autem U in L 8. 1 . 5 hominis omnis U creature FPU 6 nobis om. v 9 pinitentia U 11 quia LM 12 conuersationis 0 14 alt . escam om. LM 16 quoquit U 17 de] e PU 19 et panis et M quo plus FPU 21 ut] et ut F mondi PU 22 pristino F 23 puro v, om . w 24 gratie FPU et om. FU 25 teque] atque U azimis w epelandum U 26 deo om. M uoluntatem FMv effectu* (s eras.) M, efficiens v 27 conuertit L ipso] apio LM lXYUIl. Fauliui Nul. epistnlac. 5 qui se iungit deo, spiritus unus efficitur. quod adsequimur, si portemus imaginem caelestis ea cura et diligentia, qua portauimus imaginem terreni. imitando enim imitatorem Christi perueniemus ad imitationem dei, cui bonus odor sumus in Christo, si exhibeamus hostiam uiuam obsequio rationabili, ut illi puram similaginem mola mundi cordis excretam ab interioris nostri penetralibus offeramus et in pectore nostro castum altare ponentes illa per legem iussa sacrificiis animalia mactemus in uitiis, inmolantes hircum cum peremptione peccati, in quo odor mortis est, caedentes taurum, si deponamus superbiam, sacrificantes ouem, si mollitudinem et ignauiam in caritate non tepidi et spiritu feruentes eiciamus, offerentes in nobis et agnum, si inmaculati uiuamus, et uitulum, si efficiamur malitia paruuli, ut unius purum pudicitia, alterius stultum simplicitate referamus; quale te sacrificium deo exhibere uideo in templo tui corporis, in sacrario tui cordis, in inmolatione tuae carnis, in oblatione tuae animae. inmolas taurum, cum pia humilitate depositus ceruicem altam percussisti timore diuino. inmolas haedum, cum omnia sinistrae partis opera iustitiae sectator interficis. ouem iugulas, cum diligens operarius studiosusque meditator diuinae uoluntatis et legis inertiam in te et ignauiam quasi pecus molle prosternis et a te uitae istius inpedimenta quasi uellera tondenti utilia, onerosa gestanti forcipe uerbi caelestis abscidis; qua nos duobus testamentis adprehensos tenet Christus et uel sarcinis saecularibus quasi lanis exuit uel rursum ut uellera a corporalibus 1] I Cor. 6, 17. 2] I Cor. 15, 49. 4] II Cor. 2, 15. 5] (Rom. 12, 1). 9] (Leu. 10, 16). 11] (Leu. 3, 6). 1 qui om. F 3 imaginem om. F 4 cuius M 5 uiuentem LM 6 molam 0 7 interiorib; M (ib; ex is corr.) nostri om. M penetrabilibus FU, om. M 8 issa U 9 cum Ov, pro F, om. cet . 11 pr . si] depontmuj sed FPU imolemus M, ponamus FPU ouium U si mollitudinem] similitudinem U et] sed FU 12 feruenter 0 15 qualem FPU 16 deo om. M 17 immolas M, imolans P 19 immolaus LIMPl omnia] anima U 20 iugulas MP1 21 studiosiusque L mediator L 22 et a te] aetate F 23 tundeuti 0 24 accidis 0, occidis FPU 26 a om. 0 uitiis tamquam a morbidis et mollibus ouium corporibus abscidens in uestimentum sui corporis, quod operatione credentium tegit, siquidem uicissim cum Christum induimus, induamur a Christo, in ecclesiae pensa deducit et fimbriis suae uestis intexit. Totondit te hic pastor iam, ut arbitror, et posuit in area sua et caelesti rore perfudit uellus tuum. nam et gratia, quae infusa est ori tuo et per os tuum quasi riuus a fontibus Israel uel Suopui ;, ut scriptum est, a paradiso abundans fluit, docet nos, quia descendit in te dominus sicut pluuia in uellus et dedit tibi aquam de puteo Iacob, quia tu quoque de filiis Israel domino propinquatus