Letter 186

From: Pope Hormisdas, Rome To: Unknown recipient (Justinian/Justin) Date: ~515-523 AD Context: Part of the papal correspondence surrounding the Acacian Schism (484-519), the major breach between Rome and Constantinople over the condemnation of the Monophysite patriarch Acacius. Pope Hormisdas (514-523) worked tirelessly to resolve this schism, which was finally healed in 519 under Emperor Justin I. [This letter is part of the extensive diplomatic correspondence generated by the resolution of the Acacian Schism. The schism had divided the Eastern and Western churches for thirty-five years over the condemnation of Patriarch Acacius of Constantinople, who had promoted a compromise formula (the Henotikon) that Rome rejected as insufficiently orthodox. Hormisdas conducted negotiations through multiple embassies to Constantinople, exchanging letters with emperors, patriarchs, imperial officials, and powerful aristocratic women at court. The correspondence reveals the machinery of late antique ecclesiastical diplomacy: formal theological demands, careful diplomatic language, networks of lay and clerical allies, and the constant anxiety of a pope trying to manage events happening months away by letter.]

6CU Exemplum epistolae Justiniani ad Hormisdam. (^- ^i^ d. 29 Juu.) Ne inquietos Scythas monachos Hormisda suscipiat, utque reliquias ss. aposlolo- rum ipsi ecclesiaeque eorum nomine ab ipso constructae largiri dif/netur, petit, Doraino sancto, meritis beatissimo et apostolico domiuO; patri papae Hormisdae Justinianus^). 1. Propitia Divinitate, quae semper Ecclesiam catholicam per incrementa fidei instituit, miitas sanctarum ecclesiarum per doctri- nam et auctoritatem apostohitus vestri provenit. Sed quoniam com- perimus quosdam nomine monachos, quibus magis discordia in studio est quam caritas et pax Dei, cupientes quaedam perturbare, ad angelum^) vestrum hinc disccdentes iter arripuisse: quos beatitudo vestra, praesentibus scriptis causam livoris eorum cognoscens, ita ut merentur suscipere et a se louge pellere dignetur; quoniam vani- loquia ipsorum festinantiiun novitates introducere in Ecclesia, quod neque quatuor synodi venerabiles neque sancti Leonis papae epistolae continere noscimtur, in omni loco turbas excitare videntur. Quamol)- rem etiam et a viris reverendissimis episcopis et diaconibus directis ab apostohitu ve^ro ^) ad nos angehis vester destinare dignetur, 78 *) Ex duabus illis litteris iuajuseuliB F. C, quas Bar. hic addit et quaruin neutra in G* exstat, sola C, qua comes intelligatur , videtur retinenda, hancque conjecturam firmat ista epistolae 44 inBcriptio: Justinianus comes Hormisdae papae. Ad perfectam autem notitiuin vcslri sancti angeli anathematizamus etc, (a. 519.) et ipsos digua correctioiie perculsos , ut superius dictum est, peliere jubeat. Ergo lioc petimus, ut, sicut supradictum est, ipsas hujus- modi litteras per eumdem portitorem ad nos dirigere magnopere praecipiat^). Suut autem nomina eonun Achilles*), Johannes, Leon- tius et Mauritius^). Haec nostra est maxima soIUcitudinis causa, ne unitas, quam vester labor oratioque perfecit, per inquietos homi- nes dissipetur, sperantes in Domino Deo, quia si quid est quod adhuc a totius orbis pace dissentiat, hoc quoque orationibus vestris apostolicae sedis commmiioni societur. , firniant. Integra erit, si tantimi addatur: Scripta de iisdem missa sunt. Quae autcm rescripserit beatitudo vestra, haec per euindem portitorem, tum recte seque- tiir, ad nos angelus vester destinare dignttur. Africae episcopos scribunt: Petrus diaconust Johannes, Leontius, alius Johannes el ceten fratres in causa fidei Romam directi; ac subscribunt: Petrus diaconus, Johanncs monachus, Leontius monachus, Johannes lector. Tum epist. 