Letter 103

From: Pope Hormisdas, Rome To: Unknown recipient (Possessor, bishops) Date: ~515-523 AD Context: Part of the papal correspondence surrounding the Acacian Schism (484-519), the major breach between Rome and Constantinople over the condemnation of the Monophysite patriarch Acacius. Pope Hormisdas (514-523) worked tirelessly to resolve this schism, which was finally healed in 519 under Emperor Justin I. [This letter is part of the extensive diplomatic correspondence generated by the resolution of the Acacian Schism. The schism had divided the Eastern and Western churches for thirty-five years over the condemnation of Patriarch Acacius of Constantinople, who had promoted a compromise formula (the Henotikon) that Rome rejected as insufficiently orthodox. Hormisdas conducted negotiations through multiple embassies to Constantinople, exchanging letters with emperors, patriarchs, imperial officials, and powerful aristocratic women at court. The correspondence reveals the machinery of late antique ecclesiastical diplomacy: formal theological demands, careful diplomatic language, networks of lay and clerical allies, and the constant anxiety of a pope trying to manage events happening months away by letter.]

HORMiSDA possESSORi EPiscopo. Sicut ratioui congruit, ut consulant ambigentes, ita par est respondere consultos, quia ipse impellit in errorem, qui non instruit ignorantem, nec quicquam aptius est studioso religionis quam inquisitio ueritatis, quando facilius deuium uitat. qui iter per quod gradiatur 2 rogat. sed priusquam respondendi curam de his, quae dilectio tua percontatur, aggrediar, libenter in litteris tuis fidei tuae 3 mm presumsi V 9 ante hanc F, corr. Car. 12 praerogatiua F, corr. Car. 281 • Dat. a. 5J90 die 13*Aug.; respondet epistulae 230. Primua epistulam edidit ex codice et uetusto neque ex V pendente loh. Cochlaeus interopera lohannis Maaentii (Hagenouiae 1520) fol. ixvm (= 6-). uerba iisque ad initium § 10 ab ipso adferuniur Maxentio in tractatu, quem ex eodem codice Cochlaeus edidit ihid. fol. xxn (= p.); cf. Proleg. cap. III. e libris coUecHonis Auellanae ed. Car. I^ 538, guem secuti sunt Bar. ad a. 520, 16; Collect. Concil; BTA I 441; Thiel 926. 16 Incipit epistola quae dicitur esse papae Ormisdae ad Posses- 8orem episcopum Aphrum qui est Constantinopoli. Dilectissimo fratri Possessori Hormisda 0- 17 consolant V par est d-jji: par6 F 19 est aptius trsp. ^[i. 20 facilius F; faciilime om fj. deuia per Ffi: om. ^ graditur p. 22 adgrediar *|ji: aggrediatur F Epist. CCXXX 4 — CCXXXI 7. 697 me fateor inuenisse feruorem, cuius calore succensus rediuiuam io illis partibus infidelium peruersitatem uigere suspiras. dignissimus dolor, qui dedita deo corda contristet, nec enim est apud eos lapsus inlamentabilis, quibus eqt igniculus 6 caritatis, quia unum spiritalium uotum est salus inconcussa cunctorum. sed non est ignota ecclesiis dei de huiusmodi 3 procellis aut insueta tempestas : quamuis rectoris sui gubemaculo inconcussa persistat, uariis tamen insurgentium fluctuum laborat uexata turbinibus. nam unde est psalmidici uox 4- 10 prophetae, qui ipsius ecclesiae personam spiritu, quo implebatur, adsumens saepe inquit expugnaueruntme aiuuentute mea, etenim non potuerunt mihi? concutiunt, sed in nihilo praeualebunt. adhuc in area sumus, mixta sunt frumenta cum paleis, gemunt boni consortia malorum; sed superest 15 flamma non necessariis et parata sunt horrea iam probatis. ubi terrarum non ista permixtio? nos fixis decet instare 5 uestigiis: proficiemus inter aduersantes propriis bonis, si erroribus non inuoluamur alienis; probat enim uirtutis suae ualidum robur, qui cum impellitur non mouetur. ubi non 6 20 uariae temptationis aculei? quales per hunc fere iugem annum quorundam Scjtharum, qui monachos praeferebant specie non ueritate, professione non opere, subtili tectas calliditate uersutias et sub religionis obtentu famulantia odiis suis uenena pertulimus studentes eos ab interno uulnere medica- 25 bilis patientiae moderamine sanare, beati Pauli monita non tacentes: noli uerbis conteudere; ad nihil enim utile est nisi ad subuersionem audientium? sed 7 11 Psalro. 128, 2 26 Tim. II 2, 14 698 Hormisda Possessori episcopo quando uirus, quod uiscera penetrarit, euellitur? quando corda inale sibi credula ueritatis obtemperant institutis? quando induit oboedientiae humilitatem opinionibus suis uallata superbia? quando acquiescunt paci contentionum studiis adsueti, sola certamina amantes de religione captare et 5 8 mandata neglegere? numquam apud eos caritas nouo commen- data praecepto, numquam pax dominico relicta discessu: una pertinacis cura propositi rationi uelle imperare, non cedere; contemptores auctoritatum ueterum, nouarum cupidi quaesti- onum; solam putantes scientiae rectam uiam qualibet conceptam lo facilitate sententiam; eo usque tumoris elati, ut ad arbitrium suum utiiusque orbis putent inclinandum esse iudicium, nec in numero fidelium deputantes sequaces traditionis paternae, si suae uiderint cedere noUe sententiae; docti