Letter 1

From: Paulinus of Nola, monk and later bishop To: Sulpicius Severus, ascetic and writer Date: ~393 AD Context: Paulinus's first surviving letter — a passionate defense of the ascetic life they have both chosen, encouraging Severus to ignore worldly critics, saturated with Biblical quotation and burning conviction. Paulinus, servant of Christ Jesus, to Severus, dearest brother according to our common faith in God the Father and Christ Jesus our Savior, greetings. "How sweet are your words to my taste, sweeter than honey to my mouth" [Psalm 119:103]. I truly felt, as if my heart had been anointed with the honey of your discourse, the truth of Scripture that says "good words fatten the bones" [Proverbs 15:30] — not those bones whose framework holds our bodies together, but the ones that support the firmness of the inner person: hope, faith, and love. These are the bowels of mercy and the bones of patience and the limbs of every virtue. You have nourished these bones and limbs and innermost parts with your holy words of hope, faith, and love. You showed me that your hope in the Lord is fixed, your faith in the Lord is constant, and the fullness of your love in Christ — like God's own love for us — endures. For you told me, as I anxiously and eagerly waited (and I expected nothing less of you — or rather of God, who works and perfects his power even in the weak), that you have increased your heavenly patrimony through the healthy shedding of earthly burdens: you traded the price of a fragile fortune for heaven and for Christ, truly understanding the needs of the poor, in whom Christ — as he himself taught — is hidden, fed, and lent to [Matthew 25:40]. Let this be "the stench of death to those who are perishing" [2 Corinthians 2:16], for whom the flesh and cross of the living God are foolishness or scandal — because flesh and blood, which they serve, do not reveal that Christ Jesus is the Son of God [Matthew 16:17]. But for us, let faith in his flesh and death become "the fragrance of life leading to life." And let our feet not be moved from the Lord's ways and the narrow path [Matthew 7:14], dearest brother, if from time to time the profane or foolish words of certain worldly people bark around us. For we are well enough instructed through Sacred Scripture about both them and ourselves. Of them the blessed apostle tells us: "We labor and are reviled because we hope in the living God, who is the Savior of all people, especially of the faithful" [1 Timothy 4:10]. And the Lord himself, whose reasoning you wish to explain to these people, foretold both their venom in conversation and their deserts in punishment: "Woe to those who cause one of these little ones who believe in me to stumble! It would be better for him to have a millstone hung around his neck and to be thrown into the depths of the sea" [Matthew 18:6]. But to us he says: "Blessed are you when people insult you and say every kind of evil against you and revile my name as wicked. Rejoice and be glad, for your reward is great in heaven" [Matthew 5:11-12]. Holding fast to these words of the Lord, my brother, let us both strengthen our own faith and dismiss the reproaches and hatred of unbelievers. "For they walk in darkness, because the sun of justice has not risen for them" [cf. Malachi 4:2]. "The venom of asps is under their lips" [Psalm 140:3], which infects the mind and kills the soul if, once received through the ears, it penetrates the heart.