17 rescribunt Fulgentius et alii quindecim episcopi Petro dincono, Johanni, Leoniio, ei aHi Johanniy ceterisque fratrihus, quos una vohiscum in causa fidei Romam directos inii- mastis. Sane si iuter eos exstitisset Maxeutius, nomen ejus, ut qui notior easet ac celebrior, in illis scriptis taceri nou debuisset. Nec videri potest alterutrius Johannis nomine exprimi, quum primus Johannes monachusy alter lector nuncQ- petur, Maxentius vero, ut Bellarminus auctor est, presbyter vulgo credatur atque ipse sibi teste Dioscoro (Horm. ejnst. 98 n. 4) abbatis titulum arrogaret- Sod et in responsione ad Hormisdae epistolam sic ubique loquitur, qnasi ex iis non csset. Cum iisdem monachis expostulat Baronius, quod in praedicta apud Fulgentium epistola 16 seso mendacitor iotius Orientalis ecclesiae prae sc ferumt csse legatos. Respicit haud dubie cardinalis ejuditus ad titulum epistolae prae- fixum, ubi lcgitur: Petri diaconi et aliorum, qui in causa fidei a Graecis ex Oriente Romam missi fuerunt. fpsi vero in inscriptione non se toiius Orientalis ecclesiae iegatosy sod simphciter in causa fidei Romam dircctos dicunt. Maxentius autem in rosponsione ad Hormisdae epistolam constare af&rmat, pro sola hac sententia (scil. Christum Filium Dei vivi unum confitendum esse ex sancia et individua Trini^ tatc) Scgtharum monachos ad Romnnum fuisse profectos episcopiim. Qua in re de Orientis secum consensioue gloriari potuissont. Certe infra epist. 129 n. 6 Je- rosolymitaui, Antiocheni et secundae Syriae clerici et abbates, iiec non possei' sores i>rovinciae Syriao procibus Justiuo oblatis, quia Dominus noster Jesus Ckri stus unus est ex sancta et unius essentiae Trinitnte , conceptis verbis profitentur. Ob id igitur unum culpandi orant, quod rera non* necessariam eo tempore, quo omni novitate absistondum orat, importuue ac tumultuose qaaerereut. EPISTOLAE 78. 79. 877 2. Praesmnentes autem de beatitudinis vestrae benevolentia, (a. 519.) patemam dilectionem nimium petimus, quatenus reliquiis sanctormn apostolorum tam nos quam basilicam^) eorum hic in domo nostra sub nomine praedictorum venerabilium constructam illustrare et illumi- nare large dignemini , cognoscentes, quod nuUum nobis majus nec ^) munus nec beneficium praestare potestis, domine beatissime pater, quam si hanc nostram petitionem adimpleveritis. Subito autem iter arripiente praedicto agente'^) in rebus, etiam duo pallia*^*) holoserica ad ornamentum altaris sanctorum apostolorum direximus, quae susci- pientes efficacissimis precibus vestris nostri jubete jugiter facerc memoriam. Epistola 79, Hormisdae papae ad Jastinam imperatorem. a. 5i9d. 9 Julii. Qnam gloriosns sii trinmphus, qncm reddita regiae urbi pace retnlit, gratnlatur («. 1 — 3). Ut idem bonum Anliochine atque Alexandriae curety legatosqne ad id rnissos benigne adjuvet, precaiur {n. 4 — 5). Hormisda episcopus Justino Augusto. 1. Lectis clementiae vestrae paginis, quae restitutam fidei con- cordiam nmitiabant, in divinae laudis canticum mens totius Eccle- siae laeta prorupit, quo canitur : Gloria in excelsis Deo et in terra ^ ^^* pax hominibus honae voluntatis! Hujus igitur fiducia hymni dignam fidelibus meritis gloriam felicitatemque praesumite. Neque enim te ita Deo placitum principem ad imperii verticem humanus tantum consensus evexit: te sibi divinus favor ante formaverat. Tradidit ') De hac baeilica Procopius de aedificiis I, 4 haec habet: Principio Byzantii (Justiiiianiis) Petro et Panlo novum iempfnm exiruxit juxta regiam aulam Hormisdae olim nomine diciam: qnam ipse, suam antea domwn, quum adeo magnifice ornasseiy ut speciem haberet dignitalemqne palalii, postea Romanus factns imperator eam alteri regiae acccssionem adjnnxit. Exinde etiam