extiteras. si ergo pertonsus es, duplex beneficium recepisse te sentis, quia et in aestu saeculi leuis pascua uerbi matutinae laetitiae rore sparsa decerpis nec meridiani daemonii ardore torreris, quia sub umbra alarum domini conquiescis. paratur tibi interim tunica de tuis lanis, qua in illa die hiemis uestiaris, ut ante faciem frigoris eius ualeas subsistere, si dispoliatus a corpore non inueniaris nudus ab opere. tum uicissim praebebit se tibi ouem Christus et agnus ille, qui pro nobis ad interfectionem ductus est et coram tondente se non aperuit os suum, uellera sua id est carnis exuuias abstrahi sibi passus. ipse enim pro nobis et animam et carnem suam posuit et recepit, qui et sacerdos et hostia et agnus et pastor est, qui pro ouibus suis pastor et pro pastoribus suis agnus occisus est. ipse enim dominus hostia omnium sacerdotum est, qui semet ipsum pro omnium 3] (Rom. 13,14). 9] (Eccli. 24, 41). 10] Ps. 71, 6. 11] (Ioh. 4,6). 15] (Ps. 90, 6). (Ps. 16, 8). 20] Es. 53, 7. 22] (Ioh. 10, 17 et 18.) 25] (Heb. 5,10). 1 abscindens F 2 quod om. FU, exp. P* cooperatione FP I U 3 texit (x in ras.) M cum] sicut FPU induam U, induimur LM 4 et in eeKe pensa-intezit om. hoc loco et ante siquidem l. 3 inserit M 6 aera FL1 8 ostium LMl a fontibus a fontibus F 9 dorix LM, dyoras (dioras P) decem FPU, dioraxii 0, Biwpua v, Siopu-pa ut coniecturow adn. Ducaeus ut est supra scriptum F 12 propinquans LM 14 matutini laetitia roris Sacch . rore sparsa scripsi, roris sparsa Ov, rore respersa FLMP, rere despersa U 16 interim tibi FPU 18 substinere U despoliatus M 19 et] ut fort . 26 est om. F 5* reconciliatione patri libans uictima sacerdotii sui et sacerdos suae uictimae fuit, cuique nunc ut uni omnium domino omnis noua creatura sacrificium ipsique sunt hostiae sacerdotes. si nunc ei nos tondendos in silentio humilitatis atque patientiae, qua se ipse pro nobis praebuit, praebeamus, suscipiet in se onera uelleris nostri nec dedignabitur ouium suarum lanas portare, qui ipsam ouem, quam ab errore reuocauerit, humeris suis ad ouilia reportare dignatur. Et quoniam bonorum nostrorum ipse non indiget, nos uero omnium illius indigemus, nostro tantum bono nobis bonus, capit nostra quae sua sunt, et tamen ea iuris sui non uult, ut quasi nostra nobis accepto ferat, cum nihil habeamus nisi acceperimus et ne ipsi quidem sine nutu ipsius esse possimus. ergo nihil in hunc mundum inferentibus substantiam rerum temporalium quasi tonsile uellus adponit, non ut sarcina inpediat quos expeditos nasci iubet, sed ut materiam nobis uirtutis ad merita parienda proponat, et sit unde documentum nostrae in deum id est uerum patrem ac dominum fidei atque pietatis edamus, si suppetant nobis cara uel dulcia, quae praeferentes deum magno praemio neglegamus et quae per inmensam eius bonitatem, cum nec inlata nobiscum sint in hunc mundum neque istinc efferenda nobiscum, tamen si pareamus praeceptis illius, ita ordinantur, ut mutentur in melius et de temporalibus aeterna reddantur. nam quae sicut non intulimus, ita nec auferre possumus per naturam nostram et praetereuntem huius mundi figuram, ea per omnipotentis dei 7] (Luc. 15,5). 9] Ps. 15,2. 12] (I Cor. 4,7). 13] (Act. 17, 28). 14] (I Tim. 6,7). 20] (Matth. 19,29). 21] (I Tim. 6,7). 26] (I Cor. 7,31). 