Letter 237

From: Unknown correspondent To: Pope Hormisdas, Rome (unknown) Date: ~515-523 AD Context: Part of the papal correspondence surrounding the Acacian Schism (484-519), the major breach between Rome and Constantinople over the condemnation of the Monophysite patriarch Acacius. Pope Hormisdas (514-523) worked tirelessly to resolve this schism, which was finally healed in 519 under Emperor Justin I. [This letter is part of the extensive diplomatic correspondence generated by the resolution of the Acacian Schism. The schism had divided the Eastern and Western churches for thirty-five years over the condemnation of Patriarch Acacius of Constantinople, who had promoted a compromise formula (the Henotikon) that Rome rejected as insufficiently orthodox. Hormisdas conducted negotiations through multiple embassies to Constantinople, exchanging letters with emperors, patriarchs, imperial officials, and powerful aristocratic women at court. The correspondence reveals the machinery of late antique ecclesiastical diplomacy: formal theological demands, careful diplomatic language, networks of lay and clerical allies, and the constant anxiety of a pope trying to manage events happening months away by letter.]

Hormisdae papae ad Justiuum imperatorem. 1* ^^ ^* SO. InlerrogcUus , num ChrUlum unum de Triniiate crucifixum profiteri necesse sit, respondet, ad confutationem errorum Nestorii et Eutychetis post synodica decreta et beati papae Leonis constituta nihil amplius desiderandum (n, 1 e/ 2). Quare ad horum formam brevihus repetit, quid in Trinitate unum^ quid singulis personis proprium sit {n. 3) ; deinde quomodo Verbo propria sit carnis susceptio^ atque in Christo sine confusione unitae Dei hominisque naturaCy demum quid in eo personae quid substantiae deferenduni, expUcat (n. 4 et 5). Haec jam sufficere existimat, ui propositis quaestionibus et latentibus insidiis obvietur (n. 6 et 7). Hormisda Justino Augusto. 1. Inter ea, quae ad unitatem Ecclesiae pertinentia '), propter quam Deus clementiae vestrae elegit imperium, in litteras contu- listis; hoc quoque, venerabilis imperator, cura fidei, cui multipliciter vos studere declaratis, adjecit, ut aliquorum preces perferendae ad humilitatis meae notitiam jungerentur, quibus vel quid quaestionis ^P- ^29 oriretur agnoscerem, vel ad submovendum propositae consultationis ambiguum responsum a me religiosae scientiae conveniens reddere- tur. Legi omnia soUicitudine qua decebat; et licet ad responsi ple- nitudinem sufficere potuisset, si illa tantum quae a*^) veteribus sunt definita rescriberem, tamen ut religiosi propositi vestri remunerarer affectum, non subtrahendum credidi mei quoque sermonis obsequium. 2. Quid enim est, quod emergentibus Nestorii et Eutychetis yenenis paterna omittit instructio? Pene omnes impietates cum in- ®) 6' a^ correctionis. Non dubitamus, quin scripserit interpres, ut exstat in c* seq., correctionibus. Sed graecum taig Ttai^Btaig latiiio verbo institutionibus rectius reddidisset. Simile ejus peccatum epist. 