I. PAVLINVS SERVVS CHRISTI IESV SEVERO CARISSIMO FRATRI SECVNDVM COMMVNEM FIDEM IN DEO PATRE ET CHRISTO IESV SALVTARI NOSTRO SALVTEM. Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel et fauum ori meo. sensi plane quasi delibutis melle sermonis tui praecordiis sanctae scripturae fidem, qua dictum est: inpinguant ossa sermones boni, non utique haec ossa, quorum structura nos in corporis habilitate conpaginat, sed quibus interioris hominis firmitas continetur, spem scilicet et fidem et caritatem; quae sunt et uiscera misericordiae et ossa patientiae et totius membra uirtutis. haec tu ossa et membra et uiscera sanctis et spei et fidei et caritatis alloquiis opimasti, quibus 4] Ps. 118,103. 6] Prou. 15, 30. FLMOPU . — Ad sulpicium seuerum XII- M, item eiusdem ad euudem - IIII * L, incipit ad eundem VI 0, incipit quinta F, epistola sancti Pauli episcopi ad Seuerum monacum de uitaudis hereticis: et de perseuerando in professione catholice fidei, ubi etiam introducit quomodo in barchinonensi eclesia fuerit consecratus U 1 patri FPU 5 quasi ex quia F m. 2 6 tui M s. I. m. 2 fidem om. FPU impiugant LM 9 silicet PU ut solent et (ante fidem) om. FOPU 12 opinasti F IXVnil. Paalini Nol. epiatulae. 1 et fidei tuae spem domino intentam et spei fidem in domino constantem et plenitudinem caritatis in Christo sicut ipsius erga nos dei dilectionem manere docuisti, cum sollicito et optanti mihi neque aliter de te, immo de deo credenti, qui et in infirmis uirtutem suam operatur ac perficit, indicasti augmentum patrimonii in caelestibus, quod salubriter praesentium onerum decoctione fecisti, fragilis substantiae pretio caelum Christumque mercatus, uere intellegens super egenum et pauperem, quem in Christo esse et in quo Christum, ut ipse docuit, tegi pasci fenerari credidisti. Sit hic odor mortis in mortem his qui pereunt, quibus caro et crux dei uiui stultitia uel scandalum est, quia ipsis caro et sanguis, cui seruiunt, Christum Iesum dei esse filium non reuelat, nobis autem carnis et mortis diuinae fides odor uitae efficiatur ad uitam. nec moueantur, frater dilectissime, pedes nostri a uiis domini et tramite itineris angusti, si nos interdum profana uel stulta quorundam saecularium uerba circumlatrent; instructi enim satis per sacras litteras et de ipsis et de nobis sumus. de his enim beatus apostolus nobis ait, quia in hoc laboramus et maledicimur, quoniam speramus in deum uiuum, qui est salus omnium hominum, maxime fidelium, qui istorum, quibus rationem uis reddere, etiam sui in euangeliis ore et uenena in conloquiis et merita praedixit in poenis: uae his qui scandalizauerint unum ex modicis istis in me credentibus! expedit homini illi, ut suspendatur mola asinaria collo eius et praecipitetur in profundum maris. nobis uero ait: beati 8] Ps. 40, 2; Matth. 25, 40. 11] II Cor. 2,16. 12] (I Cor. 1,25). 13] (Matth. 16, 17). 16] (Ps. 16, 5). (Matth. 7, 14). 20] I Tim. 4,10. 24] Matth. 18, 6; Luc. 17, 2. 27] Matth. 5, 11. 1 in om . in ras. M 4 in om. M 5 augumentum FU 6 pmtium M 7 deoctione U, depositione M xpm celumq; M, coelum christum U 11 iis v 13 ipsius U et seruiunt L legum om. U esse dei filium M 14 fines U 18 satis om. F, sacris U litteras om. L1 21 hominum om. LM 22 et maxime LM iustorum F 23 sui 0, suo cet . 24 ue his FLO, uehe his U, uhe his P, ue his inquit M 25 qui in me credunt M estis, cum uobis maledicent homines et dicent omne malum aduersum uos et exprobrabunt nomen meum tamquam malum; gaudete et exultate, quoniam merces uestra copiosa in caelis. haec, mi frater, domini uerba retinentes et in nostram fidem confirmemur et obprobria uel odia infidelium neglegamus: in tenebris enim ambulant, quia sol iustitiae non ortus est eis. uenenum aspidum est sub labiis eorum, quod inficit mentem et animam interficit, si receptum auribus in corda peruaserit. cor eorum, inquit