1 recousiliatione F 2 fuit] est FPU cui M ut] et F 5 suscipiat FPU in se] ipse M 6 qui OPv, quia cet . 7 reuocauerit OPv, aa reuocauerat cet . umeris LlO 10 illius omnium M 13 receperimus 0 a notu 0 possumus FPU 14 substantium 01 15 sarcinam 0 17 si toudae LM docimentum 0 19 uel cara uel M 20 praemio] prelIDO n cio M 22 h mundo M 23 immutentur F, imitentur U 24 namq. 0, nam ea quae M 25 aufere L nostram om. M 26 ea om. M opus beato mercimonii genere uertentes non modo nobiscum efferimus, sed ante nos etiam in sinum domini seminata praemittimus. Vnde praescriptum arbitror, ut piger operarius non edat panem, non uidelicet istum pereuntis cibi panem, sed illum quo uiuitur in ueram uitam, quia unusquisque, sicut scriptum est, de fructibus suis manducabit et in operibus suis uiuet, ac perinde suum cuique opus panis est et panis uerus ac uiuus Christus est, quem non potest manducare piger operarius, quia idem est pascha nostrum, quod expediti atque praecincti et firmiter calciati nec depositis a manu baculis, id est operibus quibus nitimur numquam remissis, cum omni festinantia edere praecipimur, quia tempus breue est et expedit nobis sine cura esse, sicut apostolus suadet, propter instantem necessitatem, ut inueniamur parati et pulsanti domino non timeamus aperire de conscientia somni aut neglegentiae digna metuentes. quod quidem nobis nihil proderit nihilominus extrahendis et ad mortem quidem post mortem, ut iustas neglegentiae atque inpietatis poenas luamus, si alieno potius quam nostro domino deseruientes deprehendamur saeculi magis quam Christi negotiis occupati pulsantique domino non aperiamus et ad patrem ducamur inuiti. propterea praedicitur nobis, ut pro hac, id est anima, laboremus et oremus in tempore oportuno, hoc est praesenti, in cuius spatium ideo inducimur, ut ueram uitam ista breui et transeunte quaeramus. huius uitae campus et ager mundus iste est uel homo ipse, qui in hunc mundum mittitur, de quo unus adsumitur, cum, ut supra diximus, carne spiritui subiugata duo unum fecerit, quia et in 2] (Gal. 6, 8). 4] (H Thess. 3,10). 6] (Pa. 127,2). 8] (Ioh. 6,35). 11] (Ex. 12, 11). 13] I Cor. 7, 26, 29 et 32. 15] (Luc. 12, 36). 23] Ps. 31, 6. 25] (I Tim. 6,19). 26] Matth. 13,38. 27] Matth. 24,40. 1 uertentes ex utentes F m . 2 6 uera uita LM quia Ov, qua cet . 8 proinde FP* 11 caltiati ,0, calceati PU nec LJfO, non FPll 16 negliegtie F 17 nihil minus 0 19 impietis 0 20 magis scfi M 21 pulsantiqueque F 23 opportuno PU 25 ista tam LM 26 iste mundus FPU est iste M 27 de] deo 0 unoquoque nostrum secundum apostolum duae mentes et duae leges sunt, quibus intra nos molentibus aut acceptabilis deo aut refutabilis similago conficitur. Te uero uicta lege membrorum et exteriore corrupto puram conspersionem parare et sine fermento azymum Christo confici eloquia tua tam facunda quam casta testantur. neque enim tibi donatum fuisset enarrare Martinum, nisi dignum os tuum sacris laudibus mundo corde fecisses. benedictus igitur tu homo domino, qui tanti sacerdotis et manifestissimi confessoris historiam tam digno sermone quam iusto affectu percensuisti. beatus et ille pro meritis, qui dignum fide et uita sua meruit historicum, qui et ad diuinam gloriam suis meritis et ad humanam memoriam tuis litteris