Letter 38

From: Hormisdas, Pope of Rome To: Justinian, comes [the future Emperor Justinian I] Date: ~519 AD (January) Context: Hormisdas replies to the future Justinian, acknowledging his crucial role in the reunion and offering guidance on the remaining steps — particularly the need for all Eastern bishops to sign the Formula of Hormisdas. Hormisdas to Justinian. I received your letter with the joy that befits its contents: the power of true religion is at work, and the gratitude I owe for so welcome a devotion can hardly be expressed. We give thanks to our Lord, who has given you both the occasion and the spirit for so splendid a remedy. We recognize that these things are ordained from above, since divine majesty has bestowed imperial power upon one who considers himself appointed for the purpose of restoring peace to the churches. What remains, then, is for all the bishops of the Eastern regions to testify, in accordance with the form of the libellus [the Formula of Hormisdas], that they have arrived at the full effect of correction. The path to a venerable concord lies open. The remedies for the longed-for restoration are clear. I urge you: let nothing be left undone. The work that has begun so well must be carried through to completion, and I trust that your continued efforts will see it done.

HORiiSDA lusTiNi^o. Littcrarum uestrarum serie religionis ope poUente deuotionis optatissimae gratulatione suscepta 1 cupiens que F, corr. 2 mox] nox V, moi <ut> o* 4 apostolis F, eorr. Car. 6 consensu F, corr. Car. 7 domua 7, correxi: dominus o* noBtre F, corr, 8 agustis V 12 quod o': quo V non supra linea V U partinm o^: par! V 15 abscentibus V 15 ne uobis absentibus] «. ordinentur 16 <incipiant> ordinari Thiel 18 horientem V hanc F, c&rr. 0 cotineant V 19 autem o^; aut V pretermitatur V 148. Dat (simul cum epp, 149, 150, 152, 153, 155-^158) a. 519 drcamedium uel extremum mensem lanuarium, per Germanum lohannem Faieem etc; respondet epistulae 147. Edd, Car. P 481; Collect. Coneil.; BTA I 415; Thiel 837. 25 pollentfi V, corr. o» optatis- aimae tcripei: aptatissime F, optatissima 38* 594 Homiisda lustino Augusto gratias diuinitati retulimus, quia dedistis indicium facile a uobis fieri, quod potuissemus hortari. hinc est, quod quia sponte laudabilia cupitis, digne <ad> principatus apicem 2 generis uestri stemmata peruenerunt. quapropter insistite et religiosae uiuacitatis animis imminete, ut quemadmodum pro bonae uoluntatis initio geuus uestrum meruit culmen imperii, 3 in aeterao uobis de perfectione gloria sit triumphi. uidete, quo desiderio pacis gaudia ludificatus diu mundus exoptet; respicite generalitatis animos uestri praesumptione beneficii certa spe quietis attoUi! non est quod se dubietas inserat; non est quod aliquid ambiguitatis accedat, cum testemini, quod et nos quidem bene nouimus, accedere ad ecclesiarum 4 concordiam religiosi principis uota. quapropter tantae magna- nimitati gratias agentes quanta possumus petitione deprecamur, ut Acacii nomen cum sequacibus suis, quod plenae unitatis ecclesiarum impedit gaudium, damnationis ordine sit remotum. nos enim conuenientes causae qualitati direximus legatos, quibus praesentibus initium, quod dedistis, gaudii possit secundum quae mandatis continentur impleri. (U9.) HORaiSDA lUSTINO AUGUSTO. <PER GEBMANUM ET lOHANNEM EPISC0P08 FELICEM ET DIOSCORUM DIACONES ET BLANDUM PRES- BYTERUM.) In tantum pro gratia diuinitatis gloriae uestrae famam constat extensam et ita uos suifragante uitae merito laudabiliter mundo contigit innotescere probatissimorum homi- num opinione uulgante, ut per uos potius credatur dilatum Epist. CXXXXVIII 2 — CXXXIX 4. 595 culmen imperii quam per imperium uos aliquis dicat agnosci. certum est quidem huiusmodi prouectione uestra pristino splendori accessisse decoris cumulum, sed tenuistis olim moribus principatum. sic cum uos per ora gentium impatiens 2 secreti magnitudo diflfuderit, ad nos quoque, sicut mysticae leguntur scripturae, testimoniis suauitatis uestrae odor ad- uenit. et certe, cum late prudentium hominum sententia religiosae uitae uestrae fuerint instituta dispersa, habere non potuimus incognitum, quicquid de uobis fuerat mundi attesta- tione uulgatum, quia sicut mediocri laude digna in immensum sibi nequeunt uindicare praeconia, ita sine fine praedicandum rapitur in populum, quicquid bono fuerit admirationis ornatum. iiindicat enim sibi quantitatis suae iure magnitudo famae testimonia, quia nesciunt latere miranda. hinc est, quod 3 principatus uobis adoreas publica iura commiserunt. nam, quod meritorum insignia generalitatis facta sunt uota, nemo ita rerum arbiter iniquus exstabit, qui passim uos aestimet arches inclitae accepisse titulos, cum negari nequeat digne uos meruisse imperii, quorum probitatem mundus agnouit. sed 4 parum est quamuis iudicio uniuersitatis suscipere loco praemii iura regnandi; illud magis est admirabile, quod ita uos homi- num laudabilitate formatos suscipiunt imperia, ut iudicia sint diuina. non est dubium electos uos uenerabili praedestinatione diuinitatis ad tantae potestatis ornamenta, quos sincerae fidei documenta circumuolant. uere uobis prophetici spiritus con- uenire uerba dixerimus: priusquam te formarem in utero, 6 cf. Phmpp. 