131 n. 2 et 3 notavimus. — Mox ed. alloquiis, ') Clarius: hoc igitur conducere existimantes ... ui^ vel hanc igitur habentes opportuniiatem, qua fraiemis et apertis apicibus vestram sanciitatem alloquamur , ro* gamuSy ut magis ac magis pro piissimo etc, 137 *) b' c' periineni, O^ pertinei. Mox c^ seq. haec quoque et omitt. meae, Deinde i' consuUationis ambiium, a. 521. ventoribus tam nefandorum dogmatum convenientia in unum sjno- dica decreta presserunt^ nec ulterius remansit locus uUus tam dins perfidiae seminibus amputatiS; aut Christum Dominum nostnun cre- dere sine camis fuisse veritate, aut eumdem non et^) Deum et hominem de matemi uteri intemereta fecunditate prodiisse: quum alter eorum dispensationem qua salvati sumus negando, quantum in se est; irritam faceret, alter opinione contraria sed impietate con- simili in eodem Domino nostro Jesu Christo potestatem divinam a vera humilitate^) secluderet; neque ille recordatus, quia palpandam ^"g^ carnem suam Christus ostendit, neque ille evangelii memor Verbum Joh.iyU. carnem factiun esse dicentis, cui vox Domini indeficienter insonare Joh.3,13. debuerat, qua dixit et docuit: Nemo ascendit in caelum, nisi qui de coelo descendit Filius hominis qui est in coelo. Saepe haec et multis praecedentium^) sunt comprehensa sententiis; sed nec dementia vestra, licet jam dicta sint, fastidiose poterit repetita cognoscere, nec nobis pudor est, ea quae sunt a praedecessoribus nostris praedi- cata revolvere. Neque enim possibile est, ut sit diversitas praedi- cationis, ubi una est forma veritatis; nec ab re judicabitur alienum; si cum his, cum quibus convenimus fide, congruamus et di^mate. Revolvantur piis mansuetudinis vestrae auribus decreta synodica et beati papae Leonis convenientia sacrae fidei constituta: eadem in- venietis in iUiS; quae recensetis^) in nostns. Quid ergo est posi illum fontem fideliimi statutorum quod^) amplius, si tamen fidei te^ minos servat, quamlibet curiosus scrutator inquirat? Non^) opus ®) 6* H h* i' recensetiSy J* recenseritis j aL recensueritis. Jectione) plehis aut institutione perfectis, ubi cum c' a' i' loco plebis refltitmmos ptenis, Similem Leonis papae ad Leonem Augustum pro ipso condlio Calche' donensi respondentis eeutentiam Facundus lib. 2 cap. 6 laudat his verbiB enim- tiatam: Perfectio incrementum et adjectioneni plenitudo non recipit, Sed et hoe ipsum idem papa ad eumdem imperatorem variis epistolis, puta 145, 148, 156, 162 et 164 inculcare non desinit. Haec Hormisda adTersus Scjthaa monaclioi eloquitur, qui CaJchedonensiB synodi definitionem, uisi ei adjiceretmr wmm e* Tiinitatc pro nobis crucifixum esse , imperfectara volebant. Quamquam eomm »• cius ac facile princepfl Johanncs Maxcntius in confessionc de Christo qaatoor aut adjectione plenis aut institutione perfectis : nisi forte mavult a. 521. quisquam dubitare quam credere, certare quam nosse, sequi dubia quam servare decreta. 3. Nam si Trinitas Deus, hoc est Pater et Filius et Spiritus sanctus; Deus autem unuS; specialiter legislatore dicente: Audi^ /^'Deut.6 4. raely Dominus Deus tuus Deus unus est: qui aKter habet; necesse est aut Divinitatem in multa dividat^); aut specialiter passionem ipsi essentiae Trinitatis impingat^ et^ quod absit a fidelium mentibus^ hoc est; aut plures deos more profanae gentilitatis inducere^ aut sensibilem poenam ad eam naturam quae aliena est ab omni pas- sione transferre. Unus'®) est sancta Trinitas, non multiplicatur numero, non crescit augmento; nec potest aut intelligentia compre- hendi, aut hoc quod Deus est discretione sejungi. Quis ergo illi secreto aetemae impenetrabilisque substantiae; quod