crimina serere, obtrectationum uenena componere. integrum ecclesiae corpus i5 odisse, seditiones instruere, inuidiam concitare et pro oboe- dientia, quae in coenobiis principatum regularis obtinet 9 disciplinae, obstinationem pertinacis amare superbiae. non illos potuimus monitis, non mansuetudine, non auctoritate comprimere. in publicum usque prodiere conuentum ad concussionem quietis circa regum etiam statuas inclamantes, et nisi fidelis populi constantia restitisset, per diabolicae semina nefanda zizaniae apud illos dissensionem et discordiam commouiasent, per quos adiutorio dei de regionibus eonim est pulsa dissensio. sero probauimus prophetica apostolum uoce dixisse in nouissimis diebus instare tempora periculosa 26 sqq. Tim. II 3, 1—2 et 5 concepta F, susceptam 13 sequacem O-jji 14 sua euiderint V credere *|Ji 16 struere d-ji 17 cenobiis V obtinet F^: tenet |a 19 potuimus illos trsp. jjl non ante mansuet. om. 0- 21 concursio- nem V inclartites F 23 illos Ffi*: eos jj. dissensioncm ^|ji: dis- pensationem F 24 regionibus F|x: regione * eorum ^fi: am. V 25 dissensio ^jjl: dissent F, de eis Car., • dissensio> de eis Bar. 26 in- staret F Epist. CCXXXI 7—12. 699 et fore homines sui tantum amatores, habentes formam pietatis. uirtutem autem eius abnegantes, itaque esse uitandos. haec ideo dilectioni uestrae indicanda sub occassione credi-10 dimus, ne, si illuc fuerint foi-te delati, ignorantes, quemadmodum 5 se in Komana urbe tractauerint, sub aliqua uerbomm simula- tione deciperent. hi uero, quos uos de Tausti cuiusdam Galli antistitis dictis consuluisse litteris indicastis, id sibi responsum habeant neque illum neque quemquam, quos in auctoritatem patrum non recipit examen, catholicae fidei aut ecclesiasticae la disciplinae ambiguitatem posse gignere aut religiosis praeiu- dicium compai-are. fixa sunt a patribus, quae fideles sectari debeant instituta; siue interpretatio seu praedicatio seu uerbum pro populi aedificatione compositum, si cum fide recta et doctrina sana concordat, admittitur, si discordat, aboletur, 15 uDum est fundamentum, extra quod quaelibet fabrica si consurgit, infirma est; super illud, quisquis aedificat seu uilia seu pretiosa, consideret. errat autem is, qui a uia, quam patrum electio monstrauit, exorbitat. nec tamen improbaturll diligentia per multa discurrens sed animus a ueritate declinans. saepe ex his necessaria prouidetur, de quibus ipsi aemuli conuincantur, instructio nec uitio dari potest nosse, quod fugias, atque ideo non legentes incongrua in culpam ueniunt sed sequentes. quod si ita non esset, numquam doctor ille gentium adquieuisset nuntiare fidelibus: omnia probate, 25quod bonum est tenete. non ab re est etsi mundanum, 12 non tamen a ratione discretum miscere sermonem. fertur 15 cf. Cor. I 3, 10—12 24 Thessal. I 5, 21 a uia quam es a uia qui quam V, a uia qui ab eo quod 20 ei V^i de Car. iis 0- prouidentur . . instructioni ^ 24 ad- nunciare * omnia \autem> a cum Vulgata 25 abs edit. reg. 26 sqq. fertur . . proposuisse ^ : fert . . profuisse V 700 lustinus Aagnstus Hormisdae quidam nobilis arte pingecdi, cum equum peniculo uellet explicare perfectum, asellum sibi proposuisse pingenti, asserens non ut iumentum imitaretur informe sed ne in alicuius 13 deformis liniamenti similitudinem lapsus incideret. non improuide patrura ueneranda sapientia fideli posteritati, quae essent & canonica dogmata, definiuit, certa librorum etiam ueterum in auctoritatem recipienda sancto spiritu instituente praefigens, ne opinioni suae lector indulgens non quod aedificationi ecclesiasticae conueniret sed quod uoluntas sua concepisset assereret. quid ergo calumniantibus opus extra constitutos lo ecclesiae terminos porrigere quaestiones et de his, quae ita habentur dicta, quasi dicta non sint, mouere certamina, cum Christiana ifides canonicis libris et synodalibus praeceptis et patrum regularibus constitutis stabili et inconcusso tramite 141imitetur? de arbitrio tamen libero et gratia dei quid Komana 15 hoc est catholica sequatur et seruet ecclesia, licet et in uariis libris beati Augustini et maxime ad Hilarium et Prosperum possit cognosci, tamen et in scriniis ecclesiasticis expressa capitula continentur, quae si ibi desunt et necessaria creditis, destinabimus, quamquam qui diligenter apostoli dicta consi- 20 15derat, quid sequi debeat euidenter agnoscat. Data Id. Aug. Rusticio u. c. cons. 2 perfectum om. 3 informem V 4 deformis formis F, informis Car. lineamenti ^ inprouida * 6 definiunt V 10 opus <erat> 5ar. 11 quaestiones V: quae rationis d- 13 prae- ceptis V: *aJ. disciplinis' V man. 1 in marg., disciplinis 9« 15 quid d-: quod V 16 et in V: ex 0- 17 augusti V 18 possit cognosci V: abunde posset agnosci ^ 19 capla V si ibi 0-: sibi V, si tibi 0* 20 destinabimus destinamus V apostoli dicta V: apostolicaO* 21 post T agnoscat addit deus te incolumem custodiat frater charissime ^ id ag ceteris omissia V 22 u. c. cons. acripsi: ac consulibus ac <01ybrio> con- Buiibus interpolauenmt Fulgentxi edd. recentiores Epist. CCXXXI 13 — CCXXXII 8. 701