4, 18 26 Hiereni. 1, 5 *2 ueatro Thiel 3 sed ^sicut^ Bar. 4 pricipatuni V sic cum Bar.: sicum V 5 diffuerit F, corr. Bull. Taur, quoque a: quque V mystice Cor. 6 leguntur V: loquuntur Bar., legunt BuU. Taur. 8 relegi- osf V 12 ornatu F, eorr. 15 uam Bar.: ne V 17 inicuus V exci- tabit V, corr. BuU. Taur. 18 accepissce V 19 imperii <culmen'^ Bar. 21 regandi 7, corr. (regendi o) hominorura F, corr. p 22 fir- matos Car. 23 uos p^: suos F 24 homamenta F 25 circumuallant Bar. propheticis F, eorr. p' 26 direximus F, corr. Bar. for- mare V, eorr. o 596 Hormisda Instino Augusto 5 noui te. ad hanc uos gloriam incomprehensibili supernae maiestatis dispositione procurante obdequium naturae mundo protulit, sub custodia fidei transactae uitae probitas instituit atque ad imperia clementia diuina peruexit, ob hoc scilicet, ut tandem aliquando diuisoribus dominici corporis fidei uestrae 5 exsecutione compressis ecclesiarum concordia diabolica impedi- menta succideret et uniuersitas de adunatione gauderet. hoc religioni, hoc fidei, hoc serenitati uestrae specialiter caelitus mandatur officium, quibus et posse omnia et perficere uidemus 6 indultum. itaque sicut instituistis facere, nauate suscepti 10 operis munus, quod superna uobis prouidentia uidetis in- iunctum. et uere sic decuit, ut per principem pax debeat fieri, quam reuerentia diuinitatis exposcit: date has adsumpti deo nostro oblationes imperii, ut per uos possit pacis fructas impleri. sine dubio quicquid tali facto animae uestrae fuerit 16 7 praestitum, a uobis mundo iudicatur impensum. magnum et inaestimabile est, uenerabilis imperator, propter quod adsciti estis iudicio diuinitatis. distenduntur ecce uota pacem desi- derantium, diutumi temporis tractu maeret ecclesiarum indi- uisibilis discissa communio, non sine gemitu discrepat frater- «o 8 nitas, cum circa pati-um dogmata uaria sit uoluntas. accingite ergo lumbos uiribus fidei; uidete, cui uos regi diuinitas uelit obsequi, quantum sit quod per uos procurat impleri: ecclesiae uenerandae corpus, quod propria Christus noster passione fundauit, gloriae uestrae adunare factis instituit. non est, quo 25 magis circa uos gratiae supernae maiestas eluceat, quam si ecclesiae corpus per uestrum reparetur officium sanguinis 9 dominici redemptione formatum. est quidem causae huius uetustissima calamitas, sed pro immanitate sui recentissimus dolor et tanto Christianis animis fortior gemitus, quanto so Epist. CXXXXDl 5-U. 597 temporibus est dilatus. uidendum uobis est, in quantum cottidie antiqui hostis feruescat insania, cum olim causa sit decisa fine sententiae, paci faciat tarditatem et, cum Chalcedo- nensis synodus et beati papae Leonis constituta placeant, 5 qiio ad caritatem reuerti uolumus, a certamine non desistat. sequuntur, quae dogmatibus praedictis adstricta sunt, et ab 10 eorum sequacibus, quos praedicta auctoritate damnatos intel- legunt, non recedunt. tenent adhuc in complexibus nomen Acacii, quem uident iudicio sedis apostolicae merito poenam losubisse damnati. quis non intellegat simulate dici 'sanctorumll patrum sequimur dogmata sed non diligimus facta; quae a sancta sjnodo Chalcedonensi constituta sunt et quae beati Leonis epistola continet, fouemus ue<ne>ramur amplectimur, sed Acacio, qui damnatorum communionem secutus est, im- ispendimus uota"? sed quid opus est de iudicatis rebus uerbal2 facere, cum nos hortari tantummodo deceat, ut expressa supe- rius simulatione summota sub omni puritate pacem debeant, a quibus haec dicuntur, optare? apud uos mihi est omnis deprecationis causa, imperator egi-egie: uos his ac talibus 20 religiosi operis resistite uiuacitate; uobis imminet, ut qui ecclesiasticae concordiae habuistis in priuata uita desiderium, sub principatu detis effectum. non fuit, quo magis gratiael3 uestrae cumulus accederet, quam quod uobis diuinitus datum est, ut quod semper uoluistis fieri, per uos ad terminum Mpossit adduci, nec breue specimen circa uos gratiae diuini- tatis effulsit, quibus datur posse facere, quod semper optastis. quapropter quoniam uobis tantae causae titulum uidetis esse seruatum, remouete quicquid ambiguum remansisse creditur ad plenitudinem gaudiorum. nos enim qua decuit affectione 14 Bo per Gratum u. s., cui pro moderatione sui congrue sensimus carr, o 14 Acacio Bar.: acacii F communione F, corr. o im- pedimus F, corr. Bar. 19 agregie F 20 uiuaciuitate F, corr. p* 22 effectu F, corr. o 27 causae F 28 remansise F 30 congrue F 598 Hormisda lohanni Constantinopolitano officium legationis iniunctum, litteris uestri principatus acceptis causae magnitudini conuenientes destinauimus uiros Germanum et lohannem episcopos et Blandum presbyterum nec non et Felicem diaconum, per quos si, quemadmodum praesumimus, serenitatis uestrae fauor arriserit, secundum quae mandata snnt ecclesiarum adunatione generalitatis possint uota firmari.