neque^^) ulla visibilium vel invisibilium creaturarum potuit investigare natura, profanam divisionem tentet ingerere, et divini arcana mysterii re- vocare ad calculum moris humani? Adoremus Patrem et Filium et Spiritum sanctum, indistinctam distincte, incomprehensibilem et in- enarrabilem substantiam Trinitatis, ubi etsi admittit numerum ratio personarum, unitas tamen non admittit essentiae^^), ita tamen ut servemus divinae propria naturae, servemus propria unicuique per- sonae: ut*^) nec personis Divinitatis singularitas denegetur, nec ad essentiam hoc, quod est propriimi nomiuum, transferatur. Magnum est sanctae et incomprehensibile mysterium Trinitatis, Deus Pater, synodos nominatimque quae a Calchedonenfli definita sunt se suscipere profes- 8U8 subdit: Anaihematizamus autem omnes^ si quis dubitat aut retractat aui imper^ fecta judicat, ») Ita H J 0. G» a« seq. dividens. ") 0 cc hic add. separationem, h^ singularitatem, quod rectius abest a G* H® H' et 5 mss. a^, subaudita voce numerum. J non amittit essentiam, J*° i* non amiiit essentiae separationem, Neque Aeneam Parisiensem aliter legisse proba- bile est, licet apud eum nunc cum mss. J legatur: non amittit essentiam. Nam yeteres ammittit pro admittit pingere solent, ei essentiam loco essentiae iacile sub- stituerunt, qui quo pacto haec vox cum verbo antecedente construeretur , per- spectum non habebant. >3) a^ seqf. omitt. ut; mox H^ singularitas gcneretur. BPISTOLAE BOMAN. POMTIF. I. 61 962 8. HOBHISDAE PAPAE a.521. Deus FiliuS; Deus Spiritus sanctus, Triuitas indivisa: et tamen no- tum est, quia proprium est Patris^ ut generaret Filinm^ popriiun Filii Dei; ut ex Patre Patri nasceretur aequalis^^)^ proprinm Spiritos sancti^ ut de Patre et Filio procederet sub una substaniia Deitatis. 4. Poprium quoque Filii Dei; ut juxta id, quod scriptum est, Joh.1,14. m novissimis temporibus Verbum caro fieret et habitaret in nobis: ita intra viscera sanctae Mariae virginis genitricis Dei unitis utriusque^^) sine aliqua confusione naturis^ ut qui ante tempora erat Filius Dei, fieret filius hominis, et nasceretur ex tempore hominis more, mairis yulvam natus aperiens^^), et virginitatem matris Deitatis rirtute non solvens. Dignum plane Deo nascente mysterium^ ut servaret partom sine corruptione, qui conceptum fecit esse sine semine^ seryans qiiod ex Patre erat^ et repraesentans quod ex matre suscepit. Nam unde'*) jacens in praesepio videbatur in coelo; involutus pannis adorabatnr a magis; inter animalia editus ab angelis nuntiatus^^)^ vix egressud infautiam et annuntians mysticam sine instituente ^^) doctrinamy inter rudimenta annorum pueriUum edens coelestium signa yirtatam? Idem enim Deus et homo^ non^ ut ab infidelibus dicitur, sub quartae introductione personae: sed ipse Dei Filius Deus et homo, idem^) virtus et infirmitas, humilitas et majestas, redimens et yendituSy in cruce positus et coeli regna largitus: ita nostrae infirmitatis^^), ut posset interimi; ita ingenitae potentiae, ne posset morte consumi. Sepultu^ est juxta id^ quod homo voluit nasci, ei juxta id quod Patri erat similis resurrexit: patiens Yubierum et sal- vator aegrorum, unus^^) defunctorum et vivificator obeuntiumy ad in- ferna descendens et a Patris gremio non recedens; unde et animam, '^) G^ J' a^ seq. utriusque^ al. utrisque (c* h' i*). Mox G' a* seq. ex