scriptura diuina, uanum est, et sepulchrum patens est guttur eorum. caueamus a fermento eorum, ne totam massam corrumpat. scriptum est enim: non habitabit iuxta te malignus, et iterum: cum sancto sanctus eris et cum peruerso subuerteris, et: discedat ab iniquitate qui nominat nomen domini. obstrue, frater, et saepi aures tuas spinis ad uerba eorum, quae sunt spinae et sagittae zabuli, qui in eorum praecordiis latens insidiatur in occulto, ut rapiat pauperem Christi et uenetur animam christiani. sed in caput eorum, sicut scriptum est, iniquitas ipsorum conuertetur, et incident in foueam quam operantur. Tu autem, homo dei, fuge abistis, neque ut sapientioribus rationem reddere labores, cum scias penes te principium esse sapientiae, qui times dominum. si stultum putant esse quod gerimus, gratulare conscius tibi, quia opus dei et praeceptum Christi geris, et reminiscere, quoniam stulta mundi elegit deus, ut confundat sapientia, et quoniam quod stultum est dei, sapientius est hominibus. talibus autem uelle purgari idem est quod posse Christum ipsum 6] Ps. 81, 5. 7] Sap. 5, 6; Mal. 4, 2. 8] Ps. 13, 3. 139, 4. 10] Ps.5, 10 et 13,3. 11] (Gal. 5,9; I Cor. 5, 6). 12] Ps. 5, 6. 13] Ps. 17,26. 14] n Tim. 2, 19. 15] Eccli. 28, 28. 17] Ps. 9, 9 sec. LXX. iuxta Hebr. 10,9. 19] Ps. 7, 16 et 17. 21] I Tim. 6, 11. 23] (Ps. 110, 10; Prou. 1,7 et 9. 10). 25] I Cor. 1, 27. 27] ib. 25. 1 malediierint FPU 2 eiprobabunt U 4 copiosa] est add. FLMU 7 iustiae 0 9 in om. M eorum] enim F 14] peruerteris M discedit M 16 sagipae U 17 zaboli 0, diaboli cet . 18 cristiani 0 19 sicut] ut FPU conuertatur FPU 20 incidant FPU 22 reddere rationem FPLC panes 0 esse principium I/U 28 uelle] uel 0 ipsum om. FPIJ Iii negare, qui erubescentes nomen suum coram hoc mundo erubescet inuicem coram patre confiteri suos. Tu igitur qui laboras, ut scribis, rationem pro meo ac tuo facto reddere, quid facies, si non persuaseris hominibus non ad aedificationem suam, sed ad destructionem tuam tecum de opere dei disputantibus? iam erubesces iamque pallebis, ut causae peioris adsertor, et motus gradu titubabis in uia domini et caelo in terram relaberis, si quae aedificasti destruis. multum interest, quinam isti sint quibus ratio reddenda sit. si discendi studio uenit et ignorantiam confitetur, sparge in eum semen fidei et praeceptum pande diuinum. si capit uerbum, lucratus es ecclesiae fratrem et ouem Christo. si uero non erit purum boni seminis germen et a nocturno patris familias caelestis inimico zizania interserente frumentis nocens gramen et infelix seges a frugibus bonis messis tempore segreganda nec horreis debita sed caminis, pabulo ignis aeterni arsura materies, suis interim crescit incendiis, refuge et repelle conloquio tuo atque conspectu, ut si tua fide sanari non potest, te sua infidelitate non uulneret. Sit licet frater et amicus iunctior tibi dextera tua et carior lumine, si alienus est et inimicus in Christo, sit tibi ut extraneus et ut. publicanus. abscidatur ut inutilis dextera a corpore tuo, qui tibi in Christi corpore non cohaeret, et ut nocens oculus eruatur qui corpus tuum totum sua macula uel caecitate contenebrat. melius est enim unum membrum perire pro totius corporis salute quam unius membri uitiosi amore totum corpus, ut ait dominus, ire in gehennam. nec metuenda est offensio talium, quae quidem et optanda nobis 1] (Matth. 10, 83; Luc. 9, 26; Marc. 8, 38). 12] Matth. 18,15. 14] (Matth. 13, 25). 21] Matth. 18, 17. 22] (ib. 18, 8). 25] Matth. 5, 29. 30. 1 coram] in U erubescent FOU 5 distructionem U 6 erubescis O1 ut] et FU 7 motus c, motu 0, moto cet . 