consecratur. haec quoque uerba tua uellera sunt et dominum Iesum gratissimo tegmine cooperiunt, cuius ** supellectili pulchra ambiunt et ingenii tui floribus comunt. uestiet ille te uicissim agnus de suo uellere in retributionis die, mortale tuum de sua inmortalitate superinduens. Tu tantum nostri memento et nos respice, non retro spectans sed amici memor. certum est enim, quia agricola sollertior fructus habeas largiores et pernicior cursor tarditatem nostram ad brauium supernae uocationis anteuoles. infirmior etenim mente quam corpore longo te interuallo sequor, spatio tamen tantum a te, non itinere separatus, et eandem molam aegra et inpari manu uerto, pistrino socius, fruge deterior, quia tritico mixta zizania molo. quae ut tota uertantur in frugem, orationibus tuis egeo, quibus spero euadere et 1] (Gal. 5, 17). 4] (Rom. 7, 23). 5] (I Cor. 5, 7). 17] (I Cor. 15, 54). 19] (Luc. 9, 62). 22] Phil. 8, 14. 26] (Matth. 13, 25). I 2 acceptabiles 0 4 corrupta L, corruptela M 5 parari FPU azimum w 6 fieri FPU facunda 0, fecunda cet . 7 narrare FPU 15 corpus uel ut Sacch. uoluit membra intercidisse uidetur suppelectilis M, supellectif L pulchra Ov, fulcra MU, fulchra FLP ingeni 0 17 superiaducens FPU 21 pernicior Mv, pernitior cet . cursu FPU 22Asupernae ad bravium U 23 enim M 24 te] et U seperatus F 25 aegra] erga FU pristino F 26 mixto LM 27 ego F et om. M diuitias et paupertatem meam, quia utrumque mihi in malum est, cum sim iustitiae pauper et peccati diues. nam uere me diuitem boni crederem, si ita iam pauper essem, ut putas. in quo tamen de uerbis tuis te paulisper excutiam, quibus a te ipse discordas. etsi non meas uirtutes in me praedicaueris, tamen qui alienas licet mihi uerbis tuis donandas putasti, quomodo conuenit, ut idem tu paupertatem, quam te admirari profiteris, horrere fatearis? si credas hanc mihi donatam esse uirtutem, quam te uelle nec posse adsequi confiteris, ut habens uictum et uestimentum hoc contentus sim, nihil ultra diem cogitem, cur uel me inopiae necessitate superandum putas, ut te, quem non desiderare non possum, inuitare desistam, aut te tam infirmum diffidentemque Christo prodis, ut timeas ad huiusmodi qualem praedicas amicum uenire, si in ueritate sequeris illum qui dixit: tolle crucem tuam et ueni, sequere me? quomodo aliter putas Christum sequendum nisi lege qua docuit et forma quam praetulit? qui cum in sua uenisset, reclinandi tamen capitis locum inter sua iura non habuit. Imitare imitatorem Christi, ut mortuus uiuas crucifigens te mundo et tibi mundum, cotidie moriens per fidem uerbi et uiuens in uerbo fidei. non enim in pane solo uiuit homo, praesertim Christianus, de quo proprie scriptum est: quia ex fide uiuit. numquid dixit: ex pane? quid igitur a me famem metuis, si fidem habes? panis tuus tecum est. si uerbo dei pasceris, non desiderabis escam uentris; deus enim et hunc et illam destruet, dum se aedificat in nobis, si nos in ipsius caritate fundati consistamus neque domum nostram in diffidentiae fluctuantis harena locemus. nonne illi credidimus 9] I Tim. 6, 8. 10] (Matth. 6,34). 15] Luc. 9,23; Matth. 19,21. 18] (Matth. 8, 20). 22] Deut. 8, 3; Matth. 4, 4. 23] Gal. 3, 12. 26] I Cor. 6,13. 27] (Eph. 3, 17). 29] (Matth. 7, 26; Luc. 6, 49). 