temporf, al. in iempore (J> J« 0> V« c» h» i«). Qi ]if< 119 ji j2 Qi j^ij ]gt vero nostra lectio consentanea est yerbis Lacae S, SS dicentis, Mariam in templo filium obtulisse, sicui scriptum est in lege DosHUd, qm omne masculinum adaperiens vulvam etc. lis autem, quae sabnectnntur, aalTa tt de Mariae virginitate fides Ecclesiae. ") G' H« J« J'' hi add. unde, quod ed. omittunt 1«) Ita G» H« H»» h'; H« J 0 c» i« nuntiatur, c' c'» nuntiabatur^ «0) a' sequ. id est, H J 0 h« i« idem. '') Editi infirmitatis particeps ut possit ... poientiae domimus, ne possit: CMti* gantur ex msa. (G* H J 0). quam pro communi conditione posuit, pro singulari virtute et ad-a. 521. mirabili potentia^^) mox resumpsit. 5. Haec ita esse nec ullam dubitationem oportere recipere, id^*) est; ne Dominus noster Jesus Ghristus aut inter corporis passiones Deus non esse crederetur^ aut ne Deus tantum^ non etiam homo^ inter opera mirabilium stupenda yirtutum, proposito nos duorum apostolorum informavit exemplo^ Deum esse se Ghristum Dominum nostrum Fetri fide; hominem Thomae dubitatione declarans. Quid enim intererat; ut quem se homines dicerent^ discipulos suos vellet inquirere, nisi ut respondente Petro: Tu e$ Christus Filius Dei «'«'^ ?^^ notum faceret^^), non hoc d'e came et sanguine proditum, sed a Patre Deo inspirante revelatiun, et per testimonium laudatae respon- sionis fides patef actae ^^) fieret veritatis? Quid intererat, ut appa- rente post resurrectionem Domino, Thomas tantum^') aut deesset ^^^'^- 20 24 88 ceteris aut solus ambigeret, nisi ut mimdus crederet, quod ambigens * discipulus explorasset; ut dum unius manibus se pateretur tangi, ab^^) universitate fidelium; quid esset, posset agnosci? Non ergo ad im- probandum discipulum interposita est dubitatio, sed quaesita poste- ritatis instructio. Anne aliud spectat^^), quod se idem Dominus ^^^- Cleophae cum alio discipulo, quum ad Emmaum tendentes de se ' loquerentur, inseruit, et quamquam de resurrectione Domini per muliereS; quae primae ad monumentum convenerant, agnovissent, tamen ut per eorum dubitationem daret credendi futuris saeculis firmitatem, incipiens a Moyse ei omnibus prophetis, oportuisse pati Chri- stum, et ita intrare in gloriam suam, interpretatus'^) ostendit, et per passionem humanam naturam, et divinam in eo esse per gloriam? 6. Multiplicibus ^^) haec sanctarum Scripturarum insinuantur exemplis, nec apud religiosam conscientiam ^^) tuam, venerabilis im- *■) a* seq. paiieniia; emendantur ex aliis libri8 (6* H JO h^ i'). *') In aliquot mas. et i* fateretttr non, moxque H* h^ i' sed Patre. *•) a' seq. ad universitatem; moxque c' c' cum sequioribuB mna. ad exploran- (fum , H^ a' ad tmplorandum. ") Veteres codices (ut et c* c* h') more antiquo expectat. Subinde plerique mss. Cleopae. >«) Ita H J 0 h' c' c* i«; G< a' mulHplicibus . . . iestantur exemplis nec; c« c^ c*» tnultipHciter ... testificatus exemplis. Haec apud, H^ Ne apud. 5*) H* prima manu clementiam tuam, sec. cur. conscientiam. 