Ilormisdae cognomen imperatoris pala- tium servavit. Quocirca initio coUationis catholicorum cum Severiania anno 533 habitae (Hard. III, 1160) legitur: Evocavit sanctissimum archiepiscopum (scil. Con- stantinopolitanum) tranquiHissimus imperator in venerabili palatio suo qnod dicitnr /lormisdac. Sed non ab Hormisda nostro hoc ei cognoraen inditum est. Sed promiscuum esse utrumque nomen, argumento est illud, quod concil. Cal- chedon. act. 3 (Hard. II, 334) legimus, eumdem Sevemm magistrianum ab uuo interprete veteri quondam subadjutorem magistrianorum scholae, et ab altoro quon- dtttn subadjnvam agcntium in rebus scholac nuncupari. *") Ed. pallia sericia vel serica: corriguntur ope G' C, in quibus lcgitur qui- dem palHo solo sericost sed legendum est pallios oio sericos, quae barbara lectio, si cui magis placet ut eam praeferat, per nos licet. a. 519. enim tibi^) Orientis imperium, ut ejus operum fieres instramentum; atque ideo ut hoc in te propheticum dictum jure conyeniat efBcitis: 44 17W1 ^^^^^^^^^ ^^^ principes super omnem terram; memores erunt namim tui, jDomine, in omni progenie et generatione. Etenim quum tibi sit Christianam pacem servare propositum^ quis te dubitet a Chiisto esse delectum^)? 2. Haec prima sunt vestri fundamina principatus, Deum pla- casse justitia et adscivisse vobis excellentissimae majestatis aaxilia^ dum adversarios ejus velut proprios comprimitis inimicos. Haec nimirum maxima reipublicae fundamenta sunt^ hoc solidum in- victumque robur. Neque enim humanis ictibus potest esse pervimn, quod est divinae gratiae firmitate vallatum. Testis est huic pro- 88 ^isq pJ^^^^c^ Scriptura; ait enim: Elegi David servum meum, oleo sancto meo unxi eum; manus enim mea auxiliabitur ei, et brachium meum confortabit eum. Contra autem frustra arma, frustra sibi copias quaerit, quem gratia superna destituit. Etenim veraciter scriptmn Psahn. est: Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custo- 126,1. dmnt eam. 3. Bellabis tu quidem divino tutus «auxilio, excellentissime prin- ceps, et tuae reipublicae jugo ferocissimarum gentium colla submit- tes; sed nulla victoria potest esse praestantior ^ quam quod humani generis hostem post quaesita tam longi temporis firmamenta snb- vertis. Enimvero ceterorum natura proeliorum distincta gentibus, regionibus terminata, cruore poUuta; haec omne genus humanmn pahna complectitur , hunc omnibus regionibus imputabis^) trium- phum; et quod divinae proximum pietati est, qui paulo ante ductu diaboli grassabantur, nunc ad propriae salutis eiBFectum sine sanguinis etfusione vincuntur. Durabit igitur hujus Christiauae victoriae per aevum triumphus. Neque enim poterunt labe temporis aboleri, quae in sempiterna fidei stabilitate fundata sunt. Permanebit longe late- que vestrorum fama factorum, et sicut divinis designatur eloquiis, T^m. jf^ omnem terram exivit sonus eorwn, et in fines terrae verba eonm. Et ceteris quideni bellis agros, urbes, oppida et, quod supre- 79 ^) G* enim quae tibi ad orienivi, inoxquc efficitis (ed. efficiatU). EPISTOLAE 79. 80. 879 mum^) est; subjectormn libertatem tueris, quae mortalium usibusa. 519. comparata simili quadam mortalitate solveuda sunt: in hoc certa- mine vita ipsa defenditur^ et quodammodo pro sempiternae beatitu- dinis arce pugnatur. 4. Quocirca continuam tanti operis apparatus clementiae vestrae int«ntionem requirit. Facite, ut nullum prorsus receptaculum, ex quo rursus immanissimus hostis emergat, inveniat: cunctis eum nu- date praesidiis, et si quid usquam vestigiorum ejus reliquum est, id omne clementi remedio repurgate. Omne nequitiae germen fun- ditus eruatur, adversa Deo stirps ad vivum usque resecetur, ne minus compressa, quod absit, iniquitatis radix venenata latius iterum virgulta diffundat. Quorsum haec? Quia superest adhuc vobis Ale- xandrinae atque Antiochenae et aliarum ecclesiarum nullo modo negligenda correctio, in qua si se^) cura clementiae vestrae non demiserit, spes est, quo auctore bona cuncta credimus incipi, eodem celeriter auxiliatore compleri. 