8 e celo FPU, a celo M, de coelo v 9 sunt U 13 germem F 15 greges U 16 aetterni ausura U 20 silicet PU, scilicet F uinctior FPl 21 tibi ut] tibi FLPU * 23 choeret P\' 24 totum om. F 25 enim est F 27 gehennem 0 est, quoniam de eorum obprobriis atque maledictis nascitur illa merces, quam copiosam deus promisit in caelis. non est, inquit, discipulus super magistrum nec seruus super dominum suum, et, si patrem familias Beelzebub uocauerunt, quanto magis domesticos eius? si dominum et deum quem sequimur amauerunt, et nos amabunt; si illum persecuti sunt, et nos persequentur. quo nobis gratia mundi, quae est odium Christi? si de mundo, inquit, essetis, amaret mundus quod esset suum. Tu ergo, qui rationem quaeris reddere hominibus et his infidelibus, uide quid desideres; gratiam sine dubio hominum id est mundi, cui placere non potes, nisi Christo malueris displicere. si enim, inquit, hominibus placerem, Christi seruus non essem. displiceamus ergo his et gratulemur isdem nos displicere, quibus et deus displicet. non enim nostrum, ut scis, sed domini Iesu Christi id est omnipotentis dei opus in nobis lacessunt; quem in suis actibus spernunt, in nostris operibus oderunt, sero dicturi: domine, quando te uidimus nudum, et non uestiuimus? esurientem, et non cibauimus? infirmum, et non uisitauimus? et tunc audituri: ite in ignem aeternum, quem praeparauit deus patri uestro et angelis eius, quoniam quae indigentibus non faciunt Christo negant, qui cum diues esset, pauper factus est, ut nos sua paupertate ditaret. Fruantur interim uoluptatibus dignitatibus opibus suis, si tamen eorum sunt, quas istic habere malunt ubi esse desinimus, quam illic ubi esse persistimus. sibi habeant sapientiam, sibi felicitatem suam, nobis inopiam nostram, ut putant, et 2] (Matth. 5,12; Luc. 6,23). Matth. 10, 24; Ioh. 13,16. 4] Matth. 10,25. 6] Ioh. 15,20. 8] ib. 19. 13] Gal. 1,10. 18] Matth. 25, 44 et « v. 37 et 38. 20] ib. 41. 23] II Cor. 8,9. 25] (Sap. 2,6). 1 eorum fII, horum v oppropriis U 2 promittit LM 3 suprab ropra t 4 belzebu O, belzebuc PU uocauere U 7 gratiam (h, 10 quaeris] nis M 13 inquit] apostolus add. LM 14 bisdem M nobis L, non F 16 domini] nostri add. v 20 Ute (n eras.) L 22 quae quoniam LM 24 pauperaret F dictaret U 26 isti FPU stultitiam nostram relinquant. de ipsius etiam, quem etsi nomine confitentur, tamen actu negant, habentes speciem pietatis, uirtutem eius abnegantes, de ipsius, inquam, dei nostri uerbis prudentiam sibi, si placet, adrogent et stultitiam nobis exprobrent. ait enim dominus: filii huius saeculi sapientiores sunt filiis lucis, sed adiecit: in hac generatione. sint prudentiores, dum non sint filii lucis. sint una generatione sapientes, dum in illa regeneratione nostra inueniantur excordes. sint nunc beati uel magis fortunati, per omnia prospera blandiente saeculo defluentes, mollibus uestiantur, in domibus regum sint, dum in laboribus hominum non sint et cum hominibus non flagellentur. sint diuites saeculo, quia sunt egentes dei, de quibus scriptum est: diuites eguerunt et esurierunt, sicut de nobis ilico subiectum: inquirentes autem dominum non deficientur omni bono. Vtinam, mi frater, digni habeamur qui maledicamur et notemur et conteramur atque etiam interficiamur in nomine Iesu Christi, dum non ipse occidatur Christus in nobis. tum demum super aspidem et basiliscum ambularemus et conculcaremus caput draconis antiqui. sed adhuc amico, quod peius est, saeculo soluimur et in Christo deliciamur, laudari tantum in nomine ipsius amantes, contristari et tribulari, quod est utilius, recusantes. memento granum sinapis, de quo semine sumus, si conteratur, accendi magis et tum demum in uim suam excitari. quamobrem debemus quasi naturae nostrae in hoc respondere, ut aduersis sermonibus contriti inardescamus ad fidem 1] Tit. 1, 16; n Tim. 3, 5. 