61* a. 521. perator^ tamquam ignota dicuntur. Fides enim ipsa, quae a te con- stanter asseritur, tibi reddit hoc muneris^ ut sensibus tuis et affe- ctum sui inserat^^)^ et scientiam^ per quam diligentius asseratur, infundat. £t tamen^^) interest dispensationis mihi creditae, ut ego quoque vel apud scientes nota non taceam: ut succedente sibi per yices temporum catholicorum praedicatione; sensim quod indeficien- ter asseritur sine fine credatur. ^ 7. Latius haeC; quae ad deitatem humanitatemque Domini nostri Jesu Christi pertinent et in eo unitas duas sine confusione naturas, potuissem secundum veterum definita disserere^ si esset adTersmn eos^ qui his dissentiunt^ disputandum. Bed quum in manibus omnimn sint et synodica constituta et beati papae Leonis dogmata, perstrin- xisse potius pauca quam evolyere credidi convenientius univeraa. Nunc vero agnoscere satis est et cayerC; ita proprietatem et essen- tiam cogitandam^ ut sciatur, quid personae, quid nos oporteat de- ferre substantiae : quae qui indecenter ignorant aut callida impietate dissimulant^ diun omittunt quod^) sit proprium Filii^ trinae tendnnt '^) H^ h* 00 guid sit. Beotias in mss. et i* fuod sit, quasi id quad tU. Deinde o^ o* oom J 0 H» in (H^ omiti in) Tnnitate tendunt insidias unitati (0 S- vinitati). Perstringitur hic seutentia Scytharum monaohonun, qoatenas inucai ex Trinitate passum tadta Filii proprietate dicentes trinae insidias struerent nnitati dantes nimirum ocoasioiiem, ut vel tres inducerentur Dii, vel passio Deitsti attribueretor. Nota, trinam unitatem etiam ab HormiBda asseri, eaque locotione, quae Hinomaro (Op. tom. I pag. 450) fruBtra displicuit, trium peraonanun iu una substantia fidem intelligi. Hormisdae praeiverant Gregorius Naz. cann. S de prinoipiis v. 46, et Augustinus lib. de moribuB Eccl. n. 14, et confssB. yn^ 7; eumdem seoutus est Pelagius I epist. 10 n. 2, nt alioB multos taceam. Kon ab re erit observare, Fulgentium lib. de inoamat. et grat. ad Petrum et sodot, qui de sententia, num unus ez Trinitate orucifizuB dicendos easet, ipoam inter- rogaverant, eadem methodo atqne oautione, qua Hormisda mmc utitur, re^on- disse. Nusquam euim eis oonoedit unum de Triuitate incamatam aut cmcifizam simplioiter dicendum , sed ubi fidem adversus Nestorianos EutychianoBqae locu- lenter ezpliouit, taudem oap. 10 n. 18 condudit: Jgitur non Trinitas, id esi mon simul Paier ei Filius et Spiritus sanctus, nec solus Pater aui solus SpiriiuSf sed solus FiliuSy id est Ule quem in unitate naturae Pater coaetemum siM fllium et eost- qualem genuit , id est una ex Trinitate persona^ Chtistus Dei Fitius unicus, mi nos tal' vos faceret, came conceptus et natus est de ventre virginis matris: ChriBtam conBolto nou unum de Irinilatey sed unam de Trinitate personam profitens, ut onmem insi- diis locum praecluderet: quia, ut Ferrandus epist. ad Anatolium diac. c. 12 ob- servat, et Pater unus de Trinitate et Spiritus sanctus unus de Trimtaie. Qaodrca Ferrandus idem non nisi certis conditionibus permittit, ut dicatur aiMcf dt Tri- nitate, si nimirum adjungatur id est Filius, una persona de tribus persoms, passas est secundum camem quam suscepit ex nobiSy ut dignaretur passionem tolermre pro nobis. Subinde et Dionysius Eziguus praefat. in epistolam Prodi ad Annenoi, Cliristum unimi ez Trinitate apte ooutra Theodori MopsveBteni diAcipaloB ac Nestoriauos pracdicari, eaque locutione Proclum haereticoB reviciBBe, docoit BPI8T0LAB 137. 138. 965 insidias unitati. Sed si^ quae praedicta sunt^ validis teneantur fixa a. 621. radicibus, nec a patema traditione receditur et constanter quaestio- nibus obviatur. Data VIIP®) Calendas Apriles, Valerio viro cla- rissimo consule.