1 in] ut U 5 me in L praedicaueris in me M 6 qui F, quia cet. v 8 credes 0 10 uestitum LMU contemptus 0 12 inuitare Ov, imitare LPJJ, imitari FM 13 te Bosw., om . <u defidentemque FPU ad] ab 0 17 docuit Ov, uoluit cet . 18 inclinandi FPU iura om. v 22 solo pane LM 23 est om. F 24 dixi U 29 indeficientie F fluctuantes 0 credimus LM et in illum ambo iurauimus, qui dixit: nolite cogitare in crastinum; sufficit enim diei malitia sua; quaerite primum regnum et iustitiam, et haec omnia adponentur uobis? huic si credis, quid de eius fratris inopia famem metuis, quem scis huius uerbi securitate paupertatem diuitiis praetulisse? an magis abundare credis istum qui terrae quam qui deo credit? et qui propria quam qui diuina pascitur cura? quid ille miser habeat, qui se non habet? non enim se habet qui plus de se quam de deo sperat uereque est mortuus qui non uiuere timet, si totum de se deo credat deoque permittat. opto igitur ut tuae potius comitatis hic iocus quam infirmitatis fides fuerit, quod scripsisti credere te ita me futurum breui pauperem, ut ulterius non auderem inuitare te. fateor nihil me praeoptare tantae libertatis bono, siquidem tam intima circumcisio plena perfectio sit. sed tamen si tibi uera in Christo fides, uera uirtutum in homine caelestium admiratio et hominis in deo uiuentis aemulatio est, quomodo non eo magis me expeteres, quo perfectiorem esse audires, nisi si aperte non credere corde quod ore profiteris confitereris? sed in me peccatorem fugere, non pauperem Martini beatissimi frequentator argueris, quem certe numquam desiderasses, si cibis corporis esurire timuisses. Ego certe, quia necesse est in operis spiritalis profectu caritas maxime, quae plenitudo legis est, proficiat, sicut desiderare te, ita et inuitare non desinam. ueni ad nos et si potes, aduola. nihil habemus nisi Christum, et uide, si nihil habeamus qui omnia habentem habemus. Ebromagum enim non hortuli causa, ut scribis, reliquimus, sed paradisi illum 1] Matth. 6,34.33; Luc. 12,81. 18] (Rom. 10,10). 23] Rom. 13,10. 1 illum Ov, illo cd. 2 primum Ov, om. cet . 3 regnum dei v iustitiam eius FlMv 4 si om. 0 6 abondare P istum] illum LMv 8 qui] si LM 9 uereqr (q; in ras.) L est om. FLPU mortuus est M 10 de om. LM deque F 13 non non M ausim FPU 15 sit] est F si] sit FPU si tibi om. M 17 non ideo me magis M eipectes U 18 perfectionem 0 si om. FMPU 19 conSteris U confitereris post aperte l. 18 exh. M 20 martyni 0 22 ergo 0 spiritalibus U1, nt spualis M 23 karitas M legis plenitudo FPU 26 habemus FPU 27 causa ut scribis causa ut scribis F relinquimus FPU illum om. LM hortum praetulimus et patrimonio et patriae, quia illic magis domus uera, ubi aeterna, ibi uerius patria, ubi originalis terra et principalis habitatio. nam si credis propitio Christo, propter quem si nihil habeamus, in ipso omnia possidemus, nunc in ista spinarum et laborum humo ne in hortuli quidem glebula nos terrae limus tenet sed utinam ita nullus a peccato nobis puluis haereret! tu si hoc bonum ita credis, ut praedicas, et in eo me esse credis, ut te credere scribis, et segnius me desideras: iam non in me peccatorem semper et semper indignum conspectu tuo, sed in dominum ipsum committis, si putas tum demum defuturam nobis uitae mortalis alimoniam, cum nobis coeperit deus esse possessio.