5] Luc. 16, 8. 10] (Matth. 11, 8; Luc. 7, 25). 11] Ps. 72, 5. 13] Ps. 33,11. 16] (Act. 5, 41). 19] Ps. 90, 13. 1 nostram nobis FPU 4 sibi si 0, si sibi LM, sibi FPU abrogent FOP, abrogens U 5 exprobem U, exprobent P saeculi om. L 6 generatione hac M 7 post,. . sint] sin U una FOPU, in hac LM, sua v, in ea fort . 9 sint nunc — 1.13 scriptum est add. 0 tlJ. 2 in mg . 10 blandiente Rosw., blandientis L\'M, blandientes cet . 11 dum-non sint om. FPU 12 post . sin U 18 qui M 14 exnrierunt U ut nolet 15 deficient L*M 17 nomino] dui add. M 18 Christi om. M 19 supra FPU badaliscum U 21 post . in] et in U 24 excitari in uim suam M 26 ut] in U contrititi 0 et eos ipsos, qui nos ut minimos hominum scilicet. quasi granum sinapis, quod minimum est seminum, frangere conantur, uramus. si uero hi qui deforis sunt rationem a te sancti operis adquirunt et uenenatas de corde uiperino linguas in cor tuum uibrant, noli dare sanctum canibus et margaritas tuas non proicias ante porcos. quae enim pars . fideli cum infidele? quae societas luci ad tenebras? quae conuentio Christi ad Belial? Tu uero miles Christi armatus ab apostolo galea salutis et lorica iustitiae et scuto fidei et gladio ueritatis et uirtute spiritus sancti, sta in armis caelestibus constans et tela inimici candentia fonte sapientiae et flumine aquae in te uiuentis extingue. depositum custodi, fidem serua, iustitiam sectare, caritatem Christi tene, patientiam aemulare, exerce te ipsum ad pietatem quae ad omnia utilis est, sobrius esto, in omnibus labora, certamen bonum certare, cursum consumma, ut adprehendas in quo adprehensus es; de cetero reponetur tibi corona iustitiae, quam reddet dominus in illa die iustus iudex his qui diligunt aduentum eius. eos autem qui sanam doctrinam non sustinent, uoluptatium amatores magis quam dei, in peius semper proficientes, seducentes et seductos, homines mente corruptos et a ueritate alienos et ob hoc ipsum traditos in concupiscentias cordis sui, in laqueum et desideria multa, quae a fide naufragos mergunt in interitum et perditionem, quia creaturam praetulerunt creatori id est 1] Matth. 13, 31; Marc 4, 81; Luc. 13,19. 5] Matth. 7, 6. 6] n Cor. 6,14. 9] Eph. 6, 14; I Thes. 5, 8; Rom. 15, 13. 12 et sqq.] I Tim. 6, 20; II Tim. 1,14; ib. 2, 22; I Tim. 4, 8; II Tim. 4, 5; ib. 8; ib. 3,4. 24] (I Tim. 6, 9). 26] (Rom. 1, 25). 1 quasi om. F 2 minimQs 0 3 conantur O\'f), conamur Ol, curemus cet . hii LO, om. M, ii v 4 adquirunt 0, inquirunt cet . 7 infideli Lv 10 gladio LMO, galea FPU 11 spiritu U 12 fronte FPU 15 patientia U 17 certa LM consuma FPU ut solent 18 est 0 20 iis v autem] deuita add. Sacch . 21 uoluptatium O, uoluntatum U, uolaptatum cet . 24 traditi 0 post . in om. FMPU et L s. I tla. 1 26 pertulerant 0 simulacra gentium aurum et argentum deo carius habentes, seruantes animas suas in hoc mundo, perdentes in Christo, discede ab huiusmodi et profanas uocum nouitates deuita, ne circa quaestiones aniles et uanas aut inpias uerborum contentiones incipias aegrotare et pericliteris a falsis fratribus aut a perditis reprobatisque sapientibus, et omnes qui uidebunt insultante zabulo dicant: hic homo coepit aedificare et non potuit consummare. quod absit a nobis, qui non nostris operibus aut uiribus sed diuina uirtute et misericordia freti opus perfectionis ausi sumus. potens est ipse, qui est omnipotens, perficere in nobis opus perfectionis suae et quod fundare iam ac primis machinis erigere dignatus est suis struere mensuris et consummare fastigio, quia ipse turbatis ad operis istius molem etiam apostolis suis