5. Commendamus praeterea legatos ab apostolica sede directos, et apud vestram fidem religionemque deponimus; quos ita perfectis omnibus pietas vestra dimittat, ut divinis vestrisque beneticiis ad apostolicam sedem plenam referant de ecelesiarum omnium pace laetitiam. Quae scripta per Paulinum^) Romanae ecclesiae defenso- rem famulum vestrae pietatis ingerenda transmisimus. Data VII ") Idns Julii, Eutharico viro clarissimo consule. Epistola 80, Uormisdae papae a<l Johanneni episeopnni Constantinopolitanuni. a. 519 d. 9.Tul. Unum se cum eo factum essc graiulatur, jamque episcopum eum aqnoscit et ad pastoral^m curam fiortatur (w. 1 — 3). Instet apud imperatorem pro ceteris eccle- siis nominatimque Alcivandrina et Antiorhcna a schuimatc liberandis^ et in eo negotio fcgatos sedis apostolicae adjuvet {n. 4 et 5). Hormisda Johanni episcopo Constantinopolitano. I. Consideranti milii tuao scripta caritatis, in quibus cum sede '*) G' /'// Idus FeOruarii. a.5i9. beati apostoli Petri unam tibi esse fidem professus es, prophetica 13^ 1 ^^^^ exclamare lieentia: Ecce quam honum ei guam jucundum hdbi- tare fratres in unuml Neque enim refert, quam longiuqm's locorum spatiis dividamur, quando jam Deo auctore una fidei cohabitatione conjungimur. Nunc enim misericordia procurante divina in miius corporis vultum dissipata olim Christi membra conveniunt, et ab iniquissimis direpta latronibus annuntiata propheticis vocibus Domini nostri redintegratur haereditas, et vere in hujus petrae fide, id est apostolorum principis firmitate, Orientalis ecclesiae fundamenta soli- dantur. Quae quum facta tuis litteris indicentur, tempestiva exsul- ^^^* tatione dicendum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pacemf evangelizantium hona! 2. Gratias igitur excellentissimae Trinitati, quae consentientes^) in Christo Ecclesiae ac reipublicae dedit esse rectore^! EnimYero magna rerum salus est, quoties in fidei catholicae veritate sacer- dotes ac principes mens una connectit. Hoc firmum pacis vinculmn est, haec coelitus dimissa societas ; neque enim fas est, in quo rident concordari praepositos, aliud sentire subjectos. An dubiuin est, cuncta haec providentiam disposuisse divinam: primum eum prin- cipem esse delectimi, qui quum se hominum susc^pisse videret impe- rium, non se oblitus est Deo esse subjectum; dehinc quod talem fratemitatem tuam Ecclesiae suae praesulem dedit, quem non esset ambiguum cum sede nostra, id est apostolica, certam mansuramque fidei subiturum esse concordiam? Eteiiim libello a nobis fidei libenter accepto, quum redintegrationis in Christo fueris avidus, nunquam in praedestinatione dtvina fuisse a nobis cognosceris alienus. 3. Itaque, dilectissime frater, Dei nostri sponte currentibus in- state beneficiis, sparsi olim gregis plenius membra colligite, et custodite coUecta. Memento nunc clementer assignatae a Christo navis esse te rectorem: fac cogites diabolicae contumaciae spiritus, quietem^) itineris et curam turbantes; nec te lateant fluctus tem- pestatis incertae, quos evigili mente prospicias, et erecta in Denni ratione compescas '^). NuUa tibi commissi negotii negligentia clavum dominicae ratis extorqueat. lUud unicum recti itineris signum fixis semper obtutibus intuere, quo certius perflantis diaboli turbata contemnas, et ad promissi portus tranquilla pervenias. Haec enim cst Christiani palaestra certaminis, tali Christi militiae sempitemae vitae palma proponitur. 