dignatus est dicere apud homines inpossibile hoc esse, sed non apud deum, in quo credentibus nihil inpossibile est. Verum, ut inuicem in uerbis domini consolemur et operibus proficiamus, exi de terra tua et de cognatione tua, ut Abraham fideli imitatus excessu beato Abrahae sinu dignus sis. festina uenire ad nos, in commune conpendium accepturus et daturus fidei supplementa. hoc enim acceptum coram deo, quia et frater fratrem adiuuans exaltabitur. nos modo in Barcinonensi, ut ante scripseram, ciuitate consistimus. post illas litteras quibus rescripsisti die domini, quo nasci carne dignatus est, repentina, ut ipse testis est, ui multitudinis, sed credo ipsius ordinatione correptus et presbyteratu initiatus sum, fateor, inuitus, non fastidio loci (nam testor ipsum, quia et ab 1] Ps. 113, 4. 2] (Ioh. 12, 25). 8] (I Tim. 6,11). 4] (II Tim. 2, 23. I Tim. 1,4 et 4, 7; Tit. 3, 9). 7] Luc. 14,30. 15] (Matth. 19,26). 18] Gen. 12, 1; Act. 7, 3. 19] (Luc. 16, 22). 22] Prou. 18, 19. 1 argentum et aurum FPU 3 Christo] deuita add. L m. 1(?) 4 ne] nec FU aniles et uanas] et aniles fabulas LM 6 et] sed 0 7 zabulo 0, diabolo cet . 10 ausi Ov, arripere ausi cet . 11 suae om. F u, 13 ab operibus 0 15 oc 0 18 exi et de M, et de (exi om.) L pr. tua om. FPU 19 ut Ov, om. cet . abram F fidef LM excessum LM beati M 20 ut sis FPU 21 acceptum est M 22 et om. LM 23 barcinonensis L1 ciuitatem U 24 illas] enim add. M 26 presbiterata 0 aeditui nomine et officio optaui sacram incipere seruitutem), sed ut alio destinatus, alibi, ut scis, mente conpositus et fixus, nouum insperatumque placitum diuinae uoluntatis expaui. data igitur ceruice in iugum Christi uideo maiora me meritis et sensibus opera tractare iamque arcanis et penetralibus dei summi receptum et insertum communicare caelestia et deo propius admotum in spiritu ipso Christi et corpore et splendore uersari. uix adhuc intellectum sacrae molis capio mentis angustiis et onus muneris mei conscius infirmitatis horresco, sed is, qui sapientiam paruulis dedit et ex ore infantium atque lactantium perficit laudem sibi, potens est in me etiam opus suum perficere et munus ornare, ut se dignum faciat quem ab indigno uocauit. scito tamen uoti communis eodem domino praestante saluam esse rationem; nam ea conditione in Barcinonensi ecclesia consecrari adductus sum, ut ipsi ecclesiae non adligarer, in sacerdotium tantum domini, non etiam in locum ecclesiae dedicatus. Veni igitur, si placet, ante pascha, quod nobis optatius est, ut sacras ferias me sacerdote concelebres; quod si iam ad itineris ingressum propitio deo uis occurrere, post pascha in nomine Christi proficiscere. sed credimus in domino nostro, quia tibi desiderium nostri flagrantius inspirabit, ne ultra pascha tempora ad nos tua proferre sustineas. iter quantum sit et puer unanimitatis tuae renuntiabit, qui ad nos de Elusone octava, ut adseruit, luce peruenit; tam breuis enim et facilis uia est, ut nec in Pyrenaeo ardua sit, qui Narbonensi ad Hispanias agger, nomen magis quam iugum, horrendus interiacet. 10] Ps. 18,8. 8,4. 3 imsperatumque L, speratumque FPU 4 maiorem 0, me maiora M 5 archanis FLM ut solent penetrabilibus M 7 cPpritius 0 9 humerM meis FU, numeris mei P1 10 *is (h eras.) L, his 0 11 atque] et M lactantium 0, lattentium U, lactentium cet . perfecit U 18 notis F 14 deo FU 15 barchinonensi FOPU 21 profiscere P 22 pascli§ M 24 elusone Ov, elusione PU, clusione FLM, Elusa coni. Abr. Ortelius 25 ut] ut ipse FPU 26 pireneo FLMU, pyrineo 0 27 agger v, ager FU, aggeri LM, aggere 0, ager est (est exp. m. 2) P nomine M horridus FPU uerum quid de spatio agam? si nos desideras, uia breuis est; longa, si neglegis.