4. Haec tibi rectissime cogitanti non deerit suo militi praesidiom 80 •) G' a* cc consentientis in Cristum Ecclesiae, hanc (c c ac) reipubUeae: meiidose. EPISTOLAE 80. 81. 881 lncis; et quauto hostium multiplicautur iusidiae^ tauto summi gratia a. 519. rectoris adversautis veueua misericordiae suae facit esse materiam, sicut sermo apostolicae veritatis asseruit, diceus: Ubi dbundavit ^^^' iniquitasy superabmdavit et gratia, Tu tautum diviuis rectissimisque iuhaereas^) iustitutis, ecclesiasticam foveudo coucordiam, ut velnti quodam pacificae voluutatis siguatus iudicio^ illius esse discipulus approberis, qui ait: Pacem meam do vobis, pacem meam retinquo vobis. '^oh. Hortare etiam, quamquam spoute ad recta teudeutem, filium uostrum * clementissimum priucipem Justiuum, Christiauo saeculo divinitus comparatum^ ea perficere, quae regalibus litteris diguatus est pol- liceri: ut missis ad eos edictis, quos ab Ecclesiae matris uberibus etiamnuuc devius error abducit, diabolicam fraudem et auctoritate religionis et moderata potestate compescat imperii, eamque sibi contra commimem totius humauitatis hostem maximam ducat esse victoriam, si supemae auxilio Diviuitatis vetusti serpeutis veueua compresserit.* 5. De Autiocheuae quoque atque Alexaudriuae ecclesiarum statu non supersedeas esse sollicitus, et clemeutissimo subiude priucipi^) supplicato; ut in his quoque pacem religiosa ordiuatioue restituat, quateuus bouis coeptis pleuae cumulum perfectionis adjuugat. Frustra enim bonum opus incipitur, si uon in totum perfectio subsequatur. Commeudamus praeterea legatos a sede apostolica destinatos, quos ita faciat ad nos tua dilectio remeare, ut nobis plenam referre queaut de restituta uuiversis ecclesiis pace laetitiam. Data VII Idus Julii, Eutharico viro clarissimo consule. Epistola 81, Hormisdae papae ad Jastinianam comitcm. a.5i9d. 9 Jul. l/t qiti Jitstino in pace Ecclesiae reddenda adjutor fuit, opus quod incepit per- ficiat, hoTtatur. Hormisda illustri Justiniano^). 1. Beuedicimus ineflfabile Diviuitatis auxilium, quia de eccle- siarum pace uuiversitatis desiderium sub trauquillitate aguovimus fuisse completum. Quod quidem nou praeter opiuiouem uostram contigit fieri: quia religiosissimi Augusti praesumpti genere spem seinper gessiraus de quiete, et quod credidimus facieudum sub principe Christiano de adunatioue, erat in votum. Quare habebit gloriosus imperator de hac causa triumphorum titulos, non quibus BiibflcriptioniB aiitocotlentia eiiistolao oomprobatur. 81 *) Ita G'. Ed. viro Justiniavo. KPISTOLAR ROMA-N. PONTIP. I. 56 a. 510. se oblivio mortalitatis interserat, sed quos Divinitatis gratia sub^ perpetuitate confirmet : et vobis quoque eoelestis remunerationiB non deerit praemium, qui adjuvistis boni principis*institutum, atque ob- sequio convenienti desiderio horrorem segregationis fecistis excludi. ^"g^ Bptedictus Dominm Deus noster, qui visitavit et fecU redempiicnm . ' plebis suae! 2. Superest nunc, ut quia vobis hujusmodi officium certum est providentia Divinitatis injunctum, accingatis^ ut ait, lumbos, et pacificae adhortationis viribus persequamini ^ a quibus pacem non videtis agnosci, maxime quia gratiae gloriae vestrae detrahitur, si quid in hac causa fuerit minus impletum. Gircumspicite omuia fide, qua vivitis, et diligentia qua vigetis occurrite omnibus incursibus, quibus religionis Christianae veverentiam videtis esse vexatam, ut 21^28. instantiae vestrae bene possimus cum exsultatione dicere: Remini' scentur et convertentur ad Dominum omnes fines terrae. Quae qnum ita sint, vos qui Ecclesiae catholicae tranquillitati fecistis initiam, procurare decet eiBFectum: non deerit Salvatoris nostri favor in per- fectione, qui vobis hoc opus inspiravit incipere. Data oonsole suprascripto.